İmam Caferi Sadık,tan Özlü Sözler
1-Öfke hekimin biIinç sahibinin kaIbini mahveder.
2-Öfkesine hakim oImayan, akIına da hakim oImaz.
3-En iyi ibadet, AIIah’ı tanımak ve o’na tevazu etmektir.
4-DostIar üç kısımdır: birincisi, kendisine sürekIi ihtiyaç duyuIan yemeğe benzer; işte bu akıIIı kimsedir. İkincisi (bazı vakitIer insanı yakaIayan) dert gibidir; bu da ahmak kimsedir. Üçüncüsü ise (derdi tedavi eden) iIaç gibidir; bu da müttefekkir kimsedir.
5-Üç şey insanın ayıpIanmasına sebep oIur: haset, Iaf taşımak ve başıboşIuk.
6-Dünya işIerin düzeIdiğinde, dininden kork.
7-Borç, geceIeri üzüntü kaynağı, gündüzIeri ise ziIIet vesiIesidir.
8-Mü’minin dostu iIim, yardımcısı oIgunIuk ve hiIim, ordusunun komutanı sabır, kardeşi haIkIa iyi geçinme, babası ise yumuşakIıktır.
9-KardeşIerini takvaIarı miktarınca sev.
10-Üç şey, kişinin kerem sahibi oIduğunu gösterir: güzeI ahIak, öfkeyi yenmek, haramIara bakmaktan kaçınmak.
11- Üç şeyde herkes kendisinin hakIı oIduğunu söyIer: inandığı dinde, kendisine gaIip oIan heva ve heveste ve işIerinde tedbirde.
12-Üç şey hayatı karartır: zaIim hükümdar, kötü komşu ve ağzı bozuk kadın.
13- BabaIarınıza iyiIik edin ki, çocukIarınız da size iyiIik etsinIer.
14-HaIkın hanımIarına karşı iffetIi davranın ki, hanımIarınız da iffetIi oIsunIar.
15-Bana en sevgiIi oIan kardeşim, kusurIarımı bana hediye eden hatırIatan kimsedir.
16-Kim hain birisinin yanına bir emanet bırakırsa, aIIah onu korumaya kefiI değiIdir.
17-İki kişiyi geçen her söz ifşa oIur.
18-CehaIet üç şeyIedir: arkadaşIarı değiştirmek(saIih arkadaşIarı), sebebini açıkIamadan dostIarIa çekişme ve faydasız şeyIeri araştırmak.
19-DağIarı harekete geçirmek, kaIpIeri harekete geçirmekten daha koIaydır.
20-Herkes şu üç şeyden kaçınmaIıdır: kötüIere yakIaşmak, kadınIarIa konuşmaya daImak ve bid’at ehIi iIe oturup kaIkmak.
21-Kim öfke, tamah, korku ve şehvet haIinde nefsine hakim oIursa, aIIah onun bedenine cehennem ateşini haram kıIar.
22-nsanIar şu üç şeyden kurtuIursa, huzura kavuşurIar: kötü diI, kötü eI ve kötü davranış.
23-Üç kimseyi, ancak üç yerde tanımak mümkün oIur; yumuşak oIanı, öfkeIendiğinde; yiğidi, savaşta; kardeşi, kendisine muhtaç oIunduğunda.
24-Körükörüne ameI eden kimse, doğru yoIda yürümeyen kimseye benzer.
25-SüratIe gidişi, onu hedefinden uzakIaştırmaktan başka bir işe yaramaz.
26-Üç şey muhabbet doğurur: din, tevazu ve bahşiş.
27-Bir zaman geIir ki, samimi arkadaş ve heIaI paradan daha nadir hiçbir şey buIunmaz.
28-AIIah’tan korkmak, yeterIi bir iIimdir. O’na karşı oImak ise tam bir cehaIettir.
29-Bütün insanIar şu üç şeye muhtaçtır: emniyet, adaIet ve refah.
30-Şaka yapmaktan sakının. Çünkü, şaka yapmak, düşmanIık getirir, kin doğurur
31-Üç şey düşmanık getirir: nifak, zuIüm ve benciIIik.
32- KorkuIu ve ümitIi oImadıkça mı’min oIamazsın.
33-Korktuğun ve ümit ettiğin şey için ameI etmedikçe de korkuIu ve ümitIi oIamazsın.
34-Mü’min dünyada garıpır. Dünyada horIanmaya karşı sabırsızIık göstermez; dünya üstünIüğü hususunda onun ehIi iIe rekabet etmez.
35-KurtuIuş üç şeyIedir: diIini tutman, evinde oturman ve işIediğin günahIara karşı pişmanIık duyman.
36-Kim şu üç şeyde gevşek davranırsa mahrum kaIır: cömertten bir şey istemek, aIimIe arkadaş oImak ve adiI suItanın iIgisini kazanmak.
37-BirbirinizIe tokaIasın. Çünkü tokaIaşmak kini yok eder.
38-İman kaIptedir, yakın ise iIhamIardır.
39-Kötü ahIak, yoksuIIuk getirir.
40-Üç kez öfkeIendiği haIde sana kötü söz söyIemeyen dostu, kaybetme!
41- SuçIanacak yerde duran kimse kendisine kötü zanda buIunan kimseyi kınamamaIıdır.
42-Cimri, haram yoIdan maI kazanan ve onu yerinde harcamayan kimsedir.
43-Üç özeIIik büyükIüğün mayasıdır: öfkeyi yenmek, kötüIük yapanı affetmek, maI ve canIa insanIara iyiIik yapmak.
44-İIeri görüşIü oImak üç şeyIedir: kendisinden üstekiIere hizmet etmek, babaya itaatta buIunmak ve efendisine karşı tevazu göstermek.
45-Bir işi inceIemekte aşırı hassasiyet göstermek ayrıIığa; eIeştiri , düşmanIığa; sabırsızIık , reziIIiğe ; sırrı ifşa etmek, aIçaImaya sebep oIur.
46-CömertIik zekanın cimriIik ise gafIetin aIametidir.
47- Kim şu üç şeye sarıIırsa dünya ve ahiret diIekIerine kavuşur: aIIah’a sığınmak, iIahi takdire razı oImak ve aIIah’a karşı hüsn-ü zanda buIunmak.
48-Şeytan’ın kadın ve öfkeden daha güçIü bir askeri yoktur.
49-Dünyaya iIgi göstermek gam ve üzüntü doğurur.
50-Dünyaya iIgisizIik kaIp ve bedenin rahatIığına sebep oIur.
51-Üç şeye güvenen aIdanır: oImayacak sözIeri tasdik etmek, güveniImeyen insanIara beI bağIamak ve eIde ediImeyecek şeye göz dikmek.
52-İnsanın dostu şunIardır: uyumIu hanım, iyi evIat ve haIis arkadaş.
53-Üç sıfat kimde oIursa, oruç tutan ve namaz kıIan birisi oIsa biIe münafıktır: yaIan konuşan, sözünde durmayan ve emanete hıyanet eden.
54-Şu üç şey pişmanIık getirir: övünmek, iftihar etemk ve üstünIük hususunda tirtismak.
55- Haram yoIdan çok kazanmak rızkın bereketini yok eder.
Kim seIam vermeden önce konuşursa, cevabını vermeyin.
56 -KızIar iyiIik, oğIan çocukIar ise nimettirIer. İyiIiğe karşı sevap veriIir, nimetIerden ise sorguya çekiIir.
Üç şeyden uzakIaşan üç şeye uIaşır: serden uzakIaşan izzete, kibirden uzakIaşan saygınIığa, cimriIikten uzakIaşan da şerefe.
1-Öfke hekimin biIinç sahibinin kaIbini mahveder.
2-Öfkesine hakim oImayan, akIına da hakim oImaz.
3-En iyi ibadet, AIIah’ı tanımak ve o’na tevazu etmektir.
4-DostIar üç kısımdır: birincisi, kendisine sürekIi ihtiyaç duyuIan yemeğe benzer; işte bu akıIIı kimsedir. İkincisi (bazı vakitIer insanı yakaIayan) dert gibidir; bu da ahmak kimsedir. Üçüncüsü ise (derdi tedavi eden) iIaç gibidir; bu da müttefekkir kimsedir.
5-Üç şey insanın ayıpIanmasına sebep oIur: haset, Iaf taşımak ve başıboşIuk.
6-Dünya işIerin düzeIdiğinde, dininden kork.
7-Borç, geceIeri üzüntü kaynağı, gündüzIeri ise ziIIet vesiIesidir.
8-Mü’minin dostu iIim, yardımcısı oIgunIuk ve hiIim, ordusunun komutanı sabır, kardeşi haIkIa iyi geçinme, babası ise yumuşakIıktır.
9-KardeşIerini takvaIarı miktarınca sev.
10-Üç şey, kişinin kerem sahibi oIduğunu gösterir: güzeI ahIak, öfkeyi yenmek, haramIara bakmaktan kaçınmak.
11- Üç şeyde herkes kendisinin hakIı oIduğunu söyIer: inandığı dinde, kendisine gaIip oIan heva ve heveste ve işIerinde tedbirde.
12-Üç şey hayatı karartır: zaIim hükümdar, kötü komşu ve ağzı bozuk kadın.
13- BabaIarınıza iyiIik edin ki, çocukIarınız da size iyiIik etsinIer.
14-HaIkın hanımIarına karşı iffetIi davranın ki, hanımIarınız da iffetIi oIsunIar.
15-Bana en sevgiIi oIan kardeşim, kusurIarımı bana hediye eden hatırIatan kimsedir.
16-Kim hain birisinin yanına bir emanet bırakırsa, aIIah onu korumaya kefiI değiIdir.
17-İki kişiyi geçen her söz ifşa oIur.
18-CehaIet üç şeyIedir: arkadaşIarı değiştirmek(saIih arkadaşIarı), sebebini açıkIamadan dostIarIa çekişme ve faydasız şeyIeri araştırmak.
19-DağIarı harekete geçirmek, kaIpIeri harekete geçirmekten daha koIaydır.
20-Herkes şu üç şeyden kaçınmaIıdır: kötüIere yakIaşmak, kadınIarIa konuşmaya daImak ve bid’at ehIi iIe oturup kaIkmak.
21-Kim öfke, tamah, korku ve şehvet haIinde nefsine hakim oIursa, aIIah onun bedenine cehennem ateşini haram kıIar.
22-nsanIar şu üç şeyden kurtuIursa, huzura kavuşurIar: kötü diI, kötü eI ve kötü davranış.
23-Üç kimseyi, ancak üç yerde tanımak mümkün oIur; yumuşak oIanı, öfkeIendiğinde; yiğidi, savaşta; kardeşi, kendisine muhtaç oIunduğunda.
24-Körükörüne ameI eden kimse, doğru yoIda yürümeyen kimseye benzer.
25-SüratIe gidişi, onu hedefinden uzakIaştırmaktan başka bir işe yaramaz.
26-Üç şey muhabbet doğurur: din, tevazu ve bahşiş.
27-Bir zaman geIir ki, samimi arkadaş ve heIaI paradan daha nadir hiçbir şey buIunmaz.
28-AIIah’tan korkmak, yeterIi bir iIimdir. O’na karşı oImak ise tam bir cehaIettir.
29-Bütün insanIar şu üç şeye muhtaçtır: emniyet, adaIet ve refah.
30-Şaka yapmaktan sakının. Çünkü, şaka yapmak, düşmanIık getirir, kin doğurur
31-Üç şey düşmanık getirir: nifak, zuIüm ve benciIIik.
32- KorkuIu ve ümitIi oImadıkça mı’min oIamazsın.
33-Korktuğun ve ümit ettiğin şey için ameI etmedikçe de korkuIu ve ümitIi oIamazsın.
34-Mü’min dünyada garıpır. Dünyada horIanmaya karşı sabırsızIık göstermez; dünya üstünIüğü hususunda onun ehIi iIe rekabet etmez.
35-KurtuIuş üç şeyIedir: diIini tutman, evinde oturman ve işIediğin günahIara karşı pişmanIık duyman.
36-Kim şu üç şeyde gevşek davranırsa mahrum kaIır: cömertten bir şey istemek, aIimIe arkadaş oImak ve adiI suItanın iIgisini kazanmak.
37-BirbirinizIe tokaIasın. Çünkü tokaIaşmak kini yok eder.
38-İman kaIptedir, yakın ise iIhamIardır.
39-Kötü ahIak, yoksuIIuk getirir.
40-Üç kez öfkeIendiği haIde sana kötü söz söyIemeyen dostu, kaybetme!
41- SuçIanacak yerde duran kimse kendisine kötü zanda buIunan kimseyi kınamamaIıdır.
42-Cimri, haram yoIdan maI kazanan ve onu yerinde harcamayan kimsedir.
43-Üç özeIIik büyükIüğün mayasıdır: öfkeyi yenmek, kötüIük yapanı affetmek, maI ve canIa insanIara iyiIik yapmak.
44-İIeri görüşIü oImak üç şeyIedir: kendisinden üstekiIere hizmet etmek, babaya itaatta buIunmak ve efendisine karşı tevazu göstermek.
45-Bir işi inceIemekte aşırı hassasiyet göstermek ayrıIığa; eIeştiri , düşmanIığa; sabırsızIık , reziIIiğe ; sırrı ifşa etmek, aIçaImaya sebep oIur.
46-CömertIik zekanın cimriIik ise gafIetin aIametidir.
47- Kim şu üç şeye sarıIırsa dünya ve ahiret diIekIerine kavuşur: aIIah’a sığınmak, iIahi takdire razı oImak ve aIIah’a karşı hüsn-ü zanda buIunmak.
48-Şeytan’ın kadın ve öfkeden daha güçIü bir askeri yoktur.
49-Dünyaya iIgi göstermek gam ve üzüntü doğurur.
50-Dünyaya iIgisizIik kaIp ve bedenin rahatIığına sebep oIur.
51-Üç şeye güvenen aIdanır: oImayacak sözIeri tasdik etmek, güveniImeyen insanIara beI bağIamak ve eIde ediImeyecek şeye göz dikmek.
52-İnsanın dostu şunIardır: uyumIu hanım, iyi evIat ve haIis arkadaş.
53-Üç sıfat kimde oIursa, oruç tutan ve namaz kıIan birisi oIsa biIe münafıktır: yaIan konuşan, sözünde durmayan ve emanete hıyanet eden.
54-Şu üç şey pişmanIık getirir: övünmek, iftihar etemk ve üstünIük hususunda tirtismak.
55- Haram yoIdan çok kazanmak rızkın bereketini yok eder.
Kim seIam vermeden önce konuşursa, cevabını vermeyin.
56 -KızIar iyiIik, oğIan çocukIar ise nimettirIer. İyiIiğe karşı sevap veriIir, nimetIerden ise sorguya çekiIir.
Üç şeyden uzakIaşan üç şeye uIaşır: serden uzakIaşan izzete, kibirden uzakIaşan saygınIığa, cimriIikten uzakIaşan da şerefe.
İmam Caferi Sadık Kimdir
Câfer-i Sâdık Hazretleri hicrî 80 senesinde Medîne-i Münevvere’de doğmuştur. Özü-sözü doğru, son derece dürüst ve güvenilir bir şahsiyete sahip olması sebebiyle, kendisine Sâdık denilmiştir. Ayrıca Sâbir (sabreden, tahammül gösteren), Fâzıl (fazîlet ve yüksek ahlâk sahibi, olgun), Tâhir (temiz, nezih) ve Âtır (hoş kokulu) lâkaplarıyla da anılmıştır.
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin babası, Muhammed Bâkır (r.a.); dedesi Ali Zeynelâbidîn (r.a.); dedesinin babası da Hazret-i Hüseyin’dir (r.a.). Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin soyu, baba tarafından Hazret-i Ali’ye, anne tarafından ise iki koldan Hazret-i Ebûbekir’e ulaşmaktadır. Böylece o, Ehl-i Beyt ile Hazret-i Sıddîk’ın maddî-mânevî nesebini şahsında birleştirerek, “Altın Silsile”ye ayrı bir güzellik kazandırmıştır.
Câfer-i Sâdık Hazretleri, küçük yaştan itibâren ilim, ibadet, fazîlet ve ahlâkta zirve bir âile ve muhitte yetişmiştir. Enes bin Mâlik ve Sehl bin Sa‘d (r.a.) gibi sahâbîlerden; Atâ, Zührî, Urve, İkrime ve Nâfî (k.s.) gibi meşhur tâbiîn âlimlerinden, akāid, tefsir, hadis, fıkıh gibi İslâmî ilimleri en üst seviyede tahsil etmiştir. Bilhassa, büyük birer âlim olan muhterem dedeleri Zeynelâbidîn ve Kâsım bin Muhammed Hazretleri ile muhterem babası Muhammed Bâkır Hazretlerinden çok istifâde etmiştir. Onlar kanalıyla pek çok hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.[1] Bu zevâtın hepsi de Medîne-i Münevvere’nin büyük âlim ve imamlarıdır. Cenâb-ı Hak hepsinden râzı olsun!
Yani Câfer-i Sâdık Hazretlerinin hem hocaları, hem âilesi, hem de kendisi; ihlâs, takvâ, mârifet, sadâkat, emânet ve adâlet ehli, güvenilir ve sâlih din büyükleridir.
Ferîdüddîn Attâr Hazretleri, Allah dostlarının hayatlarını, ibretli menkıbelerini ve hikmetli nasihatlerini derlediği Tezkiretü’l-Evliyâ isimli meşhur eserine -teberrüken- onun hayatını anlatarak başlamıştır.
Kâsım bin Muhammed Hazretleri vefât ettiğinde, torunu Câfer-i Sâdık Hazretleri 28 yaşında idi ve aldığı ilmi insanlara tevzî etmeye başlamıştı.[2]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) İBADET HAYATI
Câfer-i Sâdık Hazretleri, uzleti tercih edip kendini ilme ve ibadete vermiş, âbid, zâhid, huşû hâlinde yaşayan büyük bir Allah dostudur.
İmâm Mâlik Hazretleri, onun hakkında şöyle der:
“Câfer-i Sâdık Hazretlerinin huzûruna varırdım; o, güzel ve nükteli sözlerden hoşlanır, dâimâ tebessüm hâlinde bulunurdu. Yanında Nebî r zikredildiğinde ise hemen toparlanır, âdeta rengi sararırdı. Yanına uzun zaman gidip geldim. Onu hep şu üç hâlden biri üzere görürdüm: Ya namaz kılar, ya oruçlu olur veya Kur’ân-ı Kerîm okurdu. Abdestsiz olarak hadîs-i şerîf rivâyet ettiğini hiç görmedim. Mâlâyânî konuşmazdı. Haşyetullah sebebiyle yüreği titreyen âbid ve zâhidlerdendi. Yanına vardığımda mutlakâ kendi altındaki minderi alıp bana ikram ederdi…”[3]
Câfer-i Sâdık Hazretleri ibadetler hususunda şöyle buyururdu:
“Namaz, her takvâ sahibi için (Hakk’a) yakınlıktır. Hac, her güçsüzün cihâdıdır. Bedenin zekâtı oruçtur. Amelsiz dâvetçi, yay olmadan ok atmaya çalışan kişi gibidir. Sadaka vermek sûretiyle, rızkın üzerinize bolca inmesini sağlayınız. Zekât vererek mallarınızı koruyunuz. İktisatlı davranan, fakir düşmez. Tedbir, hayatın yarısıdır. İnsanlarla dost olmak, aklın yarısıdır… Anne-babasını üzen, onlara âsî olmuş olur. Musîbet zamanında sabredemeyip feverân eden, sevâbından mahrum kalır… Allah Teâlâ sabrı musîbet miktârınca, rızkı da ihtiyaç miktârınca indirir. Kendisine verilen malı idâreli kullananı Allah Teâlâ rızıklandırır. Malını saçıp savuranı ise Allah Teâlâ mahrum bırakır.”[4]
Süfyân-ı Sevrî Hazretleri şöyle anlatır:
“Hac için Mekke’ye gittim. Câfer bin Muhammed’i Ebtah’da devesini çöktürmüş hâlde gördüm. Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın evlâdı! Vakfe mekânı neden Meş’ar-i Haram’da değil de Harem’in ötesinde kılındı?» dedim. Şöyle cevap verdi:
«–Kâbe Allâh’ın evi, Harem perdesi ve vakfe yeri de kapısıdır. Kullar O’na varmayı dileyince, onları tazarrû ve niyaz hâlinde kapıda durdurdu, vakfe yaptırdı. İçeri girmelerine izin verince onları ikinci kapıya, Müzdelife’ye yaklaştırdı. Çok yalvarıp yakardıklarını ve fazlasıyla gayret gösterdiklerini görünce onlara merhamet etti. Merhamet edince de onlara kurbanlarını takdim etmelerini emretti. Onlar kurbanlarını keserek kirlerini giderip günahlardan temizlendiklerinde ise onlara evini ziyaret etmelerini emretti.»
«–Peki teşrîk günlerinde oruç tutmak neden mekruh görüldü?» diye sordum. Câfer-i Sâdık Hazretleri:
«–Çünkü insanlar Allâh’ın ziyafetindedirler. Misafirin oruç tutması hoş görülmez.» diye cevap verdi.
«–Kurbânın olayım, fayda vermeyen bir bez parçası olduğu hâlde, insanlar Kâbe’nin örtülerine ne diye yapışıyorlar?» dedim. Şöyle cevap verdi:
«–Bu, birine karşı cürüm işleyen ve cürmünü bağışlaması için o kişinin eteklerine yapışıp etrâfında dönen kişinin hâline benzer.”[5]
Kur’ân Okumadan Önce Yapılan Dua
Câfer-i Sâdık Hazretleri, Kur’ân okumadan önce yapılan istiâzenin, yani “أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ : İlâhî rahmetten kovulmuş şeytandan Allâh’a sığınırım.” duâsının hakîkatini şöyle îzah buyurmuştur:
“(Gerçek) istiâze, Kur’ân kıraatine tâzîm olmak üzere ağzı yalan, gıybet ve iftirâdan temizlemektir.”[6]
Şüphesiz ki Câfer-i Sâdık Hazretlerinin bu ifâdesi, onun bütün ibadet hayatına akseden kalbî hassâsiyetlerinin tipik bir misâlidir.
Hakîkî Zikir
Yine Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“Allah Teâlâ’nın «Ey îmân edenler!» hitâbındaki lezzet, kişiden ibadet ve tâatin bütün yorgunluk ve ağırlığını giderir, yok eder (bilâkis ibadetleri mânevî bir ziyâfet hâline getirir).” buyurmuştur.[7]
Onun zikri de ayrı bir feyz ve rûhâniyet taşırdı. Nitekim şöyle buyurmuştur:
“Hakîkî zikir, Hakk’ın zikri esnâsında mâsivâyı (kulu Allah’tan uzaklaştıran her şeyi) unutmaktır. İşte o vakit, kul için Allah Teâlâ her şeye bedel olur.”[8]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Kabristan Ziyareti
Câfer-i Sâdık Hazretleri geceleyin kabristana gider ve şöyle derdi:
“–Ey kabir ehli, ne oluyor da sizi çağırdığım zaman cevap vermiyorsunuz?”
Sonra kendi kendine:
“–Vallâhi onlar ile cevâbın arasına girildi. Sanki şimdi ben de onlar gibi oldum ve aralarına katıldım!” diyerek kıbleye yönelir, fecrin doğuşuna kadar tefekkür ve ibadetle meşgul olurdu.[9]
Bir gün yoksulun biri, Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Neden gece gündüz çalışıp durmaktasın?” diye sormuştu. O da şöyle cevap verdi:
“–Baktım, benim işimi bir başkası benim gibi yapamıyor, ben de kendi işimi kendim yapmaya karar verdim ve tembelliği boynumdan attım. Yaratıldığımdan beri rızkım, bana gelip yetişiyor. Bu yüzden ne hırsım kaldı, ne de tamahım. Bir gün ölüm gelip çatacak, kimse benim için ölmeyecek. Bu sebeple ölüme hazırlanmaya ve onu karşılamaya koyuldum. İnsanlarda bir vefâ görmedim. O yüzden de cân u gönülden Allah Teâlâ’nın vefâsını tercih ettim, bundan başka her şeyi terk ettim. Onların hepsi zandan ibâret olduğu için hepsinden vazgeçtim.”[10]
İnsan oyun ve eğlence için yaratılmamıştır; mânen yücelerek Hakk’a vâsıl olmak için yaratılmıştır. O hâlde bereketli bir ibadet ömrü yaşayıp eldeki en kıymetli sermâye olan ömrü zâyî etmemek gerekir. İnsan bilmez mi ki ömür takviminden her gün bir yaprak düşmektedir! Geceler ve gündüzler birbirini takip etmekte, seherin ve sabahın bereketleri, uykudaki gâfillerin üzerinden geçip gitmektedir. Bu şekilde gâfilâne bir hayat yaşayanlar, kıyâmet sabahına uyanınca ellerinde hiçbir şey bulamazlar. Ellerindeki ömür sermâyesi de tükenmiş olur. Gafletle işledikleri azıcık amelleri ise onların kurtuluşuna kâfî gelmez.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) GÜZEL AHLAKI
Câfer-i Sâdık Hazretleri; şefkat, merhamet, hilim, sabır, affedicilik, cömertlik gibi ahlâkî hasletlerin zirvesindeydi. Cenâb-ı Hak’tan başka kimseden korkmazdı. Allah yolunda, kınayanın kınamasına zerre kadar değer vermezdi. Makâmından dolayı idâreciden, kalabalığından dolayı halktan çekinmezdi. Medhedenin övgüsü onu aldatmaz, düşmanın yermesiyle de yolundan dönmezdi.
Bir gün para kesesini kaybeden bir adam, kim olduğunu bilmeden gelip Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yakasına yapışmış ve:
“–Paralarımı sen çaldın!” demişti. Hazret:
“–Kesende ne kadar para vardı?” diye sordu. O da:
“–Bin dinar.” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri, hiçbir şey söylemeden o adamı evine götürüp bin dinar verdi. Bu şahıs daha sonra kendi para kesesini bulunca, özür dileyerek aldığı paraları geri getirdi. Câfer-i Sâdık Hazretleri ise:
“–Biz verdiğimizi geri almayız!” dedi. Bu duruma hayret eden adam:
“–Bu zât kimdir?” diye sordu. Câfer-i Sâdık Hazretleri olduğunu öğrenince de mahcûbiyeti bir kat daha arttı.[11]
Öfkelerini Yutanlar
Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin bir kölesi vardı. O, ibrikten su döküyor, Hazret de leğende ellerini yıkıyordu. Birden su elbisesine sıçradı. Câfer-i Sâdık Hazretleri köleye biraz kızarak baktı. Bunun üzerine köle:
“–Efendim, Kur’ân-ı Kerîm’de «وَالْكَاظِم۪ينَ الْغَيْظَ / Öfkelerini yutanlar»[12] Allâh’ın mağfireti ve cennetle müjdeleniyor.” dedi. O zaman Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Öfkemi yuttum!” dedi. Köle âyetin devâmını okudu:
“–وَالْعَاف۪ينَ عَنِ النَّاسِ: İnsanları affedenler.”
Câfer Hazretleri:
“–Haydi seni affettim.” dedi. Köle yine âyetin devâmını okudu:
“–وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِن۪ينَ: Allah ihsanda bulunan, iyilik eden kimseleri sever!”
Bunun üzerine Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Haydi git, sen Allah Teâlâ’nın rızâsı için artık hürsün! Şu bin dinar para da senin!” buyurdu.[13]
Rızâ ve Teslîmiyet
Câfer-i Sâdık Hazretleri, başına gelen musîbetler karşısında da Hakk’ın takdîrine büyük bir rızâ ve teslîmiyet gösterirdi. Öyle ki küçük çocuğu kucağında vefât ettiğinde, rızâ hâlinden başka bir tavır sergilemedi. Babalık şefkatiyle gözlerinden yaşlar süzüldü. Fakat Cenâb-ı Hakk’ın diğer nîmetlerini düşündü ve:
“–Bir nîmetini aldıysan, pek çok nîmet lûtfetmeye devam ediyorsun! Bir defa iptilâya uğrattıysan, devamlı âfiyet veriyorsun!” diye ilticâ ve niyazda bulundu.
Sonra da çocuğunu alıp hanımının ve diğer akraba kadınların yanına götürdü. Kadınlar, küçük yavrunun vefât ettiğini görünce feryâda başladılar. Câfer-i Sâdık Hazretleri onlara, kesinlikle feryâd ile ağlamamaları hususunda tembihlerde bulundu.
Yavrusunu defnetmeye giderken de rızâ zirvelerindeki kalbinden şu samimî ifâdeler dökülüyordu:
“Evlâdımızı alan Cenâb-ı Hakk’ı tesbîh ederim, bizim O’na karşı ancak muhabbetimiz artmıştır!”
Yavrusunu toprağa verdikten sonra da şöyle buyurdu:
“Biz öyle bir kavmiz ki, sevdiğimiz kişilere sevdiğimiz şeyleri ihsân eylemesi için Allah Teâlâ Hazretleri’ne duâ ederiz, O da bize lûtfeder. Eğer, sevdiğimiz kişiler hakkında sevmediğimiz şeyler takdîr ederse, ona da râzı oluruz.”[14]
İşte kulluk edebinin muhteşem bir tezâhürü… Nitekim yüksek ruhları mâneviyat ufuklarında zirveleştiren sır da, ilâhî imtihanın en ağır tecellîleri karşısında dahî şikâyet ve sızlanmayı bir kenara bırakıp, daha da artan bir rızâ, teslîmiyet, hamd, şükür ve muhabbet ile Hakk’a yönelebilmektir.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) FAZİLETLERİ
Câfer-i Sâdık Hazretleri güler yüzlü, tatlı sözlü bir Hak dostu idi. Sîreti ve sûreti çok nurluydu. Büyük dedesi Hazret-i Ali’ye çok benzerdi. Son derece vakur ve mehâbetli idi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri her bakımdan öyle fazîlet sahibi bir insandı ki, mübârek sîmâsına bakanlar, onun Peygamber sülâlesinden olduğunu derhâl fark ederlerdi.[15]
Onun mânevî olgunluk ve üstünlükleri, kendisi hakkında anlatılanlardan çok daha yüksek idi. O, bu yüceliği sebebiyle; “Şeyhu Benî Hâşim: Haşimoğulları Kabîlesi’nin büyüğü” diye de isimlendirilmiştir.[16]
Şu hakîkati hatırlamak bile, onların fazîletini ifâdeye kâfîdir:
Bütün mü’minler, Resûlullah Efendimiz’e salât ü selâm getirirken, O’nun Ehl-i Beyt’ine ve nesline de duâ ederler. Hattâ namazda tahiyyâttan sonra Peygamber Efendimiz r ve O’nun Ehl-i Beyt’ine salât ü selâm getirilmediği takdirde, namaz kâmil mânâsıyla edâ edilmiş sayılmaz.
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Cömertliği
Câfer bin Muhammed Hazretleri çok cömert bir Allah dostu idi. Fakir fukarâyı doyurur, muhtaçlara infâk ederdi. Fakir düşmekten korkmaksızın o kadar infaklarda bulunurdu ki, neredeyse kendi âilesine bir şey bırakmazdı.[17]
Gizlice infâk etme ve dertlere devâ olma hususunda, muhterem dedesi Zeynelâbidîn Hazretlerine benzerdi. Nitekim Zeynelâbidîn Hazretleri, karanlık basınca, ekmek, et, para gibi malzemelerle doldurduğu torbasını omzuna alıp dışarı çıkar ve kimsenin haberi olmadan fukarânın kapılarının önüne ihtiyaç duydukları şeyleri bırakırdı. Bu durum ancak vefâtından sonra, fukarânın sahipsiz kalması neticesinde anlaşılabilmişti.[18]
Nitekim Zeynelâbidîn Hazretlerinin mübârek naaşı yıkanırken de, sırtında içi su toplamış büyükçe yaralar görüldü. Sebebi araştırıldığında bunların, fukarâya erzak çuvalı taşımaktan dolayı oluştuğu anlaşıldı.[19]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Elbisesi
Câfer-i Sâdık Hazretleri, son derece mahviyet sahibiydi. Süfyân-ı Sevrî Hazretleri, bir gün onun üzerinde kıymetli bir elbise görmüştü. Bunu Peygamber Efendimiz’in nesline yakıştıramadığını söyleyince, Câfer-i Sâdık Hazretleri altındaki kıldan dokunmuş sert yün elbiseyi gösterdi. İçinde yaşadıkları devirde maddî imkânlar bollaştığı için herkesin giydiği güzel elbiselerden giymenin daha münâsip düşeceğini ifâde ettikten sonra:
“–Alttakini Allah için giydik, üsttekini de sizin için giydik. Allah için olanı gizledik, sizin için olanı da izhâr ettik!” buyurdu.[20]
Hakîkaten, öyle bir toplum vasatında eski elbise giymek, kişiyi zâhidlik taslamaya ve ucba sürükleyebilirdi. Câfer-i Sâdık Hazretleri bu davranışıyla, riyâ, ucub, kibir ve tevâzuun fahrı gibi gizli tehlikelerden korunmuş ve mahviyete riâyet etmiş olmaktadır.
Fütüvvet Ehli
Câfer-i Sâdık Hazretleri, fütüvvet ehli bir zât idi. Bir gün Şakîk-ı Belhî Hazretleri ona fütüvvetin ne olduğunu sormuştu. O da:
“–Siz bu hususta ne diyorsunuz?” buyurdu. Şakîk Hazretleri:
“–Verilirse şükrederiz, verilmezse sabrederiz.” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Onu bizim Medîne’nin köpekleri de yapıyor. Bize göre fütüvvet, verilirse başkasını kendimize tercih etmek (îsâr), verilmezse şükretmektir.” buyurdu.[21]
Duâsı Makbûl Bir Hak Dostu
Câfer-i Sâdık Hazretleri, duâsı makbûl bir Hak dostu idi. Ne zaman Allah Teâlâ’dan bir şey istese, daha duâsı bitmeden o şey önünde hazır olurdu.[22] Onun buna benzer daha pek çok kerâmetleri zikredilir.[23]
Bu yüksek fazîletleri sebebiyle, Câfer-i Sâdık Hazretleri daha hayattayken kendisi hakkında bâzı yanlış inanışlar, aşırı yüceltmeler ve yalanlar uydurulmaya başlandı. O bunlardan çok rahatsız olur, onları hep reddeder ve yalanlardı.[24]
Nitekim Abdülcebbâr bin Abbâs Hemedânî, beraberinde bulunanlarla birlikte Medîne-i Münevvere’den yola çıkmak istediklerinde, Câfer-i Sâdık Hazretleri onların yanına geldi ve:
“–İnşâallah siz şehrinizin sâlihlerindensiniz. Benden şehrinizin ahâlisine haber verin ki; kim benim kendisine itaat edilmesi mecbûrî, mâsum (günahsız) bir imam olduğumu iddiâ ederse, ben ondan uzağım! Yine kim benim Hazret-i Ebû Bekir ve Hazret-i Ömer’i sevmeyip onlardan yüz çevirdiğimi iddiâ ederse, ben ondan uzağım!”[25]
Bu ve benzeri rivâyetler, birbirini desteklemekte ve hepsi de Ehl-i Beyt’in ve Câfer-i Sâdık Hazretlerinin, Hazret-i Ebûbekir ve Hazret-i Ömer’e olan muhabbetlerini açıkça göstermektedir. Ehl-i Beyt’e nisbet edilen bunun hâricindeki sözler ise, büyük bir iftirâdan ibârettir. Nitekim Câfer-i Sâdık Hazretleri, Râfızîlere kızar, onların, büyük dedesi Hazret-i Ebûbekir’e gizli ve açıktan dil uzattıklarını işittikçe onlara buğzederdi.[26]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) TEVAZUSU
Câfer-i Sâdık g, mütevâzı bir zât idi. Kimseyi hor görmez, her mü’mini kendisinden daha kıymetli bilirdi. Nitekim bir gün hizmetçilerini yanına çağırıp onlara:
“–Gelin sizinle kıyâmet günü için bir anlaşma yapalım: O gün hangimiz kurtulursa, diğerlerine şefâatçi olmak üzere birbirimize söz verelim!” demişti. Onlar:
“–Ey Allah Rasûlü’nün torunu! Sizin ceddiniz bütün âlemlerin şefâatçisi iken, bizim şefâatimize sizin gibi bir zâtın ne ihtiyacı olur?!” dediler.
Câfer-i Sâdık Hazretleri,, şu tevâzû yüklü cevâbı verdi:
“–Ben kıyâmet gününde, şu hâlim ve bu amellerimle mübârek ceddimin yüzüne bakmaktan hayâ ederim!”[27]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Allah Korkusu
Âlim, zâhid bütün insanlar, Câfer-i Sâdık Hazretlerinden feyz almak isterlerdi. Nitekim Dâvud-i Tâî Hazretleri bir gün yanına gelerek, kalbinin karardığından bahsedip nasihat talebinde bulundu.
Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Sen asrımızın en zâhidisin, benim nasihatime ne ihtiyacın olacak?” dedi.
Dâvud-i Tâî Hazretleri:
“–Ey Allah Rasûlü’nün evlâdı! Senin insanlara üstünlüğün var. Onun için senin herkese vaaz etmen lâzım!” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri yine yüksek tevâzuunu ve Allah korkusunu ifâde eden şu muhteşem cevâbı verdi:
“–Ey Dâvud! Ben kıyâmet gününde mübârek ceddimin benim yakama yapışıp; «Bana tâbî olmanın hakkını neden vermedin? Bu iş haseple-neseple olmaz, Hakk’a lâyık muâmeleyle olur!» diye çıkışmasından korkuyorum!”
Bunun üzerine Dâvud-i Tâî Hazretleri:
“Yâ İlâhî! Nebîler neslinden olup, ceddi Rasûl, annesi Betûl olan birisi böyle korku içinde yaşarsa, Dâvud kim oluyor da ameli ve muâmelesiyle kendini beğeniyor!” diye ağlamaya başladı.[28]
Câfer-i Sâdık Hazretleri insanları tevâzû sahibi olmaya teşvik eder, bencil davranıp büyüklenenleri de îkâz ederdi. Nitekim bir gün bir kabîleye rastlamıştı:
“–Sizin efendiniz kim?” diye sordu. İçlerinden biri:
“–Ben!” dedi. Hazret bu cevaptan hoşlanmadı ve onu îkâz ederek:
“–Eğer sen bunların efendisi olsaydın; «Ben» demezdin! (Onların hizmetkârı olduğunu söylerdin.)” buyurdu.[29]
Çünkü enâniyet/benlik, gerçek efendiliğe mânîdir.
Onun şu sözü de bu hususta çok mânidardır:
“Öncesi korku, sonu özür olan günah, kulu Hakk’a yaklaştırır. Öncesi güven, sonu kibir olan ibadet de, kulu Hak Teâlâ’dan uzaklaştırır. Kendini beğenmiş olan itaatkâr, aslında âsîdir. Özür dileyen âsî de hakîkatte itaatkârdır.”[30]
Câfer-i Sâdık Hazretleri, hiçbir zaman riyâsete, yani insanlara baş olmaya heves etmemiş, dâimâ uzleti ve sükûtu tercih etmiştir. Zira mârifetullah deryâsına dalan kişi, sâhillere tamah etmez; Cenâb-ı Hak ile ünsiyet kuran kişi, insanların medh ü senâsına değer vermez.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) TAKVASI
Câfer-i Sâdık Hazretleri şöyle buyururdu:
“Takvâdan daha hayırlı bir azık yoktur, sükûttan daha güzel bir şey yoktur, cehâletten daha zararlı bir düşman yoktur, yalandan daha kötü ve şiddetli bir hastalık yoktur.”[31]
Ramazan ayının sonunda da şöyle duâ ederdi:
“Ey Ramazan’ın Rabbi olan ve Kur’ân’ı indiren Allâh’ım! İşte bu, kendisinde Kur’ân’ın indirildiği Ramazan ayıdır ve artık bitmek üzeredir. Yâ Rabbî, bütün günahlarım affedilmeden fecrin doğmasından veya Ramazan’ın çıkıp gitmesinden, Kerîm olan Zât’ına sığınırım!”[32]
İmâm Mâlik Hazretleri şöyle anlatır:
“Câfer-i Sâdık Hazretleri ile birlikte hacca gittim. Telbiye getirmek istediği zaman yüzünün rengi değişti ve tir tir titremeye başladı. Ona:
«–Neyin var ey Resûlullâh’ın evlâdı?» diye sordum.
«–Telbiye getirmek isteyince bu hâle geldim.» buyurdu.
«–Peki, seni durduran nedir?” diye sordum.
«–“Buyur kulum!” cevâbından başka bir söz işitmekten korkuyorum!» karşılığını verdi.”[33]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Duaları
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yaptığı duâ ve niyazlara bakılınca, onun kalbindeki Allah korkusunun ve takvâ duygusunun ne kadar yüksek olduğu hemen anlaşılmaktadır. Nitekim bir defasında şöyle niyâz etmiştir:
“Allâh’ım! Beni Sana itaat etmek sûretiyle azîz eyle! Sana isyân etmek sûretiyle rezîl eyleme!
Allâh’ım! Bana fazlından bolca lûtfettiğin nîmetlerle, rızkını daralttığın kimselere ihsanlarda bulunabilmeyi nasîb eyle!”
Bu duâyı işiten sâlih zâtlar:
“–Bu eşrâfın (mâneviyat büyüklerinin) duâsıdır.” demişlerdir.[34]
Maddî ve Mânevî İlimlerde Zirve Oluşu
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin muhterem babası ve dedeleri, Rasûlullah r Efendimiz’in getirdiği ilmi almak için, ashâb-ı kirâmın peşinde koşmuş, onlardan Efendimiz’in emsalsiz örnek şahsiyetini, mübârek hayatını ve Sünnet-i Seniyye’lerini sorup öğrenmişlerdi. Bunu mûteber hadis kitaplarındaki rivâyetlerinden de anlamaktayız.
İşte Câfer-i Sâdık Hazretleri böylesine ilme gönül veren ve onun tahsili yolunda hiçbir gayret ve fedâkârlığı esirgemeyen, mübârek bir âilede yetişti. Nebevî ilmin merkezi olan Medîne-i Münevvere’de kendini ilme adadı. Âilesinden aldığı ilimle yetinmeyip, yetişebildiği ashâb-ı kirâmdan ve tâbiînin büyük âlimlerinden de her türlü ilmi tahsil etti.
Daha sonra da aldığı bu maddî ve mânevî ilimlerle çok büyük âlimler yetiştirdi. İmâm Mâlik, Süfyân-ı Sevrî, Süfyân bin Uyeyne, Ebû Hanîfe, İbn-i Cüreyc, Yahya bin Saîd, Yahya el-Kattân gibi pek çok büyük âlim, ondan ilim öğrenip hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.[35]
Câfer-i Sâdık g mübârek ömrünü, sohbetleri ve mektuplarıyla insanların îtikadlarını tashîh, şerîati beyan, hak ve hakîkati îlân ile geçirdi.[36]
O, siyâsetten uzak durur, daha çok ilimle meşgul olurdu. Dünyevî menfaatler için sultanların kapısına gitmeyen âlim ve fakihleri “Peygamberlerin emîni” (yani Peygamberlerin îtimâd ettiği, onlara vekâleten insanlığı irşad hizmetinde bulunan Peygamber vârisleri) olarak isimlendirirdi.[37]
O, bütün ilimlerde, ince mânâları ve derin hakîkatleri idrâk etmekte kemâl mertebedeydi. Bütün şeyhlerin önderiydi. Herkes ona îtimâd ederdi. Mutlak bir rehberdi. Müslümanların imâmı, muhabbetullah ve mârifetullah ehlinin kılavuzu, âbidlerin ve zâhidlerin en mükerremiydi. Kur’ân-ı Kerîm ve onun tefsîrinin esrârı ve nüktelerine vuk¯ufiyet bakımından da emsalsizdi.[38] Hem büyük bir muhaddis, hem müctehid derecesine ulaşmış bir fakih idi. İlham gücü yüksek, doğru sözlü, rivâyetlerine ve fikirlerine güvenilir bir İmâm ve allâme idi.[39]
Zamanındaki bütün âlimler ve halk, onun ilmine ve fazîletine hayran olmuşlardı.[40]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Rivayet Ettiği Hadisler
Ondan gelen bâzı rivâyetler şöyledir:
Câfer-i Sâdık Hazretleri, babasından ve dedelerinden şu hâdiseyi nakletmiştir:
“Resûlullah Efendimiz, bir gün mübârek torunları Hazret-i Hasan ile Hazret-i Hüseyin’in ellerinden tutup şöyle buyurmuşlardır:
“Kim beni, bu ikisini, bunların baba ve analarını severse, kıyâmet günü benimle beraber olur.” (Tirmizî, Menâkıb, 20/3733)
Yine Câfer-i Sâdık Hazretlerinden gelen bir rivâyette Resûlullah Efendimiz şöyle duâ etmişlerdir:
“Allâh’ım! Ümmetime sabahın erken vakitlerini ve bu zamanda yaptıkları işleri bereketli eyle!” (İbn-i Mâce, Ticârât, 41/2238)
Câfer-i Sâdık Hazretleri, Hazret-i Ali’ye ulaşan bir silsile ile şu hadîs-i şerîfi nakleder:
“Resûlullah Efendimiz’i gördüm, ashâbının arasında minbere çıkarak şu hitâbede bulundu:
«Ey insanlar! Sanki ölüm bizden başkasına yazıldı! Sanki hak, bizden başkasına vâcip kılındı! Sanki uğurladığımız ölüler kısa bir müddet sonra bize geri dönecekler! Mîraslarını da sanki onlardan sonra ebedî kalacakmışız gibi yiyoruz. Bütün nasihatleri unuttuk. Bütün musîbetlerden emîn olmaya (kendimizi belâ ve musîbetlere karşı emniyet içinde görmeye) başladık.
Kendi ayıplarıyla meşgul olarak, diğer insanların ayıplarıyla uğraşmayan kişiye ne mutlu! Kazancı helâl, iç âlemi temiz, dış görünüşü güzel ve yolu müstakîm (yaşayışı düzgün) olan kişiye ne mutlu! Kusursuz bir şekilde Allah için tevâzû gösteren, mâsıyete düşmeden malından infâk eden, fıkıh ve hikmet ehliyle oturup kalkan, zayıf ve yoksullara yardım eden kişiye ne mutlu! Malının fazlasını infâk edip sözünün fazlasını imsâk edene/tutana ve Sünnet-i Seniyye’yi bütünüyle kuşanıp bir daha bid’atlere dönmeyene ne mutlu!»
Rasûlullah bunları söyledikten sonra minberden indi.” (Ebû Nuaym, Hilye, III, 202-203)
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin, muhterem babasından ve mübârek ecdâdından rivâyet ettiği hadîs-i şerîfleri gören muhaddisler:
“–Bu isnâd, bir mecnûnun üzerine okunup üflense, o derhâl iyileşir, aklı başına gelir!” demişlerdir. (İbn-i Mâce, Mukaddime, 9/65; Ebû Nuaym, Hilye, III, 192)
Bu da, İslâm âlimlerinin Resûlullah Efendimiz’in pâk ve azîz nesline ne kadar hürmet ettiklerini göstermektedir. Diğer taraftan da Resûlullah Efendimiz’in neslinin ne yüce bir fazîlete sahip olduğuna işaret etmektedir ki, onların mübârek isimlerinin yâd edilmesi bile bir şifâ vesîlesidir.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) KUR'AN-I KERİM'E VUKUFİYETİ
Kur’ân-ı Kerîm asıl kalp ile okunur. Kimin kalbi Cenâb-ı Hakk’a ve Resûlullah Efendimiz’e daha çok bağlı ise, o, Kur’ân’ın esrârına daha fazla vâkıf olur. Câfer-i Sâdık Hazretleri de böyle bir kalbî kıvâma sahip olduğu için, âyet-i kerîmelerdeki inceliklere âşinâlığı herkesten fazla idi.
O, Cenâb-ı Hakk’ın şu âyet-i kerîmede medhettiği kimselerdendi:
“Sonra Kitâb’ı, kullarımız arasından seçtiklerimize mîras kıldık. Onlardan (insanlardan) kimi kendisine zulmeder, kimi ortadadır, kimi de Allâh’ın izniyle hayırlarda ileri gitmek için yarışır. İşte büyük fazîlet budur.” (Fâtır, 32)
O, hem Allâh’ın seçtiği kullarından, hem de hayırda ileri gitmek için yarışan Hak dostlarından idi.[41]
Câfer-i Sâdık Hazretleri bir gün:
“–Üzücü ve tehlikeli bir işle karşılaşan kişi, beş defa ihlâsla «Rabbenâ!» derse, Allah onu korktuğundan emin kılar ve arzusuna nâil eyler.” buyurmuştu.
Kendisine:
“–Bu nasıl olur?” diye sorulunca:
“–İsterseniz Âl-i İmrân Sûresi’nin 191-194. âyet-i kerîmelerini okuyunuz!” cevâbını verdi.[42]
Şu birkaç sözü bile, onun, Kur’ân-ı Kerîm’e olan derin vuk¯ufiyetini ifâdeye kâfîdir:
“Tevbesiz ibadet sıhhatli olmaz. Nitekim Allah Teâlâ; «Tevbe edenler, ibadet edenler...» (et-Tevbe, 112) âyetinde tevbeyi ibadetten önce zikreder.”[43]
“Kendisinde hoşlanacağı bir şey gördüğünde « مَا شَٓاءَ اللّٰهُ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ » demeyen kişiye şaşarım. Zira Cenâb-ı Hak; «Bağına girdiğinde “Allâh’ın dilediği olur, kuvvet yalnızca Allâh’a âittir.” deseydin ya!..» (el-Kehf, 39) buyuruyor.”[44]
“Bir gam ve kedere müptelâ olup da;
«...Yâ Rabbî Sen’den başka ilâh yoktur, Sen’i tenzîh ederim. Şüphe yok ki ben zâlimlerden oldum!» (el-Enbiyâ, 87) demeyen kişiye şaşarım!”[45]
“Bir topluluktan korkup da; «حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ» demeyen kişiye şaşarım! Zira Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
«Bir kısım insanlar, mü’minlere: “Düşmanlarınız, size karşı asker topladılar; aman sakının onlardan!” dediklerinde bu, onların îmanlarını bir kat daha artırdı ve “Allah bize yeter. O ne güzel vekîldir!” dediler.» (Âl-i İmrân, 173)”[46]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) İMAM-I AZAM'I İRŞAD ETMESİ
İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe Hazretlerinin Muhammed Bâkır Hazretleri ile münâsebeti olduğu gibi, onun oğlu Câfer-i Sâdık Hazretleri ile de ilmî temasları vardı. Her ne kadar ikisi aynı yaşta ise de, âlimler Câfer-i Sâdık Hazretlerini İmâm Ebû Hanîfe’nin üstadlarından saymışlardır. Ebû Hanîfe Hazretleri ondan bahsederken:
“Vallâhi Câfer-i Sâdık’tan daha fakih bir kimse görmedim.” demiştir.
Yine bir defasında İmâm-ı Âzam Hazretlerine:
“–Gördüğün en fakih kişi kimdir?” diye sorulduğunda şu hâdiseyi nakletmiştir:
“–Câfer bin Muhammed’den daha fakih birini görmedim. Halîfe Mansûr onu Hîre’ye dâvet ettiğinde bana:
«–Ey Ebû Hanîfe! İnsanlar Câfer bin Muhammed’e meftun oldular. Ona sormak üzere en zor meselelerini hazırla!» diye haber gönderdi.
Ben de onun için kırk mesele hazırladım. Sonra Halîfe Ebû Câfer Mansur bana haber gönderdi, ben de Hîre’ye gidip huzûruna girdim. Câfer-i Sâdık Hazretleri halîfenin sağ tarafında oturuyordu. İkisini görünce Halîfe Mansûr’un heybetinden ziyâde Câfer-i Sâdık Hazretlerinin heybeti beni kapladı. Selâm verdim, halîfe bana izin verdi ve oturdum. Halîfe, Câfer-i Sâdık’a dönerek:
«–Ey Ebû Abdullah, bunu tanıyor musun?» diye sordu. O da:
«–Evet, o Ebû Hanîfe’dir.» dedi.
Sonra halîfe bana dönerek:
«–Ey Ebû Hanîfe! Meselelerini söyle de Ebû Abdullâh’a soralım.» dedi.
Ben de hazırladığım meseleleri arz etmeye başladım. Ben soruyordum, Câfer-i Sâdık Hazretleri cevaplıyordu:
«–Bu meselede siz şöyle dersiniz, Medîne ehli böyle der, biz ise şöyle deriz.» diyor, bâzen bizim görüşümüze, bâzen Medîne ehlinin görüşüne tâbî oluyor, bâzen her iki görüşe de muhâlefet ediyordu. Kırk meseleyi de böyle bütün tafsîlâtıyla cevaplandırdı, bir tânesini bile cevapsız bırakmadı.
Biz; «İnsanların en âlimi, ihtilâfları en iyi bilen kimsedir.» demiyor muyuz? (İşte Câfer-i Sâdık Hazretleri ilmî meseleleri ihtilâflarıyla birlikte en iyi şekilde bilen bir allâmedir.)”[47]
Ebû Hanîfe Hazretleri, Medîne-i Münevvere’ye gidip iki sene Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yanında kalmış, ondan çok şeyler öğrenmiştir. Câfer-i Sâdık Hazretleri Irak’ı teşrîf ettiğinde de görüşüp sohbet etmişlerdir. İmâm Ebû Hanîfe’den nakledilen şu söz, bu görüşmelere işaret etmektedir:
“–Eğer o iki sene olmasaydı, Nûman helâk olmuştu!”[48]
Câfer-i Sâdık Hazretleri, muhtelif görüşmelerinde İmâm-ı Âzam Hazretlerine dînî hükümlerdeki ince hikmetler ve aklın yanılabileceği hassas noktalarla alâkalı mühim esaslar öğretmiştir.[49]
Bu sebeple Ebû Hanîfe Hazretleri, Câfer-i Sâdık Hazretlerinden çok nakillerde bulunur. İmâm Ebû Yûsuf ile İmâm Muhammed’in Âsâr isimli kitaplarına bakıldığında, pek çok yerde bu rivâyetlere rastlanır.[50]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) VEFATI
Câfer-i Sâdık Hazretleri, mübârek ömrünü, ilim yurdu olan Resûlullah Efendimiz’in nurlu Medîne’sinde geçirdi. Hicrî 148, mîlâdî 765 senesinde orada vefât etti. Vefâtından önce tek bir vasiyeti vardı: Namaz!.. Tıpkı Allah Resûlü gibi, son nefesinde ısrarla, namaza dikkat etmeye dâir vasiyette bulundu. Ona devam etmeyi ve onu lâyıkıyla kılmayı, yani tâdil-i erkâna riâyet edip huşû ile edâ etmeyi şiddetle tavsiye ettikten sonra Rabbinin rahmetine kavuştu.[51]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.)KABRİ NEREDEDİR?
Cennetü’l-Bakî Kabristanı’na, babası Muhammed Bâkır Hazretleri, dedesi Zeynelâbidîn Hazretleri ve dedesinin amcası Hazret-i Hasan’ın (r.a.) kabirleri yanına defnedildi.[52]
Cenâb-ı Hak şefâatine nâil eylesin! Âmîn…
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) HİKMETLİ SÖZLERİ
Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Bize ne hâl oldu ki duâ ediyoruz, fakat duâmız kabûl edilmiyor?” diye sorulmuştu. Şu cevâbı verdi:
“–Çünkü siz, tanımadığınız bir Zât’a duâ ediyorsunuz!”[53]
[Yani siz, makbûl bir kulluktan uzak kalıyor, takvâ sahibi olamıyor, Rabbimizin “çokça zikretme” emrine uymuyor, hâl ve yaşayışınızla O’nu lâyıkıyla tanımıyor, mârifetullâh’a eremiyorsunuz. Böyle boş bir kalp ile duâ ettiğiniz için de duânız kabûl edilmiyor.]
“Resûlullah Efendimiz’in zâhirinde yaşayan kimse sünnîdir. Resûlullah Efendimiz’in (hem zâhir hem de) bâtınında yaşayan kimse ise sûfîdir.”
Câfer-i Sâdık Hazretleri, “Resûlullah Efendimiz’in bâtını” ifâdesiyle O’nun temiz ahlâkını, âhireti tercih etmesini kastetmiştir.[54]
“Hayır işleri, ancak şu üç şeyle kemâle erer:
- Karar verildiği an ihmâl edilmeyip hemen îfâ edilmesiyle,
- Yapılan ameli küçük görüp benlikten uzak kalmakla,
- Riyâdan sakınmak için gizli olarak îfâ edilmesiyle!”[55]
Bir gün Halîfe Mansûr’un yüzüne bir sinek kondu. Mansûr, her ne kadar sineği kovdu ise de bir türlü onu uzaklaştırmaya muvaffak olamadı. O sırada Câfer-i Sâdık Hazretleri geldi. Halîfe Mansûr ona:
“–Ey İmâm! Allah Teâlâ sineği niçin yarattı?” diye sordu. Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Onunla zâlimleri zelil kılmak için!” buyurdu.[56]
“Beş çeşit insan ile arkadaş olmaktan sakın!
1) Yalancı: Çünkü onunla beraber olduğun sürece aldanış içinde bulunursun. O serap gibidir. Sana uzağı yakın, yakını uzak gösterir.
2) Ahmak: Sana faydalı olmak istediği zaman bile zarar verir, bunun da farkında olmaz.
3) Cimri: Senin en fazla muhtaç olduğun şeyi senden esirger.
4) Korkak: Seni başkasına teslim eder ve zor zamanda kaçıp gider.
5) Fâsık: Seni bir lokmaya ya da daha azına satar.”
“–Bir lokmadan daha azı nedir?” diye sorulunca Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Bir lokmaya tamah etmek, sonra onu da elde edememektir.” buyurmuştur.[57]
Başka bir rivâyette şu ilâve de vardır:
“Sıla-i rahime riâyet etmeyen kimseyle de arkadaşlık etme! Zira ben, Allâh’ın Kitâbı’nın üç yerinde, onun mel’ûn olduğunu gördüm.”[58]
“Dostluk/arkadaşlık ancak kendi ölçüleri ile gerçekleşir. Kimde bu hasletlerden birini veya bir kısmını görürsen, bunu gerçek dostluğun alâmeti kabûl et:
- Dostluk ölçülerinin ilki, ivazsız garazsız bir şekilde sana karşı samimî olmasıdır.
- İkincisi, senin zor duruma düşmeni kendi sıkıntısı olarak görmesi, senin iyilik ve güzelliğini de kendi iyiliği olarak görmesidir.
- Üçüncüsü, mal ve makâmın onu değiştirmemesidir.
- Dördüncüsü, imkânı dâhilinde olan hiçbir şeyi senden kıskanmamasıdır.
- Beşincisi ise bu hasletlerin hepsini cem eder; o da felâketler esnâsında seni terk etmemesidir.”[59]
“Allah üç şeyi üç şeyde gizlemiştir:
1) Rızâsını tâatinde gizlemiştir. Bu sebeple O’nun tâatinden hiçbir şeyi küçük görmeyin; belki rızâsı o şeydedir.
2) Gazabını günahlarda gizlemiştir. Onun için hiçbir günahı küçük görmeyin; belki gazabı ondadır.
3) Evliyâsını mü’min kulları arasında gizlemiştir. Bu sebeple mü’minlerden hiç kimseyi hor görmeyin; belki o, Allah Teâlâ’nın velî kuludur.”[60]
Sonra şunu ilâve etti:
“Duânın kabûlünü de kendisine yapılan duâlarda gizledi. Onun için duâyı terk etmeyin; belki icâbet o duâdadır.”[61]
“Bir kişiyi affettiğim için hiçbir zaman pişman olmam! Bu affım sebebiyle pek çok zarara uğrasam da, affetmek bana, verdiğim bir cezâ sebebiyle bin defa pişman olmaktan çok daha güzel gelir.”[62]
“Allah Teâlâ dünyaya şöyle vahyetti: «Ey dünya! Bana hizmet edene sen de hizmet et! Sana hizmet edeni ise (kendi işlerinde çalıştırıp) yor ve yıprat!»”[63]
“(Din) kardeşinden senin hakkında hoşuna gitmeyen bir söz ulaştığında üzülme! İşin aslı onun dediği gibiyse, bu üzücü söz, âhirette göreceğin bir cezâya kefâret olur. Yani o cezâ, daha bu dünyada iken sana verilmiş olur. Öyle değilse, hiçbir şey yapmadan, bu söz sebebiyle bir hasene kazanmış olursun.”[64]
Süfyân-ı Sevrî’nin şöyle dediği nakledilmiştir:
“Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yanına vardım. Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Ey Süfyân!
- Yalancının mürüvveti olmaz.
- Hasetçi kimse rahat yüzü göremez.
- Cimrinin dostluğu olmaz.
- Duygusuz kimsenin kardeşliği yoktur.
- Kötü ahlâklı kimsede efendilik olmaz.»
Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana daha fazla tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Ey Süfyân!
- Haramdan geri dur, âbid olursun.
- Allâh’ın sana nasîb ettiği kısmete râzı ol, (Allâh’a gönülden teslim olan) bir müslüman olursun.
- İnsanların seninle nasıl arkadaş olmalarını istiyorsan, sen de onlarla öyle samimî arkadaş ol, o zaman (gerçek) bir mü’min olursun.
- Günahkâr ile düşüp kalkma, yoksa sana kendi çirkin hâllerini öğretir. Nitekim bir hadîs-i şerîfte; “Kişi dostunun dîni üzeredir. Onun için her biriniz kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin!”[65] buyrulmuştur.
- İşini Allah’tan korkan takvâ sahibi sâlih kişilerle istişâre et!»
Câfer-i Sâdık Hazretlerine tekrar:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana daha fazla tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Babam beni üç şeyle terbiye etti. Bana dedi ki:
- Oğlum! Kötü arkadaşla beraber olan, selâmette olmaz.
- Kötü yerlere girip çıkan, töhmet altında kalır.
- Diline sahip olmayan, pişman olur!»”[66]
“Öfke her şerrin anahtarıdır.”[67]
“Çalışıp kazanarak ihtiyaçlarını karşılamak gibi bir derdi olmayan kişide hayır yoktur. Hayırlı kişi, mal kazanıp geçimini temin ederek kimseye muhtaç olmaz, o malla borcunu öder ve sıla-i rahimde bulunur.”[68]
“Kulların en hayırlısı, kendisinde şu beş hasletin toplandığı kimsedir:
1) İyilik yaptığı zaman sevinir.
2) Kötülük yaptığı zaman istiğfâr eder.
3) Kendisine nîmet verildiği zaman şükreder.
4) İptilâya mâruz kaldığı zaman sabreder.
5) Haksızlığa uğradığı zaman affeder.”[69]
Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Allah Teâlâ fâizi niçin haram kıldı?” diye sorulunca şu cevâbı verdi:
“–İnsanlar birbirlerini ihsanlarından mahrum bırakmasın ve birbirlerinden yardımı esirgemesinler diye!”[70]
“Eğer bir günah işlersen, hemen istiğfâr et!.. Sakın günahta ısrar etme!”[71]
“Kimin rızkı daraldıysa, hemen istiğfârı çoğaltsın!”[72]
“Bir mü’min kardeşine âit hoş olmayan bir şey duyarsan, onun için birden yetmişe kadar mâzeret kapısı araştır. Bulamazsan; «Belki benim anlamadığım bir mâzereti vardır.» de, sonra da meseleyi kapat!”[73]
“Kim nefsine karşı yine nefsi için mücâhede ederse, kerâmetlere ulaşır. Kim de nefsine karşı Allah Teâlâ için mücâhede ederse Allâh’a ulaşır.”[74]
“Şu dört şeyin azı da çoktur: Ateş, düşman, fakirlik, hastalık.”
CAFER-İ SÂDIK HAZRETLERİNİN OĞLUNA VASİYETİ
Câfer-i Sâdık Hazretleri, oğlu Mûsâ Kâzım Hazretlerine şu hikmetli tavsiyelerde bulunmuştur:
“Yavrucuğum, vasiyetimi iyi dinle, söylediklerime dikkat et! Eğer söylediklerime dikkat edecek olursan, mes’ut ve huzurlu yaşar, hamd ederek ölürsün.
Oğlum! Allah Teâlâ’nın taksîmine rızâ gösteren zengin olur, başkasının elindekine göz diken ise muhteris olur ve gönül fakiri olarak ölür… Kendi günahını küçük gören kişi, başkasının küçük günahını büyük görür. Başkasının günahını küçük gören, kendi günahını büyük görür.
Evlâdım! Başkasının kusurunu arayıp ayıbını ortaya döken kişinin, kendi evindeki kusurları ortaya dökülür. İsyan kılıcını kınından çıkaran kişi, o kılıçla kendini keser. Kardeşine kuyu kazan, kazdığı kuyuya kendisi düşer. Sefih insanlarla düşüp kalkan kişi, hor görülür. Âlimlerle düşüp kalkan, hürmet görür. Kötü yerlere girip çıkan, töhmete uğrar.
Yavrucuğum! İnsanların îtibârını zedelemekten sakın, yoksa senin îtibârın da zedelenir. Seni ilgilendirmeyen hususlara girmekten uzak dur, yoksa bu sebeple zelil olursun!
Yavrucuğum! Lehine de olsa aleyhine de olsa, hakkı/doğruyu söyle! Böyle yaparsan toplum arasında şânın yücelir.
Yavrucuğum! Allâh’ın Kitâbı’nı oku, selâmı yay, iyiliği emredip kötülüğü nehyet, sana gelmeyene git, seninle konuşmayanla önce sen konuş ve isteyene ver! Koğuculuktan sakın! Çünkü söz taşımak, insanların kalbine düşmanlık tohumları eker. İnsanların ayıplarıyla uğraşmaktan sakın! Çünkü insanların ayıplarıyla uğraşan, onların hedefi olur…
Yavrucuğum! Ziyaret edeceksen hayırlı kimseleri ziyaret et! Fâcirleri ziyaret etme! Çünkü onlar, içinden su fışkırmayan katı bir kaya, yaprakları olmayan kuru bir ağaç ve çimeni çıkmayan çorak bir arazi gibidirler.”
Mûsâ Kâzım g, muhterem babası Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin bu vasiyetine, ömrü boyunca büyük bir titizlikle riâyet etmiştir.[75]
[1] Câbir (r.a.), İbn-i Abbâs (r.a.) gibi sahâbîlerden, dedesi Kâsım bin Muhammed Hazretlerinden ve diğer Ehl-i Beyt’ten rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerin bir kısmı için bkz. Müslim, Hacc, 147-148; Ebû Dâvûd, Menâsik, 56/1905; Tirmizî, Hac 38/862, Menâkıb 20/3733; İbn-i Mâce, Mukaddime 9/65, Ticârât 41/2238; İbn-i Ebî Şeybe, Musannef, II, 115/7142; Ebû Nuaym, Hilye, III, 192, 202-203, 206; Zehebî, Siyer, VI, 255.
[2] Muhammed Ebû Zehra, el-İmâmu’s-Sâdık, s. 26.
[3] Kādî Iyâz, Tertîbü’l-Medârik, II, 52; İbn-i Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb, II, 104-105; Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 76-77.
[4] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194-195; Mizzî, Tehzîbü’l-Kemâl, V, 89.
[5] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 92.
[6] Bursevî, Rûhu’l-Beyân, X, 515, [en-Nahl, 100].
[7] Bursevî, a.g.e, II, 185, [el-Bakara, 183].
[8] Ferîdüddîn Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ, s. 56.
[9] Menbicî, Tesliyetü Ehli’l-Mesâib, s. 192-193.
[10] Ferîdüddîn Attâr, İlâhînâme, İstanbul 2010, s. 121.
[11] Ferîdüddîn Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ, s. 54; Kuşeyrî, er-Risâle, II, 384.
[12] Âl-i İmrân, 134.
[13] İbnü’l-Cevzî, Bahru’d-Dümû’, s. 142.
[14] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 80.
[15] Ebû Nuaym, Hilye, III, 193; Zehebî, Siyer, VI, 257.
[16] Zehebî, Siyer, VI, 255.
[17] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194; Zehebî, Târîh, IX, 89.
[18] Ebû Nuaym, Hilye, III, 136.
[19] İbn-i Kesîr, el-Bidâye, IX, 112, 122.
[20] Ebû Nuaym, Hilye, III, 193; Zehebî, Siyer, VI, 261-262.
[21] Kuşeyrî, er-Risâle, II, 384.
[22] Hânî, el-Hadâik, s. 129.
[23] Hânî, el-Hadâik, s. 128-129.
[24] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 37, 58.
[25] Zehebî, Siyer, VI, 259, Târîh, IX, 90; Mizzî, a.g.e, V, 82.
[26] Zehebî, Siyer, VI, 255.
[27] Attâr, Tezkire, s. 53.
[28] Attâr, Tezkire, s. 53.
[29] Hânî, el-Hadâik, s. 132.
[30] Attâr, Tezkire, s. 55.
[31] Ebû Nuaym, Hilye, III, 196.
[32] İbnü’l-Cevzî, et-Tebsıra, II, 103.
[33] İbnü’l-Cevzî, et-Tebsıra, II, 142.
[34] Ebû Nuaym, Hilye, III, 196; Mizzî, a.g.e, V, 91.
[35] Mustafa Öz, “Câfer es-Sâdık”, DİA, VII, 1.
[36] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63.
[37] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194; Zehebî, Târîh, IX, 92.
[38] Bkz. Attâr, Tezkire, s. 51.
[39] Bkz. Mustafa Öz, “Câfer es-Sâdık”, DİA, VII, 1.
[40] Zehebî, Târîh, IX, 89-90.
[41] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63-64.
[42] Kurtubî, IV, 318.
[43] Attâr, Tezkire, s. 56.
[44] Hânî, el-Hadâik, s. 134.
[45] Hânî, el-Hadâik, s. 135.
[46] Hânî, el-Hadâik, s. 134.
[47] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 89-90; Mizzî, a.g.e, V, 79-80; Muhammed Ebû Zehra, Ebû Hanîfe, s. 90; Mekkî, Menâkıb-ı Ebû Hanîfe.
[48] Âlûsî, Sabbü’l-Azâb alâ Men Sebbe’l-Ashâb, s. 157; Muhammed Ebû Zehra, el-İmâmu’s-Sâdık, s. 37-39, 254.
[49] Bkz. Ebû Nuaym, Hilye, III, 196; Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[50] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 38, 253-254.
[51] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63-64.
[52] Prof. Dr. Hasan Kâmil Yılmaz, Altın Silsile, s. 48.
[53] Kuşeyrî, er-Risâle, II, 424-425; Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[54] Ebû Nuaym, Hilye, I, 20.
[55] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198.
[56] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198; İbnü’l-Cevzî, Sıfatü’s-Safve, I, 392.
[57] Gazâlî, İhyâ, II, 172.
[58] Ebû Nuaym, Hilye, III, 183-184; İbn-i Asâkir, Târîhu Dımaşk, c. 41, s. 409.
[59] Safedî, el-Vâfî bi’l-Vefeyât, Beyrut 1420, XI, 100.
[60] Ebû Tâlip Mekkî, K¯utü’l-Kulûb, I, 347; Gazâlî, İhyâ, IV, 49.
[61] Gazâlî, İhyâ, IV, 49.
[62] İbn-i Abdilberr, Edebü’l-Mücâlese, s. 116.
[63] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194.
[64] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198.
[65] Ebû Dâvûd, Edeb, 16/4833.
[66] İbn-i Hacer el-Heytemî, ez-Zevâcir, I, 28; Hânî, el-Hadâik, s. 130-131.
[67] Gazâlî, İhyâ, III, 166.
[68] İbn-i Şemsü’l-Hilâfe, el-Âdâbü’n-Nâfia, s. 4.
[69] İbn-i Şemsü’l-Hilâfe, a.g.e, s. 14.
[70] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 92.
[71] Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[72] Hânî, el-Hadâik, s. 131.
[73] Hânî, el-Hadâik, s. 132.
[74] Attâr, Tezkire, s. 56.
[75] Ebû Nuaym, Hilye, III, 195-196; İsmâil bin Muhammed, Siyeru’s-Selefi’s-Sâlihîn, s. 723-724.
Câfer-i Sâdık Hazretleri hicrî 80 senesinde Medîne-i Münevvere’de doğmuştur. Özü-sözü doğru, son derece dürüst ve güvenilir bir şahsiyete sahip olması sebebiyle, kendisine Sâdık denilmiştir. Ayrıca Sâbir (sabreden, tahammül gösteren), Fâzıl (fazîlet ve yüksek ahlâk sahibi, olgun), Tâhir (temiz, nezih) ve Âtır (hoş kokulu) lâkaplarıyla da anılmıştır.
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin babası, Muhammed Bâkır (r.a.); dedesi Ali Zeynelâbidîn (r.a.); dedesinin babası da Hazret-i Hüseyin’dir (r.a.). Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin soyu, baba tarafından Hazret-i Ali’ye, anne tarafından ise iki koldan Hazret-i Ebûbekir’e ulaşmaktadır. Böylece o, Ehl-i Beyt ile Hazret-i Sıddîk’ın maddî-mânevî nesebini şahsında birleştirerek, “Altın Silsile”ye ayrı bir güzellik kazandırmıştır.
Câfer-i Sâdık Hazretleri, küçük yaştan itibâren ilim, ibadet, fazîlet ve ahlâkta zirve bir âile ve muhitte yetişmiştir. Enes bin Mâlik ve Sehl bin Sa‘d (r.a.) gibi sahâbîlerden; Atâ, Zührî, Urve, İkrime ve Nâfî (k.s.) gibi meşhur tâbiîn âlimlerinden, akāid, tefsir, hadis, fıkıh gibi İslâmî ilimleri en üst seviyede tahsil etmiştir. Bilhassa, büyük birer âlim olan muhterem dedeleri Zeynelâbidîn ve Kâsım bin Muhammed Hazretleri ile muhterem babası Muhammed Bâkır Hazretlerinden çok istifâde etmiştir. Onlar kanalıyla pek çok hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.[1] Bu zevâtın hepsi de Medîne-i Münevvere’nin büyük âlim ve imamlarıdır. Cenâb-ı Hak hepsinden râzı olsun!
Yani Câfer-i Sâdık Hazretlerinin hem hocaları, hem âilesi, hem de kendisi; ihlâs, takvâ, mârifet, sadâkat, emânet ve adâlet ehli, güvenilir ve sâlih din büyükleridir.
Ferîdüddîn Attâr Hazretleri, Allah dostlarının hayatlarını, ibretli menkıbelerini ve hikmetli nasihatlerini derlediği Tezkiretü’l-Evliyâ isimli meşhur eserine -teberrüken- onun hayatını anlatarak başlamıştır.
Kâsım bin Muhammed Hazretleri vefât ettiğinde, torunu Câfer-i Sâdık Hazretleri 28 yaşında idi ve aldığı ilmi insanlara tevzî etmeye başlamıştı.[2]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) İBADET HAYATI
Câfer-i Sâdık Hazretleri, uzleti tercih edip kendini ilme ve ibadete vermiş, âbid, zâhid, huşû hâlinde yaşayan büyük bir Allah dostudur.
İmâm Mâlik Hazretleri, onun hakkında şöyle der:
“Câfer-i Sâdık Hazretlerinin huzûruna varırdım; o, güzel ve nükteli sözlerden hoşlanır, dâimâ tebessüm hâlinde bulunurdu. Yanında Nebî r zikredildiğinde ise hemen toparlanır, âdeta rengi sararırdı. Yanına uzun zaman gidip geldim. Onu hep şu üç hâlden biri üzere görürdüm: Ya namaz kılar, ya oruçlu olur veya Kur’ân-ı Kerîm okurdu. Abdestsiz olarak hadîs-i şerîf rivâyet ettiğini hiç görmedim. Mâlâyânî konuşmazdı. Haşyetullah sebebiyle yüreği titreyen âbid ve zâhidlerdendi. Yanına vardığımda mutlakâ kendi altındaki minderi alıp bana ikram ederdi…”[3]
Câfer-i Sâdık Hazretleri ibadetler hususunda şöyle buyururdu:
“Namaz, her takvâ sahibi için (Hakk’a) yakınlıktır. Hac, her güçsüzün cihâdıdır. Bedenin zekâtı oruçtur. Amelsiz dâvetçi, yay olmadan ok atmaya çalışan kişi gibidir. Sadaka vermek sûretiyle, rızkın üzerinize bolca inmesini sağlayınız. Zekât vererek mallarınızı koruyunuz. İktisatlı davranan, fakir düşmez. Tedbir, hayatın yarısıdır. İnsanlarla dost olmak, aklın yarısıdır… Anne-babasını üzen, onlara âsî olmuş olur. Musîbet zamanında sabredemeyip feverân eden, sevâbından mahrum kalır… Allah Teâlâ sabrı musîbet miktârınca, rızkı da ihtiyaç miktârınca indirir. Kendisine verilen malı idâreli kullananı Allah Teâlâ rızıklandırır. Malını saçıp savuranı ise Allah Teâlâ mahrum bırakır.”[4]
Süfyân-ı Sevrî Hazretleri şöyle anlatır:
“Hac için Mekke’ye gittim. Câfer bin Muhammed’i Ebtah’da devesini çöktürmüş hâlde gördüm. Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın evlâdı! Vakfe mekânı neden Meş’ar-i Haram’da değil de Harem’in ötesinde kılındı?» dedim. Şöyle cevap verdi:
«–Kâbe Allâh’ın evi, Harem perdesi ve vakfe yeri de kapısıdır. Kullar O’na varmayı dileyince, onları tazarrû ve niyaz hâlinde kapıda durdurdu, vakfe yaptırdı. İçeri girmelerine izin verince onları ikinci kapıya, Müzdelife’ye yaklaştırdı. Çok yalvarıp yakardıklarını ve fazlasıyla gayret gösterdiklerini görünce onlara merhamet etti. Merhamet edince de onlara kurbanlarını takdim etmelerini emretti. Onlar kurbanlarını keserek kirlerini giderip günahlardan temizlendiklerinde ise onlara evini ziyaret etmelerini emretti.»
«–Peki teşrîk günlerinde oruç tutmak neden mekruh görüldü?» diye sordum. Câfer-i Sâdık Hazretleri:
«–Çünkü insanlar Allâh’ın ziyafetindedirler. Misafirin oruç tutması hoş görülmez.» diye cevap verdi.
«–Kurbânın olayım, fayda vermeyen bir bez parçası olduğu hâlde, insanlar Kâbe’nin örtülerine ne diye yapışıyorlar?» dedim. Şöyle cevap verdi:
«–Bu, birine karşı cürüm işleyen ve cürmünü bağışlaması için o kişinin eteklerine yapışıp etrâfında dönen kişinin hâline benzer.”[5]
Kur’ân Okumadan Önce Yapılan Dua
Câfer-i Sâdık Hazretleri, Kur’ân okumadan önce yapılan istiâzenin, yani “أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ : İlâhî rahmetten kovulmuş şeytandan Allâh’a sığınırım.” duâsının hakîkatini şöyle îzah buyurmuştur:
“(Gerçek) istiâze, Kur’ân kıraatine tâzîm olmak üzere ağzı yalan, gıybet ve iftirâdan temizlemektir.”[6]
Şüphesiz ki Câfer-i Sâdık Hazretlerinin bu ifâdesi, onun bütün ibadet hayatına akseden kalbî hassâsiyetlerinin tipik bir misâlidir.
Hakîkî Zikir
Yine Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“Allah Teâlâ’nın «Ey îmân edenler!» hitâbındaki lezzet, kişiden ibadet ve tâatin bütün yorgunluk ve ağırlığını giderir, yok eder (bilâkis ibadetleri mânevî bir ziyâfet hâline getirir).” buyurmuştur.[7]
Onun zikri de ayrı bir feyz ve rûhâniyet taşırdı. Nitekim şöyle buyurmuştur:
“Hakîkî zikir, Hakk’ın zikri esnâsında mâsivâyı (kulu Allah’tan uzaklaştıran her şeyi) unutmaktır. İşte o vakit, kul için Allah Teâlâ her şeye bedel olur.”[8]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Kabristan Ziyareti
Câfer-i Sâdık Hazretleri geceleyin kabristana gider ve şöyle derdi:
“–Ey kabir ehli, ne oluyor da sizi çağırdığım zaman cevap vermiyorsunuz?”
Sonra kendi kendine:
“–Vallâhi onlar ile cevâbın arasına girildi. Sanki şimdi ben de onlar gibi oldum ve aralarına katıldım!” diyerek kıbleye yönelir, fecrin doğuşuna kadar tefekkür ve ibadetle meşgul olurdu.[9]
Bir gün yoksulun biri, Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Neden gece gündüz çalışıp durmaktasın?” diye sormuştu. O da şöyle cevap verdi:
“–Baktım, benim işimi bir başkası benim gibi yapamıyor, ben de kendi işimi kendim yapmaya karar verdim ve tembelliği boynumdan attım. Yaratıldığımdan beri rızkım, bana gelip yetişiyor. Bu yüzden ne hırsım kaldı, ne de tamahım. Bir gün ölüm gelip çatacak, kimse benim için ölmeyecek. Bu sebeple ölüme hazırlanmaya ve onu karşılamaya koyuldum. İnsanlarda bir vefâ görmedim. O yüzden de cân u gönülden Allah Teâlâ’nın vefâsını tercih ettim, bundan başka her şeyi terk ettim. Onların hepsi zandan ibâret olduğu için hepsinden vazgeçtim.”[10]
İnsan oyun ve eğlence için yaratılmamıştır; mânen yücelerek Hakk’a vâsıl olmak için yaratılmıştır. O hâlde bereketli bir ibadet ömrü yaşayıp eldeki en kıymetli sermâye olan ömrü zâyî etmemek gerekir. İnsan bilmez mi ki ömür takviminden her gün bir yaprak düşmektedir! Geceler ve gündüzler birbirini takip etmekte, seherin ve sabahın bereketleri, uykudaki gâfillerin üzerinden geçip gitmektedir. Bu şekilde gâfilâne bir hayat yaşayanlar, kıyâmet sabahına uyanınca ellerinde hiçbir şey bulamazlar. Ellerindeki ömür sermâyesi de tükenmiş olur. Gafletle işledikleri azıcık amelleri ise onların kurtuluşuna kâfî gelmez.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) GÜZEL AHLAKI
Câfer-i Sâdık Hazretleri; şefkat, merhamet, hilim, sabır, affedicilik, cömertlik gibi ahlâkî hasletlerin zirvesindeydi. Cenâb-ı Hak’tan başka kimseden korkmazdı. Allah yolunda, kınayanın kınamasına zerre kadar değer vermezdi. Makâmından dolayı idâreciden, kalabalığından dolayı halktan çekinmezdi. Medhedenin övgüsü onu aldatmaz, düşmanın yermesiyle de yolundan dönmezdi.
Bir gün para kesesini kaybeden bir adam, kim olduğunu bilmeden gelip Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yakasına yapışmış ve:
“–Paralarımı sen çaldın!” demişti. Hazret:
“–Kesende ne kadar para vardı?” diye sordu. O da:
“–Bin dinar.” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri, hiçbir şey söylemeden o adamı evine götürüp bin dinar verdi. Bu şahıs daha sonra kendi para kesesini bulunca, özür dileyerek aldığı paraları geri getirdi. Câfer-i Sâdık Hazretleri ise:
“–Biz verdiğimizi geri almayız!” dedi. Bu duruma hayret eden adam:
“–Bu zât kimdir?” diye sordu. Câfer-i Sâdık Hazretleri olduğunu öğrenince de mahcûbiyeti bir kat daha arttı.[11]
Öfkelerini Yutanlar
Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin bir kölesi vardı. O, ibrikten su döküyor, Hazret de leğende ellerini yıkıyordu. Birden su elbisesine sıçradı. Câfer-i Sâdık Hazretleri köleye biraz kızarak baktı. Bunun üzerine köle:
“–Efendim, Kur’ân-ı Kerîm’de «وَالْكَاظِم۪ينَ الْغَيْظَ / Öfkelerini yutanlar»[12] Allâh’ın mağfireti ve cennetle müjdeleniyor.” dedi. O zaman Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Öfkemi yuttum!” dedi. Köle âyetin devâmını okudu:
“–وَالْعَاف۪ينَ عَنِ النَّاسِ: İnsanları affedenler.”
Câfer Hazretleri:
“–Haydi seni affettim.” dedi. Köle yine âyetin devâmını okudu:
“–وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِن۪ينَ: Allah ihsanda bulunan, iyilik eden kimseleri sever!”
Bunun üzerine Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Haydi git, sen Allah Teâlâ’nın rızâsı için artık hürsün! Şu bin dinar para da senin!” buyurdu.[13]
Rızâ ve Teslîmiyet
Câfer-i Sâdık Hazretleri, başına gelen musîbetler karşısında da Hakk’ın takdîrine büyük bir rızâ ve teslîmiyet gösterirdi. Öyle ki küçük çocuğu kucağında vefât ettiğinde, rızâ hâlinden başka bir tavır sergilemedi. Babalık şefkatiyle gözlerinden yaşlar süzüldü. Fakat Cenâb-ı Hakk’ın diğer nîmetlerini düşündü ve:
“–Bir nîmetini aldıysan, pek çok nîmet lûtfetmeye devam ediyorsun! Bir defa iptilâya uğrattıysan, devamlı âfiyet veriyorsun!” diye ilticâ ve niyazda bulundu.
Sonra da çocuğunu alıp hanımının ve diğer akraba kadınların yanına götürdü. Kadınlar, küçük yavrunun vefât ettiğini görünce feryâda başladılar. Câfer-i Sâdık Hazretleri onlara, kesinlikle feryâd ile ağlamamaları hususunda tembihlerde bulundu.
Yavrusunu defnetmeye giderken de rızâ zirvelerindeki kalbinden şu samimî ifâdeler dökülüyordu:
“Evlâdımızı alan Cenâb-ı Hakk’ı tesbîh ederim, bizim O’na karşı ancak muhabbetimiz artmıştır!”
Yavrusunu toprağa verdikten sonra da şöyle buyurdu:
“Biz öyle bir kavmiz ki, sevdiğimiz kişilere sevdiğimiz şeyleri ihsân eylemesi için Allah Teâlâ Hazretleri’ne duâ ederiz, O da bize lûtfeder. Eğer, sevdiğimiz kişiler hakkında sevmediğimiz şeyler takdîr ederse, ona da râzı oluruz.”[14]
İşte kulluk edebinin muhteşem bir tezâhürü… Nitekim yüksek ruhları mâneviyat ufuklarında zirveleştiren sır da, ilâhî imtihanın en ağır tecellîleri karşısında dahî şikâyet ve sızlanmayı bir kenara bırakıp, daha da artan bir rızâ, teslîmiyet, hamd, şükür ve muhabbet ile Hakk’a yönelebilmektir.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) FAZİLETLERİ
Câfer-i Sâdık Hazretleri güler yüzlü, tatlı sözlü bir Hak dostu idi. Sîreti ve sûreti çok nurluydu. Büyük dedesi Hazret-i Ali’ye çok benzerdi. Son derece vakur ve mehâbetli idi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri her bakımdan öyle fazîlet sahibi bir insandı ki, mübârek sîmâsına bakanlar, onun Peygamber sülâlesinden olduğunu derhâl fark ederlerdi.[15]
Onun mânevî olgunluk ve üstünlükleri, kendisi hakkında anlatılanlardan çok daha yüksek idi. O, bu yüceliği sebebiyle; “Şeyhu Benî Hâşim: Haşimoğulları Kabîlesi’nin büyüğü” diye de isimlendirilmiştir.[16]
Şu hakîkati hatırlamak bile, onların fazîletini ifâdeye kâfîdir:
Bütün mü’minler, Resûlullah Efendimiz’e salât ü selâm getirirken, O’nun Ehl-i Beyt’ine ve nesline de duâ ederler. Hattâ namazda tahiyyâttan sonra Peygamber Efendimiz r ve O’nun Ehl-i Beyt’ine salât ü selâm getirilmediği takdirde, namaz kâmil mânâsıyla edâ edilmiş sayılmaz.
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Cömertliği
Câfer bin Muhammed Hazretleri çok cömert bir Allah dostu idi. Fakir fukarâyı doyurur, muhtaçlara infâk ederdi. Fakir düşmekten korkmaksızın o kadar infaklarda bulunurdu ki, neredeyse kendi âilesine bir şey bırakmazdı.[17]
Gizlice infâk etme ve dertlere devâ olma hususunda, muhterem dedesi Zeynelâbidîn Hazretlerine benzerdi. Nitekim Zeynelâbidîn Hazretleri, karanlık basınca, ekmek, et, para gibi malzemelerle doldurduğu torbasını omzuna alıp dışarı çıkar ve kimsenin haberi olmadan fukarânın kapılarının önüne ihtiyaç duydukları şeyleri bırakırdı. Bu durum ancak vefâtından sonra, fukarânın sahipsiz kalması neticesinde anlaşılabilmişti.[18]
Nitekim Zeynelâbidîn Hazretlerinin mübârek naaşı yıkanırken de, sırtında içi su toplamış büyükçe yaralar görüldü. Sebebi araştırıldığında bunların, fukarâya erzak çuvalı taşımaktan dolayı oluştuğu anlaşıldı.[19]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Elbisesi
Câfer-i Sâdık Hazretleri, son derece mahviyet sahibiydi. Süfyân-ı Sevrî Hazretleri, bir gün onun üzerinde kıymetli bir elbise görmüştü. Bunu Peygamber Efendimiz’in nesline yakıştıramadığını söyleyince, Câfer-i Sâdık Hazretleri altındaki kıldan dokunmuş sert yün elbiseyi gösterdi. İçinde yaşadıkları devirde maddî imkânlar bollaştığı için herkesin giydiği güzel elbiselerden giymenin daha münâsip düşeceğini ifâde ettikten sonra:
“–Alttakini Allah için giydik, üsttekini de sizin için giydik. Allah için olanı gizledik, sizin için olanı da izhâr ettik!” buyurdu.[20]
Hakîkaten, öyle bir toplum vasatında eski elbise giymek, kişiyi zâhidlik taslamaya ve ucba sürükleyebilirdi. Câfer-i Sâdık Hazretleri bu davranışıyla, riyâ, ucub, kibir ve tevâzuun fahrı gibi gizli tehlikelerden korunmuş ve mahviyete riâyet etmiş olmaktadır.
Fütüvvet Ehli
Câfer-i Sâdık Hazretleri, fütüvvet ehli bir zât idi. Bir gün Şakîk-ı Belhî Hazretleri ona fütüvvetin ne olduğunu sormuştu. O da:
“–Siz bu hususta ne diyorsunuz?” buyurdu. Şakîk Hazretleri:
“–Verilirse şükrederiz, verilmezse sabrederiz.” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Onu bizim Medîne’nin köpekleri de yapıyor. Bize göre fütüvvet, verilirse başkasını kendimize tercih etmek (îsâr), verilmezse şükretmektir.” buyurdu.[21]
Duâsı Makbûl Bir Hak Dostu
Câfer-i Sâdık Hazretleri, duâsı makbûl bir Hak dostu idi. Ne zaman Allah Teâlâ’dan bir şey istese, daha duâsı bitmeden o şey önünde hazır olurdu.[22] Onun buna benzer daha pek çok kerâmetleri zikredilir.[23]
Bu yüksek fazîletleri sebebiyle, Câfer-i Sâdık Hazretleri daha hayattayken kendisi hakkında bâzı yanlış inanışlar, aşırı yüceltmeler ve yalanlar uydurulmaya başlandı. O bunlardan çok rahatsız olur, onları hep reddeder ve yalanlardı.[24]
Nitekim Abdülcebbâr bin Abbâs Hemedânî, beraberinde bulunanlarla birlikte Medîne-i Münevvere’den yola çıkmak istediklerinde, Câfer-i Sâdık Hazretleri onların yanına geldi ve:
“–İnşâallah siz şehrinizin sâlihlerindensiniz. Benden şehrinizin ahâlisine haber verin ki; kim benim kendisine itaat edilmesi mecbûrî, mâsum (günahsız) bir imam olduğumu iddiâ ederse, ben ondan uzağım! Yine kim benim Hazret-i Ebû Bekir ve Hazret-i Ömer’i sevmeyip onlardan yüz çevirdiğimi iddiâ ederse, ben ondan uzağım!”[25]
Bu ve benzeri rivâyetler, birbirini desteklemekte ve hepsi de Ehl-i Beyt’in ve Câfer-i Sâdık Hazretlerinin, Hazret-i Ebûbekir ve Hazret-i Ömer’e olan muhabbetlerini açıkça göstermektedir. Ehl-i Beyt’e nisbet edilen bunun hâricindeki sözler ise, büyük bir iftirâdan ibârettir. Nitekim Câfer-i Sâdık Hazretleri, Râfızîlere kızar, onların, büyük dedesi Hazret-i Ebûbekir’e gizli ve açıktan dil uzattıklarını işittikçe onlara buğzederdi.[26]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) TEVAZUSU
Câfer-i Sâdık g, mütevâzı bir zât idi. Kimseyi hor görmez, her mü’mini kendisinden daha kıymetli bilirdi. Nitekim bir gün hizmetçilerini yanına çağırıp onlara:
“–Gelin sizinle kıyâmet günü için bir anlaşma yapalım: O gün hangimiz kurtulursa, diğerlerine şefâatçi olmak üzere birbirimize söz verelim!” demişti. Onlar:
“–Ey Allah Rasûlü’nün torunu! Sizin ceddiniz bütün âlemlerin şefâatçisi iken, bizim şefâatimize sizin gibi bir zâtın ne ihtiyacı olur?!” dediler.
Câfer-i Sâdık Hazretleri,, şu tevâzû yüklü cevâbı verdi:
“–Ben kıyâmet gününde, şu hâlim ve bu amellerimle mübârek ceddimin yüzüne bakmaktan hayâ ederim!”[27]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Allah Korkusu
Âlim, zâhid bütün insanlar, Câfer-i Sâdık Hazretlerinden feyz almak isterlerdi. Nitekim Dâvud-i Tâî Hazretleri bir gün yanına gelerek, kalbinin karardığından bahsedip nasihat talebinde bulundu.
Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Sen asrımızın en zâhidisin, benim nasihatime ne ihtiyacın olacak?” dedi.
Dâvud-i Tâî Hazretleri:
“–Ey Allah Rasûlü’nün evlâdı! Senin insanlara üstünlüğün var. Onun için senin herkese vaaz etmen lâzım!” dedi.
Câfer-i Sâdık Hazretleri yine yüksek tevâzuunu ve Allah korkusunu ifâde eden şu muhteşem cevâbı verdi:
“–Ey Dâvud! Ben kıyâmet gününde mübârek ceddimin benim yakama yapışıp; «Bana tâbî olmanın hakkını neden vermedin? Bu iş haseple-neseple olmaz, Hakk’a lâyık muâmeleyle olur!» diye çıkışmasından korkuyorum!”
Bunun üzerine Dâvud-i Tâî Hazretleri:
“Yâ İlâhî! Nebîler neslinden olup, ceddi Rasûl, annesi Betûl olan birisi böyle korku içinde yaşarsa, Dâvud kim oluyor da ameli ve muâmelesiyle kendini beğeniyor!” diye ağlamaya başladı.[28]
Câfer-i Sâdık Hazretleri insanları tevâzû sahibi olmaya teşvik eder, bencil davranıp büyüklenenleri de îkâz ederdi. Nitekim bir gün bir kabîleye rastlamıştı:
“–Sizin efendiniz kim?” diye sordu. İçlerinden biri:
“–Ben!” dedi. Hazret bu cevaptan hoşlanmadı ve onu îkâz ederek:
“–Eğer sen bunların efendisi olsaydın; «Ben» demezdin! (Onların hizmetkârı olduğunu söylerdin.)” buyurdu.[29]
Çünkü enâniyet/benlik, gerçek efendiliğe mânîdir.
Onun şu sözü de bu hususta çok mânidardır:
“Öncesi korku, sonu özür olan günah, kulu Hakk’a yaklaştırır. Öncesi güven, sonu kibir olan ibadet de, kulu Hak Teâlâ’dan uzaklaştırır. Kendini beğenmiş olan itaatkâr, aslında âsîdir. Özür dileyen âsî de hakîkatte itaatkârdır.”[30]
Câfer-i Sâdık Hazretleri, hiçbir zaman riyâsete, yani insanlara baş olmaya heves etmemiş, dâimâ uzleti ve sükûtu tercih etmiştir. Zira mârifetullah deryâsına dalan kişi, sâhillere tamah etmez; Cenâb-ı Hak ile ünsiyet kuran kişi, insanların medh ü senâsına değer vermez.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) TAKVASI
Câfer-i Sâdık Hazretleri şöyle buyururdu:
“Takvâdan daha hayırlı bir azık yoktur, sükûttan daha güzel bir şey yoktur, cehâletten daha zararlı bir düşman yoktur, yalandan daha kötü ve şiddetli bir hastalık yoktur.”[31]
Ramazan ayının sonunda da şöyle duâ ederdi:
“Ey Ramazan’ın Rabbi olan ve Kur’ân’ı indiren Allâh’ım! İşte bu, kendisinde Kur’ân’ın indirildiği Ramazan ayıdır ve artık bitmek üzeredir. Yâ Rabbî, bütün günahlarım affedilmeden fecrin doğmasından veya Ramazan’ın çıkıp gitmesinden, Kerîm olan Zât’ına sığınırım!”[32]
İmâm Mâlik Hazretleri şöyle anlatır:
“Câfer-i Sâdık Hazretleri ile birlikte hacca gittim. Telbiye getirmek istediği zaman yüzünün rengi değişti ve tir tir titremeye başladı. Ona:
«–Neyin var ey Resûlullâh’ın evlâdı?» diye sordum.
«–Telbiye getirmek isteyince bu hâle geldim.» buyurdu.
«–Peki, seni durduran nedir?” diye sordum.
«–“Buyur kulum!” cevâbından başka bir söz işitmekten korkuyorum!» karşılığını verdi.”[33]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Duaları
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yaptığı duâ ve niyazlara bakılınca, onun kalbindeki Allah korkusunun ve takvâ duygusunun ne kadar yüksek olduğu hemen anlaşılmaktadır. Nitekim bir defasında şöyle niyâz etmiştir:
“Allâh’ım! Beni Sana itaat etmek sûretiyle azîz eyle! Sana isyân etmek sûretiyle rezîl eyleme!
Allâh’ım! Bana fazlından bolca lûtfettiğin nîmetlerle, rızkını daralttığın kimselere ihsanlarda bulunabilmeyi nasîb eyle!”
Bu duâyı işiten sâlih zâtlar:
“–Bu eşrâfın (mâneviyat büyüklerinin) duâsıdır.” demişlerdir.[34]
Maddî ve Mânevî İlimlerde Zirve Oluşu
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin muhterem babası ve dedeleri, Rasûlullah r Efendimiz’in getirdiği ilmi almak için, ashâb-ı kirâmın peşinde koşmuş, onlardan Efendimiz’in emsalsiz örnek şahsiyetini, mübârek hayatını ve Sünnet-i Seniyye’lerini sorup öğrenmişlerdi. Bunu mûteber hadis kitaplarındaki rivâyetlerinden de anlamaktayız.
İşte Câfer-i Sâdık Hazretleri böylesine ilme gönül veren ve onun tahsili yolunda hiçbir gayret ve fedâkârlığı esirgemeyen, mübârek bir âilede yetişti. Nebevî ilmin merkezi olan Medîne-i Münevvere’de kendini ilme adadı. Âilesinden aldığı ilimle yetinmeyip, yetişebildiği ashâb-ı kirâmdan ve tâbiînin büyük âlimlerinden de her türlü ilmi tahsil etti.
Daha sonra da aldığı bu maddî ve mânevî ilimlerle çok büyük âlimler yetiştirdi. İmâm Mâlik, Süfyân-ı Sevrî, Süfyân bin Uyeyne, Ebû Hanîfe, İbn-i Cüreyc, Yahya bin Saîd, Yahya el-Kattân gibi pek çok büyük âlim, ondan ilim öğrenip hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.[35]
Câfer-i Sâdık g mübârek ömrünü, sohbetleri ve mektuplarıyla insanların îtikadlarını tashîh, şerîati beyan, hak ve hakîkati îlân ile geçirdi.[36]
O, siyâsetten uzak durur, daha çok ilimle meşgul olurdu. Dünyevî menfaatler için sultanların kapısına gitmeyen âlim ve fakihleri “Peygamberlerin emîni” (yani Peygamberlerin îtimâd ettiği, onlara vekâleten insanlığı irşad hizmetinde bulunan Peygamber vârisleri) olarak isimlendirirdi.[37]
O, bütün ilimlerde, ince mânâları ve derin hakîkatleri idrâk etmekte kemâl mertebedeydi. Bütün şeyhlerin önderiydi. Herkes ona îtimâd ederdi. Mutlak bir rehberdi. Müslümanların imâmı, muhabbetullah ve mârifetullah ehlinin kılavuzu, âbidlerin ve zâhidlerin en mükerremiydi. Kur’ân-ı Kerîm ve onun tefsîrinin esrârı ve nüktelerine vuk¯ufiyet bakımından da emsalsizdi.[38] Hem büyük bir muhaddis, hem müctehid derecesine ulaşmış bir fakih idi. İlham gücü yüksek, doğru sözlü, rivâyetlerine ve fikirlerine güvenilir bir İmâm ve allâme idi.[39]
Zamanındaki bütün âlimler ve halk, onun ilmine ve fazîletine hayran olmuşlardı.[40]
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin Rivayet Ettiği Hadisler
Ondan gelen bâzı rivâyetler şöyledir:
Câfer-i Sâdık Hazretleri, babasından ve dedelerinden şu hâdiseyi nakletmiştir:
“Resûlullah Efendimiz, bir gün mübârek torunları Hazret-i Hasan ile Hazret-i Hüseyin’in ellerinden tutup şöyle buyurmuşlardır:
“Kim beni, bu ikisini, bunların baba ve analarını severse, kıyâmet günü benimle beraber olur.” (Tirmizî, Menâkıb, 20/3733)
Yine Câfer-i Sâdık Hazretlerinden gelen bir rivâyette Resûlullah Efendimiz şöyle duâ etmişlerdir:
“Allâh’ım! Ümmetime sabahın erken vakitlerini ve bu zamanda yaptıkları işleri bereketli eyle!” (İbn-i Mâce, Ticârât, 41/2238)
Câfer-i Sâdık Hazretleri, Hazret-i Ali’ye ulaşan bir silsile ile şu hadîs-i şerîfi nakleder:
“Resûlullah Efendimiz’i gördüm, ashâbının arasında minbere çıkarak şu hitâbede bulundu:
«Ey insanlar! Sanki ölüm bizden başkasına yazıldı! Sanki hak, bizden başkasına vâcip kılındı! Sanki uğurladığımız ölüler kısa bir müddet sonra bize geri dönecekler! Mîraslarını da sanki onlardan sonra ebedî kalacakmışız gibi yiyoruz. Bütün nasihatleri unuttuk. Bütün musîbetlerden emîn olmaya (kendimizi belâ ve musîbetlere karşı emniyet içinde görmeye) başladık.
Kendi ayıplarıyla meşgul olarak, diğer insanların ayıplarıyla uğraşmayan kişiye ne mutlu! Kazancı helâl, iç âlemi temiz, dış görünüşü güzel ve yolu müstakîm (yaşayışı düzgün) olan kişiye ne mutlu! Kusursuz bir şekilde Allah için tevâzû gösteren, mâsıyete düşmeden malından infâk eden, fıkıh ve hikmet ehliyle oturup kalkan, zayıf ve yoksullara yardım eden kişiye ne mutlu! Malının fazlasını infâk edip sözünün fazlasını imsâk edene/tutana ve Sünnet-i Seniyye’yi bütünüyle kuşanıp bir daha bid’atlere dönmeyene ne mutlu!»
Rasûlullah bunları söyledikten sonra minberden indi.” (Ebû Nuaym, Hilye, III, 202-203)
Câfer-i Sâdık Hazretlerinin, muhterem babasından ve mübârek ecdâdından rivâyet ettiği hadîs-i şerîfleri gören muhaddisler:
“–Bu isnâd, bir mecnûnun üzerine okunup üflense, o derhâl iyileşir, aklı başına gelir!” demişlerdir. (İbn-i Mâce, Mukaddime, 9/65; Ebû Nuaym, Hilye, III, 192)
Bu da, İslâm âlimlerinin Resûlullah Efendimiz’in pâk ve azîz nesline ne kadar hürmet ettiklerini göstermektedir. Diğer taraftan da Resûlullah Efendimiz’in neslinin ne yüce bir fazîlete sahip olduğuna işaret etmektedir ki, onların mübârek isimlerinin yâd edilmesi bile bir şifâ vesîlesidir.
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) KUR'AN-I KERİM'E VUKUFİYETİ
Kur’ân-ı Kerîm asıl kalp ile okunur. Kimin kalbi Cenâb-ı Hakk’a ve Resûlullah Efendimiz’e daha çok bağlı ise, o, Kur’ân’ın esrârına daha fazla vâkıf olur. Câfer-i Sâdık Hazretleri de böyle bir kalbî kıvâma sahip olduğu için, âyet-i kerîmelerdeki inceliklere âşinâlığı herkesten fazla idi.
O, Cenâb-ı Hakk’ın şu âyet-i kerîmede medhettiği kimselerdendi:
“Sonra Kitâb’ı, kullarımız arasından seçtiklerimize mîras kıldık. Onlardan (insanlardan) kimi kendisine zulmeder, kimi ortadadır, kimi de Allâh’ın izniyle hayırlarda ileri gitmek için yarışır. İşte büyük fazîlet budur.” (Fâtır, 32)
O, hem Allâh’ın seçtiği kullarından, hem de hayırda ileri gitmek için yarışan Hak dostlarından idi.[41]
Câfer-i Sâdık Hazretleri bir gün:
“–Üzücü ve tehlikeli bir işle karşılaşan kişi, beş defa ihlâsla «Rabbenâ!» derse, Allah onu korktuğundan emin kılar ve arzusuna nâil eyler.” buyurmuştu.
Kendisine:
“–Bu nasıl olur?” diye sorulunca:
“–İsterseniz Âl-i İmrân Sûresi’nin 191-194. âyet-i kerîmelerini okuyunuz!” cevâbını verdi.[42]
Şu birkaç sözü bile, onun, Kur’ân-ı Kerîm’e olan derin vuk¯ufiyetini ifâdeye kâfîdir:
“Tevbesiz ibadet sıhhatli olmaz. Nitekim Allah Teâlâ; «Tevbe edenler, ibadet edenler...» (et-Tevbe, 112) âyetinde tevbeyi ibadetten önce zikreder.”[43]
“Kendisinde hoşlanacağı bir şey gördüğünde « مَا شَٓاءَ اللّٰهُ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ » demeyen kişiye şaşarım. Zira Cenâb-ı Hak; «Bağına girdiğinde “Allâh’ın dilediği olur, kuvvet yalnızca Allâh’a âittir.” deseydin ya!..» (el-Kehf, 39) buyuruyor.”[44]
“Bir gam ve kedere müptelâ olup da;
«...Yâ Rabbî Sen’den başka ilâh yoktur, Sen’i tenzîh ederim. Şüphe yok ki ben zâlimlerden oldum!» (el-Enbiyâ, 87) demeyen kişiye şaşarım!”[45]
“Bir topluluktan korkup da; «حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ» demeyen kişiye şaşarım! Zira Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
«Bir kısım insanlar, mü’minlere: “Düşmanlarınız, size karşı asker topladılar; aman sakının onlardan!” dediklerinde bu, onların îmanlarını bir kat daha artırdı ve “Allah bize yeter. O ne güzel vekîldir!” dediler.» (Âl-i İmrân, 173)”[46]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) İMAM-I AZAM'I İRŞAD ETMESİ
İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe Hazretlerinin Muhammed Bâkır Hazretleri ile münâsebeti olduğu gibi, onun oğlu Câfer-i Sâdık Hazretleri ile de ilmî temasları vardı. Her ne kadar ikisi aynı yaşta ise de, âlimler Câfer-i Sâdık Hazretlerini İmâm Ebû Hanîfe’nin üstadlarından saymışlardır. Ebû Hanîfe Hazretleri ondan bahsederken:
“Vallâhi Câfer-i Sâdık’tan daha fakih bir kimse görmedim.” demiştir.
Yine bir defasında İmâm-ı Âzam Hazretlerine:
“–Gördüğün en fakih kişi kimdir?” diye sorulduğunda şu hâdiseyi nakletmiştir:
“–Câfer bin Muhammed’den daha fakih birini görmedim. Halîfe Mansûr onu Hîre’ye dâvet ettiğinde bana:
«–Ey Ebû Hanîfe! İnsanlar Câfer bin Muhammed’e meftun oldular. Ona sormak üzere en zor meselelerini hazırla!» diye haber gönderdi.
Ben de onun için kırk mesele hazırladım. Sonra Halîfe Ebû Câfer Mansur bana haber gönderdi, ben de Hîre’ye gidip huzûruna girdim. Câfer-i Sâdık Hazretleri halîfenin sağ tarafında oturuyordu. İkisini görünce Halîfe Mansûr’un heybetinden ziyâde Câfer-i Sâdık Hazretlerinin heybeti beni kapladı. Selâm verdim, halîfe bana izin verdi ve oturdum. Halîfe, Câfer-i Sâdık’a dönerek:
«–Ey Ebû Abdullah, bunu tanıyor musun?» diye sordu. O da:
«–Evet, o Ebû Hanîfe’dir.» dedi.
Sonra halîfe bana dönerek:
«–Ey Ebû Hanîfe! Meselelerini söyle de Ebû Abdullâh’a soralım.» dedi.
Ben de hazırladığım meseleleri arz etmeye başladım. Ben soruyordum, Câfer-i Sâdık Hazretleri cevaplıyordu:
«–Bu meselede siz şöyle dersiniz, Medîne ehli böyle der, biz ise şöyle deriz.» diyor, bâzen bizim görüşümüze, bâzen Medîne ehlinin görüşüne tâbî oluyor, bâzen her iki görüşe de muhâlefet ediyordu. Kırk meseleyi de böyle bütün tafsîlâtıyla cevaplandırdı, bir tânesini bile cevapsız bırakmadı.
Biz; «İnsanların en âlimi, ihtilâfları en iyi bilen kimsedir.» demiyor muyuz? (İşte Câfer-i Sâdık Hazretleri ilmî meseleleri ihtilâflarıyla birlikte en iyi şekilde bilen bir allâmedir.)”[47]
Ebû Hanîfe Hazretleri, Medîne-i Münevvere’ye gidip iki sene Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yanında kalmış, ondan çok şeyler öğrenmiştir. Câfer-i Sâdık Hazretleri Irak’ı teşrîf ettiğinde de görüşüp sohbet etmişlerdir. İmâm Ebû Hanîfe’den nakledilen şu söz, bu görüşmelere işaret etmektedir:
“–Eğer o iki sene olmasaydı, Nûman helâk olmuştu!”[48]
Câfer-i Sâdık Hazretleri, muhtelif görüşmelerinde İmâm-ı Âzam Hazretlerine dînî hükümlerdeki ince hikmetler ve aklın yanılabileceği hassas noktalarla alâkalı mühim esaslar öğretmiştir.[49]
Bu sebeple Ebû Hanîfe Hazretleri, Câfer-i Sâdık Hazretlerinden çok nakillerde bulunur. İmâm Ebû Yûsuf ile İmâm Muhammed’in Âsâr isimli kitaplarına bakıldığında, pek çok yerde bu rivâyetlere rastlanır.[50]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) VEFATI
Câfer-i Sâdık Hazretleri, mübârek ömrünü, ilim yurdu olan Resûlullah Efendimiz’in nurlu Medîne’sinde geçirdi. Hicrî 148, mîlâdî 765 senesinde orada vefât etti. Vefâtından önce tek bir vasiyeti vardı: Namaz!.. Tıpkı Allah Resûlü gibi, son nefesinde ısrarla, namaza dikkat etmeye dâir vasiyette bulundu. Ona devam etmeyi ve onu lâyıkıyla kılmayı, yani tâdil-i erkâna riâyet edip huşû ile edâ etmeyi şiddetle tavsiye ettikten sonra Rabbinin rahmetine kavuştu.[51]
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.)KABRİ NEREDEDİR?
Cennetü’l-Bakî Kabristanı’na, babası Muhammed Bâkır Hazretleri, dedesi Zeynelâbidîn Hazretleri ve dedesinin amcası Hazret-i Hasan’ın (r.a.) kabirleri yanına defnedildi.[52]
Cenâb-ı Hak şefâatine nâil eylesin! Âmîn…
CAFER-İ SÂDIK’IN (R.A.) HİKMETLİ SÖZLERİ
Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Bize ne hâl oldu ki duâ ediyoruz, fakat duâmız kabûl edilmiyor?” diye sorulmuştu. Şu cevâbı verdi:
“–Çünkü siz, tanımadığınız bir Zât’a duâ ediyorsunuz!”[53]
[Yani siz, makbûl bir kulluktan uzak kalıyor, takvâ sahibi olamıyor, Rabbimizin “çokça zikretme” emrine uymuyor, hâl ve yaşayışınızla O’nu lâyıkıyla tanımıyor, mârifetullâh’a eremiyorsunuz. Böyle boş bir kalp ile duâ ettiğiniz için de duânız kabûl edilmiyor.]
“Resûlullah Efendimiz’in zâhirinde yaşayan kimse sünnîdir. Resûlullah Efendimiz’in (hem zâhir hem de) bâtınında yaşayan kimse ise sûfîdir.”
Câfer-i Sâdık Hazretleri, “Resûlullah Efendimiz’in bâtını” ifâdesiyle O’nun temiz ahlâkını, âhireti tercih etmesini kastetmiştir.[54]
“Hayır işleri, ancak şu üç şeyle kemâle erer:
- Karar verildiği an ihmâl edilmeyip hemen îfâ edilmesiyle,
- Yapılan ameli küçük görüp benlikten uzak kalmakla,
- Riyâdan sakınmak için gizli olarak îfâ edilmesiyle!”[55]
Bir gün Halîfe Mansûr’un yüzüne bir sinek kondu. Mansûr, her ne kadar sineği kovdu ise de bir türlü onu uzaklaştırmaya muvaffak olamadı. O sırada Câfer-i Sâdık Hazretleri geldi. Halîfe Mansûr ona:
“–Ey İmâm! Allah Teâlâ sineği niçin yarattı?” diye sordu. Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Onunla zâlimleri zelil kılmak için!” buyurdu.[56]
“Beş çeşit insan ile arkadaş olmaktan sakın!
1) Yalancı: Çünkü onunla beraber olduğun sürece aldanış içinde bulunursun. O serap gibidir. Sana uzağı yakın, yakını uzak gösterir.
2) Ahmak: Sana faydalı olmak istediği zaman bile zarar verir, bunun da farkında olmaz.
3) Cimri: Senin en fazla muhtaç olduğun şeyi senden esirger.
4) Korkak: Seni başkasına teslim eder ve zor zamanda kaçıp gider.
5) Fâsık: Seni bir lokmaya ya da daha azına satar.”
“–Bir lokmadan daha azı nedir?” diye sorulunca Câfer-i Sâdık Hazretleri:
“–Bir lokmaya tamah etmek, sonra onu da elde edememektir.” buyurmuştur.[57]
Başka bir rivâyette şu ilâve de vardır:
“Sıla-i rahime riâyet etmeyen kimseyle de arkadaşlık etme! Zira ben, Allâh’ın Kitâbı’nın üç yerinde, onun mel’ûn olduğunu gördüm.”[58]
“Dostluk/arkadaşlık ancak kendi ölçüleri ile gerçekleşir. Kimde bu hasletlerden birini veya bir kısmını görürsen, bunu gerçek dostluğun alâmeti kabûl et:
- Dostluk ölçülerinin ilki, ivazsız garazsız bir şekilde sana karşı samimî olmasıdır.
- İkincisi, senin zor duruma düşmeni kendi sıkıntısı olarak görmesi, senin iyilik ve güzelliğini de kendi iyiliği olarak görmesidir.
- Üçüncüsü, mal ve makâmın onu değiştirmemesidir.
- Dördüncüsü, imkânı dâhilinde olan hiçbir şeyi senden kıskanmamasıdır.
- Beşincisi ise bu hasletlerin hepsini cem eder; o da felâketler esnâsında seni terk etmemesidir.”[59]
“Allah üç şeyi üç şeyde gizlemiştir:
1) Rızâsını tâatinde gizlemiştir. Bu sebeple O’nun tâatinden hiçbir şeyi küçük görmeyin; belki rızâsı o şeydedir.
2) Gazabını günahlarda gizlemiştir. Onun için hiçbir günahı küçük görmeyin; belki gazabı ondadır.
3) Evliyâsını mü’min kulları arasında gizlemiştir. Bu sebeple mü’minlerden hiç kimseyi hor görmeyin; belki o, Allah Teâlâ’nın velî kuludur.”[60]
Sonra şunu ilâve etti:
“Duânın kabûlünü de kendisine yapılan duâlarda gizledi. Onun için duâyı terk etmeyin; belki icâbet o duâdadır.”[61]
“Bir kişiyi affettiğim için hiçbir zaman pişman olmam! Bu affım sebebiyle pek çok zarara uğrasam da, affetmek bana, verdiğim bir cezâ sebebiyle bin defa pişman olmaktan çok daha güzel gelir.”[62]
“Allah Teâlâ dünyaya şöyle vahyetti: «Ey dünya! Bana hizmet edene sen de hizmet et! Sana hizmet edeni ise (kendi işlerinde çalıştırıp) yor ve yıprat!»”[63]
“(Din) kardeşinden senin hakkında hoşuna gitmeyen bir söz ulaştığında üzülme! İşin aslı onun dediği gibiyse, bu üzücü söz, âhirette göreceğin bir cezâya kefâret olur. Yani o cezâ, daha bu dünyada iken sana verilmiş olur. Öyle değilse, hiçbir şey yapmadan, bu söz sebebiyle bir hasene kazanmış olursun.”[64]
Süfyân-ı Sevrî’nin şöyle dediği nakledilmiştir:
“Câfer-i Sâdık Hazretlerinin yanına vardım. Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Ey Süfyân!
- Yalancının mürüvveti olmaz.
- Hasetçi kimse rahat yüzü göremez.
- Cimrinin dostluğu olmaz.
- Duygusuz kimsenin kardeşliği yoktur.
- Kötü ahlâklı kimsede efendilik olmaz.»
Ona:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana daha fazla tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Ey Süfyân!
- Haramdan geri dur, âbid olursun.
- Allâh’ın sana nasîb ettiği kısmete râzı ol, (Allâh’a gönülden teslim olan) bir müslüman olursun.
- İnsanların seninle nasıl arkadaş olmalarını istiyorsan, sen de onlarla öyle samimî arkadaş ol, o zaman (gerçek) bir mü’min olursun.
- Günahkâr ile düşüp kalkma, yoksa sana kendi çirkin hâllerini öğretir. Nitekim bir hadîs-i şerîfte; “Kişi dostunun dîni üzeredir. Onun için her biriniz kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin!”[65] buyrulmuştur.
- İşini Allah’tan korkan takvâ sahibi sâlih kişilerle istişâre et!»
Câfer-i Sâdık Hazretlerine tekrar:
«–Ey Rasûlullâh’ın mübârek torunu, bana daha fazla tavsiyede bulun!» dedim. Şöyle buyurdu:
«–Babam beni üç şeyle terbiye etti. Bana dedi ki:
- Oğlum! Kötü arkadaşla beraber olan, selâmette olmaz.
- Kötü yerlere girip çıkan, töhmet altında kalır.
- Diline sahip olmayan, pişman olur!»”[66]
“Öfke her şerrin anahtarıdır.”[67]
“Çalışıp kazanarak ihtiyaçlarını karşılamak gibi bir derdi olmayan kişide hayır yoktur. Hayırlı kişi, mal kazanıp geçimini temin ederek kimseye muhtaç olmaz, o malla borcunu öder ve sıla-i rahimde bulunur.”[68]
“Kulların en hayırlısı, kendisinde şu beş hasletin toplandığı kimsedir:
1) İyilik yaptığı zaman sevinir.
2) Kötülük yaptığı zaman istiğfâr eder.
3) Kendisine nîmet verildiği zaman şükreder.
4) İptilâya mâruz kaldığı zaman sabreder.
5) Haksızlığa uğradığı zaman affeder.”[69]
Câfer-i Sâdık Hazretlerine:
“–Allah Teâlâ fâizi niçin haram kıldı?” diye sorulunca şu cevâbı verdi:
“–İnsanlar birbirlerini ihsanlarından mahrum bırakmasın ve birbirlerinden yardımı esirgemesinler diye!”[70]
“Eğer bir günah işlersen, hemen istiğfâr et!.. Sakın günahta ısrar etme!”[71]
“Kimin rızkı daraldıysa, hemen istiğfârı çoğaltsın!”[72]
“Bir mü’min kardeşine âit hoş olmayan bir şey duyarsan, onun için birden yetmişe kadar mâzeret kapısı araştır. Bulamazsan; «Belki benim anlamadığım bir mâzereti vardır.» de, sonra da meseleyi kapat!”[73]
“Kim nefsine karşı yine nefsi için mücâhede ederse, kerâmetlere ulaşır. Kim de nefsine karşı Allah Teâlâ için mücâhede ederse Allâh’a ulaşır.”[74]
“Şu dört şeyin azı da çoktur: Ateş, düşman, fakirlik, hastalık.”
CAFER-İ SÂDIK HAZRETLERİNİN OĞLUNA VASİYETİ
Câfer-i Sâdık Hazretleri, oğlu Mûsâ Kâzım Hazretlerine şu hikmetli tavsiyelerde bulunmuştur:
“Yavrucuğum, vasiyetimi iyi dinle, söylediklerime dikkat et! Eğer söylediklerime dikkat edecek olursan, mes’ut ve huzurlu yaşar, hamd ederek ölürsün.
Oğlum! Allah Teâlâ’nın taksîmine rızâ gösteren zengin olur, başkasının elindekine göz diken ise muhteris olur ve gönül fakiri olarak ölür… Kendi günahını küçük gören kişi, başkasının küçük günahını büyük görür. Başkasının günahını küçük gören, kendi günahını büyük görür.
Evlâdım! Başkasının kusurunu arayıp ayıbını ortaya döken kişinin, kendi evindeki kusurları ortaya dökülür. İsyan kılıcını kınından çıkaran kişi, o kılıçla kendini keser. Kardeşine kuyu kazan, kazdığı kuyuya kendisi düşer. Sefih insanlarla düşüp kalkan kişi, hor görülür. Âlimlerle düşüp kalkan, hürmet görür. Kötü yerlere girip çıkan, töhmete uğrar.
Yavrucuğum! İnsanların îtibârını zedelemekten sakın, yoksa senin îtibârın da zedelenir. Seni ilgilendirmeyen hususlara girmekten uzak dur, yoksa bu sebeple zelil olursun!
Yavrucuğum! Lehine de olsa aleyhine de olsa, hakkı/doğruyu söyle! Böyle yaparsan toplum arasında şânın yücelir.
Yavrucuğum! Allâh’ın Kitâbı’nı oku, selâmı yay, iyiliği emredip kötülüğü nehyet, sana gelmeyene git, seninle konuşmayanla önce sen konuş ve isteyene ver! Koğuculuktan sakın! Çünkü söz taşımak, insanların kalbine düşmanlık tohumları eker. İnsanların ayıplarıyla uğraşmaktan sakın! Çünkü insanların ayıplarıyla uğraşan, onların hedefi olur…
Yavrucuğum! Ziyaret edeceksen hayırlı kimseleri ziyaret et! Fâcirleri ziyaret etme! Çünkü onlar, içinden su fışkırmayan katı bir kaya, yaprakları olmayan kuru bir ağaç ve çimeni çıkmayan çorak bir arazi gibidirler.”
Mûsâ Kâzım g, muhterem babası Câfer-i Sâdık Hazretleri’nin bu vasiyetine, ömrü boyunca büyük bir titizlikle riâyet etmiştir.[75]
[1] Câbir (r.a.), İbn-i Abbâs (r.a.) gibi sahâbîlerden, dedesi Kâsım bin Muhammed Hazretlerinden ve diğer Ehl-i Beyt’ten rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerin bir kısmı için bkz. Müslim, Hacc, 147-148; Ebû Dâvûd, Menâsik, 56/1905; Tirmizî, Hac 38/862, Menâkıb 20/3733; İbn-i Mâce, Mukaddime 9/65, Ticârât 41/2238; İbn-i Ebî Şeybe, Musannef, II, 115/7142; Ebû Nuaym, Hilye, III, 192, 202-203, 206; Zehebî, Siyer, VI, 255.
[2] Muhammed Ebû Zehra, el-İmâmu’s-Sâdık, s. 26.
[3] Kādî Iyâz, Tertîbü’l-Medârik, II, 52; İbn-i Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb, II, 104-105; Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 76-77.
[4] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194-195; Mizzî, Tehzîbü’l-Kemâl, V, 89.
[5] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 92.
[6] Bursevî, Rûhu’l-Beyân, X, 515, [en-Nahl, 100].
[7] Bursevî, a.g.e, II, 185, [el-Bakara, 183].
[8] Ferîdüddîn Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ, s. 56.
[9] Menbicî, Tesliyetü Ehli’l-Mesâib, s. 192-193.
[10] Ferîdüddîn Attâr, İlâhînâme, İstanbul 2010, s. 121.
[11] Ferîdüddîn Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ, s. 54; Kuşeyrî, er-Risâle, II, 384.
[12] Âl-i İmrân, 134.
[13] İbnü’l-Cevzî, Bahru’d-Dümû’, s. 142.
[14] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 80.
[15] Ebû Nuaym, Hilye, III, 193; Zehebî, Siyer, VI, 257.
[16] Zehebî, Siyer, VI, 255.
[17] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194; Zehebî, Târîh, IX, 89.
[18] Ebû Nuaym, Hilye, III, 136.
[19] İbn-i Kesîr, el-Bidâye, IX, 112, 122.
[20] Ebû Nuaym, Hilye, III, 193; Zehebî, Siyer, VI, 261-262.
[21] Kuşeyrî, er-Risâle, II, 384.
[22] Hânî, el-Hadâik, s. 129.
[23] Hânî, el-Hadâik, s. 128-129.
[24] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 37, 58.
[25] Zehebî, Siyer, VI, 259, Târîh, IX, 90; Mizzî, a.g.e, V, 82.
[26] Zehebî, Siyer, VI, 255.
[27] Attâr, Tezkire, s. 53.
[28] Attâr, Tezkire, s. 53.
[29] Hânî, el-Hadâik, s. 132.
[30] Attâr, Tezkire, s. 55.
[31] Ebû Nuaym, Hilye, III, 196.
[32] İbnü’l-Cevzî, et-Tebsıra, II, 103.
[33] İbnü’l-Cevzî, et-Tebsıra, II, 142.
[34] Ebû Nuaym, Hilye, III, 196; Mizzî, a.g.e, V, 91.
[35] Mustafa Öz, “Câfer es-Sâdık”, DİA, VII, 1.
[36] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63.
[37] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194; Zehebî, Târîh, IX, 92.
[38] Bkz. Attâr, Tezkire, s. 51.
[39] Bkz. Mustafa Öz, “Câfer es-Sâdık”, DİA, VII, 1.
[40] Zehebî, Târîh, IX, 89-90.
[41] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63-64.
[42] Kurtubî, IV, 318.
[43] Attâr, Tezkire, s. 56.
[44] Hânî, el-Hadâik, s. 134.
[45] Hânî, el-Hadâik, s. 135.
[46] Hânî, el-Hadâik, s. 134.
[47] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 89-90; Mizzî, a.g.e, V, 79-80; Muhammed Ebû Zehra, Ebû Hanîfe, s. 90; Mekkî, Menâkıb-ı Ebû Hanîfe.
[48] Âlûsî, Sabbü’l-Azâb alâ Men Sebbe’l-Ashâb, s. 157; Muhammed Ebû Zehra, el-İmâmu’s-Sâdık, s. 37-39, 254.
[49] Bkz. Ebû Nuaym, Hilye, III, 196; Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[50] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 38, 253-254.
[51] Muhammed Ebû Zehra, a.g.e, s. 63-64.
[52] Prof. Dr. Hasan Kâmil Yılmaz, Altın Silsile, s. 48.
[53] Kuşeyrî, er-Risâle, II, 424-425; Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[54] Ebû Nuaym, Hilye, I, 20.
[55] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198.
[56] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198; İbnü’l-Cevzî, Sıfatü’s-Safve, I, 392.
[57] Gazâlî, İhyâ, II, 172.
[58] Ebû Nuaym, Hilye, III, 183-184; İbn-i Asâkir, Târîhu Dımaşk, c. 41, s. 409.
[59] Safedî, el-Vâfî bi’l-Vefeyât, Beyrut 1420, XI, 100.
[60] Ebû Tâlip Mekkî, K¯utü’l-Kulûb, I, 347; Gazâlî, İhyâ, IV, 49.
[61] Gazâlî, İhyâ, IV, 49.
[62] İbn-i Abdilberr, Edebü’l-Mücâlese, s. 116.
[63] Ebû Nuaym, Hilye, III, 194.
[64] Ebû Nuaym, Hilye, III, 198.
[65] Ebû Dâvûd, Edeb, 16/4833.
[66] İbn-i Hacer el-Heytemî, ez-Zevâcir, I, 28; Hânî, el-Hadâik, s. 130-131.
[67] Gazâlî, İhyâ, III, 166.
[68] İbn-i Şemsü’l-Hilâfe, el-Âdâbü’n-Nâfia, s. 4.
[69] İbn-i Şemsü’l-Hilâfe, a.g.e, s. 14.
[70] Zehebî, Târîhu’l-İslâm, IX, 92.
[71] Hânî, el-Hadâik, s. 130.
[72] Hânî, el-Hadâik, s. 131.
[73] Hânî, el-Hadâik, s. 132.
[74] Attâr, Tezkire, s. 56.
[75] Ebû Nuaym, Hilye, III, 195-196; İsmâil bin Muhammed, Siyeru’s-Selefi’s-Sâlihîn, s. 723-724.
[attachment=265739]
ŞEYTANLARI YANINDAN KOVAN DUA VE ÂYETLER
1. Eûzü Okumak ve Ârifin Kalbindeki Nûr
Kur’ân-ı Kerîm’de Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Şeytanın vesveselerinden Allah’a sığın. Muhakkak ki O, her şeyi işitendir, her şeyi bilendir.” (Fussilet Suresi, 36. âyet)
Bu ilâhî emir gereğince her Müslüman’ın en temel silahı, eûzü yani “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” demektir. Bu, kişinin Allah’a sığınarak şeytanın şerrinden, vesvesesinden ve tuzağından korunma talebidir.
Eûzü, âriflerin kalbindeki nûr olarak tarif edilmiştir. Takvâ nûruyla birleşen eûzü, şeytanı ve onun askerlerini perişan eder. Zira Allah’a sığınan bir kalbe şeytan yaklaşamaz.
Ebû Hüreyre (r.a.) yaşlı ve hasta olduğu hâlde şöyle duâ ederdi:
“Yâ Rabbî! Zina fiilinden, katil cinâyetinden sana sığınırım.”
Kendisine: “Bu yaşta bu günahlardan mı korkuyorsun?” denildiğinde ise şu meşhur cevabı verdi:
“Nasıl korkmam? İblis hayatta!”
Bu rivayet, müminin ömrünün son anına kadar şeytanın vesvesesinden emin olamayacağını ve daima Allah’a sığınması gerektiğini gösterir. Zira İblis, kıyâmete kadar yaşayacak ve insanları saptırmak için çalışacaktır (bk. A‘râf, 14-15; Hicr, 36-37).
2. Azametli Şeytan ve Hizbinden Allah’a Sığınma Terkibi
Şeytanın vesveselerinden, yorgunluk ve azabından korunmak için Kur’ân-ı Kerîm’de bizzat öğretilen özel bir sığınma terkibi vardır. Bu terkib, Sâd Suresi 41. âyet ile Mü’minûn (Gâfir) Suresi 97-98. âyetlerinden oluşur.
Okunuşu:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ ﷲِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبِّ إِنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ (Sâd Suresi, 41)
رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (Mü’minûn Suresi, 97)
وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ (Mü’minûn Suresi, 98)
Anlamı:
“Rabbim! Şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu.”
“Rabbim! Şeytanların kışkırtmalarından (dürtmelerinden, vesveselerinden) sana sığınırım.”
“Onların yanımda bulunmalarından da sana sığınırım, Rabbim!”
Bu âyetleri okuyan kimse, şeytanın fiziksel ve ruhsal tesirlerinden Allah’a iltica etmiş olur. Özellikle belâ, hastalık, sıkıntı ve vesvese anlarında bu duânın okunması tavsiye edilmiştir.
Tefsir âlimleri bu konuda şöyle der:
“Hemezât”, şeytanların kalbe fısıldadığı vesveseler, dürtmeler ve akla getirdikleri kuruntulardır.
“Yahdurûn”, şeytanların insanın yanında hazır bulunması, ona yaklaşması ve onu gözetlemesi anlamına gelir.
Bu âyetler, Hz. Peygamber’e (s.a.v.) öğretilmiş olup, ümmetinin de bu dualarla şeytandan korunması murat edilmiştir.
3. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Eûzü ile İlgili Tavsiyeleri
a) Sabah ve Akşam Okunacak Koruyucu Zikir
Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kim sabah ve akşam iki defa ‘Eûzü billâhi’s-semî‘il-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm’ der, ardından bir defa da ‘Esteûzü billâhi’s-semî‘il-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm’ der ve besmeleyle Haşr Suresi’nin son üç âyetini okursa, Allah o kimseye akşama kadar yetmiş bin melek görevlendirir ve o melekler onun için dua eder. O gün ölürse şehit olarak ölür. Akşam okursa sabaha kadar aynı şeye kavuşur, şeytanın hilelerinden korunur. Allah Teâlâ o kimseleri sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından nusretle, önlerinden ismetle korur ve şeytanların tesirini def eder.”
Haşr Suresi’nin son üç âyeti (59/21-24), Allah’ın isim ve sıfatlarını anlatan bu âyetler, şeytandan korunmada çok etkili kabul edilmiştir.
b) Şeytanın İtirafı ve Allah’ın Müminleri Koruma Vaadi
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifte şeytanın Allah’a şöyle dediğini haber vermiştir:
“Sen beni kovdun. Ben de senin doğru yolun olan İslâm dinine mâni olmak için insanların önünden gelir, ölümden sonra dirilme yok derim ve kıyâmet günü hakkında onları şüpheye düşürürüm. Arkalarından gelir, dünyâya düşkün ederim. Sağından gelip ibâdetlerine riyâ karıştırırım. Solundan gelip kalplerine günah işleme zevki veririm.”
Allah Teâlâ buna karşılık şöyle buyurmuştur:
“İzzet ve celâlime yemin olsun ki, ben de onlara eûzü ile emreder, bana sığındıkça sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından selâmetle, önlerinden yardımla himâye eder ve senin tesirini def ederim.”
Bu hadis, eûzünün ne kadar büyük bir koruma kalkanı olduğunu gösterir. Şeytan dört yönden saldırırken, Allah Teâlâ mümini dört yönden korur:
Sağdan: Hidâyet (doğru yol)
Soldan: İnâyet (yardım ve lütuf)
Arkadan: Selâmet (esenlik)
Önden: Yardım (nusret)
c) Günde Bir Eûzü Yeterlidir
Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Günde bir defa eûzü okuyarak Allah’a sığınan kimseyi Allah Teâlâ korur.”
Bu hadis, eûzünün az ama öz bir ibadet olduğunu, devamlılığının korunmaya yettiğini ifade eder. Ancak âlimler, mümkün olduğunca çok okunmasını tavsiye etmişlerdir.
d) Eûzü ve Besmelenin Kapı Açma Özelliği
Yine Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Eûzü ile günah kapılarını kapayın, besmele ile ibâdet kapılarını açın.”
Bu söz, eûzü ve besmelenin birlikte kullanılmasının önemini vurgular. Eûzü, şeytanın vesvesesini ve günaha davetini engeller; besmele ise yapılan her işe bereket ve kabul getirir. Bu sebeple âlimler, her hayırlı işe başlarken önce eûzü, ardından besmele çekilmesini tavsiye etmişlerdir.
4. İstiâzenin (Eûzü Çekmenin) Kazandırdığı Beş Nimet
Âlimler, eûzü çeken kimsenin beş büyük nîmete kavuşacağını belirtmişlerdir:
1) İslâm dîninde dâim olur: Şeytanın saptırmasından korunur, iman üzere kalır.
2) Muhkem bir kaleye girmiş olur: Allah’ın koruyucu kalesine sığınmış sayılır.
3) Peygamberler, sıddîklar, şehitler ve sâlihlerle haşr olunur: Onların zümresine dahil edilir, ahirette onlarla birlikte olur.
4) Yerleri ve gökleri yaratan Mevlâ’nın inâyet ve ihsanına kavuşur: İlâhî yardıma mazhar olur, dünya ve ahiret hayrına erer.
5) Şeytanın hîlelerinden korunur: Vesvese, kuruntu, yanlış yönlendirme ve tuzaklardan emin olur.
5. Sonuç ve Tavsiye
Şeytan, insanoğlunun en açık düşmanıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Muhakkak ki şeytan sizin düşmanınızdır. Öyleyse siz de onu düşman edinin.” (Fâtır Suresi, 6)
Bu düşmanla mücadelede en etkili silah, Allah’a sığınmak ve eûzüyü hayatın her alanına yaymaktır. Sabah akşam, her işe başlarken, uyumadan önce, korku ve vesvese anlarında eûzü okumak müminin vazgeçilmez zikri olmalıdır.
Ayrıca Haşr Suresi’nin son üç âyeti, Âyetü’l-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sureleri de şeytanın şerrinden korunmak için okunması tavsiye edilen diğer Kur’ân metinleridir.
Allah’a sığınan hiçbir kul, şeytanın tuzağına düşmez. Zira Allah, vaadinde sadıktır:
“Kim Allah’a sığınırsa, Allah ona yeter.” (Zümer Suresi, 36. âyetin meâlinden)
Kaynaklar
İbn Ebî Şeybe, Musannef
Ahmed b. Hanbel, Müsned
İbn Hibbân, Sahîh
Taberî, Câmi‘u’l-Beyân
Kurtubî, el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kur’ân
İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
Ebû Dâvûd, Sünen
Tirmizî, Sünen
Hâkim, Müstedrek
Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr
Ebû Ya‘lâ, Müsned
Beyhakî, Şu‘abü’l-Îmân
Heysemî, Mecma‘u’z-Zevâid
İbn Mâce, Sünen
Deylemî, el-Firdevs
Suyûtî, el-Câmi‘u’s-Sağîr
Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ
Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn
İbn Kayyim, Zâdü’l-Me‘âd
Nevevî, el-Ezkâr
Buhârî, Sahîh
Müslim, Sahîh
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 08 Mayıs 2018 Vaazı Salı
(28.07.2026’da güncellenmiştir)
ŞEYTANLARI YANINDAN KOVAN DUA VE ÂYETLER
1. Eûzü Okumak ve Ârifin Kalbindeki Nûr
Kur’ân-ı Kerîm’de Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Şeytanın vesveselerinden Allah’a sığın. Muhakkak ki O, her şeyi işitendir, her şeyi bilendir.” (Fussilet Suresi, 36. âyet)
Bu ilâhî emir gereğince her Müslüman’ın en temel silahı, eûzü yani “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” demektir. Bu, kişinin Allah’a sığınarak şeytanın şerrinden, vesvesesinden ve tuzağından korunma talebidir.
Eûzü, âriflerin kalbindeki nûr olarak tarif edilmiştir. Takvâ nûruyla birleşen eûzü, şeytanı ve onun askerlerini perişan eder. Zira Allah’a sığınan bir kalbe şeytan yaklaşamaz.
Ebû Hüreyre (r.a.) yaşlı ve hasta olduğu hâlde şöyle duâ ederdi:
“Yâ Rabbî! Zina fiilinden, katil cinâyetinden sana sığınırım.”
Kendisine: “Bu yaşta bu günahlardan mı korkuyorsun?” denildiğinde ise şu meşhur cevabı verdi:
“Nasıl korkmam? İblis hayatta!”
Bu rivayet, müminin ömrünün son anına kadar şeytanın vesvesesinden emin olamayacağını ve daima Allah’a sığınması gerektiğini gösterir. Zira İblis, kıyâmete kadar yaşayacak ve insanları saptırmak için çalışacaktır (bk. A‘râf, 14-15; Hicr, 36-37).
2. Azametli Şeytan ve Hizbinden Allah’a Sığınma Terkibi
Şeytanın vesveselerinden, yorgunluk ve azabından korunmak için Kur’ân-ı Kerîm’de bizzat öğretilen özel bir sığınma terkibi vardır. Bu terkib, Sâd Suresi 41. âyet ile Mü’minûn (Gâfir) Suresi 97-98. âyetlerinden oluşur.
Okunuşu:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ ﷲِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبِّ إِنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ (Sâd Suresi, 41)
رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (Mü’minûn Suresi, 97)
وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ (Mü’minûn Suresi, 98)
Anlamı:
“Rabbim! Şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu.”
“Rabbim! Şeytanların kışkırtmalarından (dürtmelerinden, vesveselerinden) sana sığınırım.”
“Onların yanımda bulunmalarından da sana sığınırım, Rabbim!”
Bu âyetleri okuyan kimse, şeytanın fiziksel ve ruhsal tesirlerinden Allah’a iltica etmiş olur. Özellikle belâ, hastalık, sıkıntı ve vesvese anlarında bu duânın okunması tavsiye edilmiştir.
Tefsir âlimleri bu konuda şöyle der:
“Hemezât”, şeytanların kalbe fısıldadığı vesveseler, dürtmeler ve akla getirdikleri kuruntulardır.
“Yahdurûn”, şeytanların insanın yanında hazır bulunması, ona yaklaşması ve onu gözetlemesi anlamına gelir.
Bu âyetler, Hz. Peygamber’e (s.a.v.) öğretilmiş olup, ümmetinin de bu dualarla şeytandan korunması murat edilmiştir.
3. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Eûzü ile İlgili Tavsiyeleri
a) Sabah ve Akşam Okunacak Koruyucu Zikir
Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kim sabah ve akşam iki defa ‘Eûzü billâhi’s-semî‘il-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm’ der, ardından bir defa da ‘Esteûzü billâhi’s-semî‘il-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm’ der ve besmeleyle Haşr Suresi’nin son üç âyetini okursa, Allah o kimseye akşama kadar yetmiş bin melek görevlendirir ve o melekler onun için dua eder. O gün ölürse şehit olarak ölür. Akşam okursa sabaha kadar aynı şeye kavuşur, şeytanın hilelerinden korunur. Allah Teâlâ o kimseleri sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından nusretle, önlerinden ismetle korur ve şeytanların tesirini def eder.”
Haşr Suresi’nin son üç âyeti (59/21-24), Allah’ın isim ve sıfatlarını anlatan bu âyetler, şeytandan korunmada çok etkili kabul edilmiştir.
b) Şeytanın İtirafı ve Allah’ın Müminleri Koruma Vaadi
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifte şeytanın Allah’a şöyle dediğini haber vermiştir:
“Sen beni kovdun. Ben de senin doğru yolun olan İslâm dinine mâni olmak için insanların önünden gelir, ölümden sonra dirilme yok derim ve kıyâmet günü hakkında onları şüpheye düşürürüm. Arkalarından gelir, dünyâya düşkün ederim. Sağından gelip ibâdetlerine riyâ karıştırırım. Solundan gelip kalplerine günah işleme zevki veririm.”
Allah Teâlâ buna karşılık şöyle buyurmuştur:
“İzzet ve celâlime yemin olsun ki, ben de onlara eûzü ile emreder, bana sığındıkça sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından selâmetle, önlerinden yardımla himâye eder ve senin tesirini def ederim.”
Bu hadis, eûzünün ne kadar büyük bir koruma kalkanı olduğunu gösterir. Şeytan dört yönden saldırırken, Allah Teâlâ mümini dört yönden korur:
Sağdan: Hidâyet (doğru yol)
Soldan: İnâyet (yardım ve lütuf)
Arkadan: Selâmet (esenlik)
Önden: Yardım (nusret)
c) Günde Bir Eûzü Yeterlidir
Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Günde bir defa eûzü okuyarak Allah’a sığınan kimseyi Allah Teâlâ korur.”
Bu hadis, eûzünün az ama öz bir ibadet olduğunu, devamlılığının korunmaya yettiğini ifade eder. Ancak âlimler, mümkün olduğunca çok okunmasını tavsiye etmişlerdir.
d) Eûzü ve Besmelenin Kapı Açma Özelliği
Yine Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Eûzü ile günah kapılarını kapayın, besmele ile ibâdet kapılarını açın.”
Bu söz, eûzü ve besmelenin birlikte kullanılmasının önemini vurgular. Eûzü, şeytanın vesvesesini ve günaha davetini engeller; besmele ise yapılan her işe bereket ve kabul getirir. Bu sebeple âlimler, her hayırlı işe başlarken önce eûzü, ardından besmele çekilmesini tavsiye etmişlerdir.
4. İstiâzenin (Eûzü Çekmenin) Kazandırdığı Beş Nimet
Âlimler, eûzü çeken kimsenin beş büyük nîmete kavuşacağını belirtmişlerdir:
1) İslâm dîninde dâim olur: Şeytanın saptırmasından korunur, iman üzere kalır.
2) Muhkem bir kaleye girmiş olur: Allah’ın koruyucu kalesine sığınmış sayılır.
3) Peygamberler, sıddîklar, şehitler ve sâlihlerle haşr olunur: Onların zümresine dahil edilir, ahirette onlarla birlikte olur.
4) Yerleri ve gökleri yaratan Mevlâ’nın inâyet ve ihsanına kavuşur: İlâhî yardıma mazhar olur, dünya ve ahiret hayrına erer.
5) Şeytanın hîlelerinden korunur: Vesvese, kuruntu, yanlış yönlendirme ve tuzaklardan emin olur.
5. Sonuç ve Tavsiye
Şeytan, insanoğlunun en açık düşmanıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Muhakkak ki şeytan sizin düşmanınızdır. Öyleyse siz de onu düşman edinin.” (Fâtır Suresi, 6)
Bu düşmanla mücadelede en etkili silah, Allah’a sığınmak ve eûzüyü hayatın her alanına yaymaktır. Sabah akşam, her işe başlarken, uyumadan önce, korku ve vesvese anlarında eûzü okumak müminin vazgeçilmez zikri olmalıdır.
Ayrıca Haşr Suresi’nin son üç âyeti, Âyetü’l-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sureleri de şeytanın şerrinden korunmak için okunması tavsiye edilen diğer Kur’ân metinleridir.
Allah’a sığınan hiçbir kul, şeytanın tuzağına düşmez. Zira Allah, vaadinde sadıktır:
“Kim Allah’a sığınırsa, Allah ona yeter.” (Zümer Suresi, 36. âyetin meâlinden)
Kaynaklar
İbn Ebî Şeybe, Musannef
Ahmed b. Hanbel, Müsned
İbn Hibbân, Sahîh
Taberî, Câmi‘u’l-Beyân
Kurtubî, el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kur’ân
İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
Ebû Dâvûd, Sünen
Tirmizî, Sünen
Hâkim, Müstedrek
Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr
Ebû Ya‘lâ, Müsned
Beyhakî, Şu‘abü’l-Îmân
Heysemî, Mecma‘u’z-Zevâid
İbn Mâce, Sünen
Deylemî, el-Firdevs
Suyûtî, el-Câmi‘u’s-Sağîr
Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ
Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn
İbn Kayyim, Zâdü’l-Me‘âd
Nevevî, el-Ezkâr
Buhârî, Sahîh
Müslim, Sahîh
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 08 Mayıs 2018 Vaazı Salı
(28.07.2026’da güncellenmiştir)
[attachment=265695]
KUR’AN’IN NAMAZLARDA, DUALARDA VE ZİKİRLERDE ARAPÇA OKUNMASI GEREKTİĞİNİN ÖNEMİ
İslam dini, Allah Teala tarafından insanlığa gönderilen son ve en mükemmel dindir. Bu dinin temel kaynağı olan Kur’an-ı Kerim ise, Allah’ın kelamı olup Arapça olarak indirilmiştir. Müslümanların günlük hayatlarında en sık yaptıkları ibadetler olan namaz, dua ve zikirlerde Arapça okumanın önemi, hem dinî hem de manevi açıdan büyüktür. Bu makalede, Kur’an’ın Arapça okunmasının gerekliliğini ve bu gerekliliğin arkasındaki hikmetleri inceleyeceğiz.
1. KUR’AN’IN ARAPÇA İNDİRİLMESİ VE İLAHİ MESAJIN KORUNMASI
Allah Teala, Kur’an-ı Kerim’i Arapça olarak indirmiştir. Kur’an’da bu gerçek birçok ayette vurgulanmıştır:
“Biz onu, anlayasınız diye Arapça bir Kur’an olarak indirdik.” (Yusuf Suresi, 2)
“Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik.” (Taha Suresi, 113)
Kur’an’ın Arapça indirilmesi, onun orijinal metninin korunmasını sağlamıştır. Çünkü Arapça, zengin yapısı, derin anlamları ve edebi üslubuyla Allah’ın kelamını en iyi şekilde taşıyan dildir. Kur’an’ın Arapça metni, kıyamete kadar değişmeden kalacak ve her Müslüman, ibadetlerinde bu orijinal metni okuyarak Allah’ın direkt kelamına muhatap olacaktır.
2. NAMAZDA KIRAATİN ARAPÇA OLMA ZORUNLULUĞU
Namaz, Müslümanların en önemli ibadetidir. Namazda okunan sureler, ayetler ve zikirlerin Arapça okunması farzdır. Bu konuda İslam âlimleri ittifak hâlindedir. Namazda Arapça kıraatin zorunlu olmasının sebepleri şunlardır:
a) Kur’an’ın Orijinal Metnini Okuma Emri: Allah Teala, namazda Kur’an okumayı emretmiştir. Kur’an ise Arapça indirilmiştir. Bu nedenle, namazda okunan Kur’an’ın Arapça aslından okunması gerekir. Hiçbir tercüme, Kur’an’ın orijinal metninin yerini tutamaz.
b) Namazın Bir Sözlü İbadet Olması: Namaz, sözlü (kavlî) ve fiilî ibadetlerin birleşimidir. Namazın sözlü kısmı olan kıraat, tekbir, tesbih, tahiyyat ve selam gibi ifadeler, Hz. Peygamber (s.a.v.)’in bizzat Arapça olarak öğrettiği şekilde yerine getirilir. Bu, namazın sünnete uygun olması için gereklidir.
c) Kalbin Huzura Ermesi: Kur’an’ın Arapça orijinal metni, lafız ve mana bütünlüğü içinde, insan kalbine derin bir huzur ve etki verir. Her harfi, her hecesi, Allah’ın kelamı olarak özel bir tesir taşır. Bu tesiri, hiçbir tercüme ve meal tam olarak veremez.
3. DUALARIN ARAPÇA OKUNMASININ FAZİLETİ
Dua, müminin Allah ile iletişim kurmasının en güzel yoludur. Kur’an’da ve sünnette yer alan dualar, **Hz. Peygamber (s.a.v.)’in Arapça olarak yaptığı dualardır. Bu duaları Arapça okumak, onların orijinal lafzına ve manasına ulaşmayı sağlar. Ayrıca:
Peygamberî Dua Sünnetine Uygunluk: Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hangi kelimelerle dua ettiğini bilmek, o duaları Arapça okumakla mümkündür. Bu, sünnete tabi olmanın en güzel şeklidir.
Kur’an Ayetlerinin Dua Olarak Okunması: Kur’an’da geçen birçok dua ayeti (örneğin “Rabbena atina”, “Rabbenağfirli” vb.) Arapça metniyle okunur. Bu duaların Arapça aslı, manevi tesiri kat kat artırır.
İcabete Vesile Olması: Allah Teala, Kur’an’da dua edenlerin dualarını işittiğini ve icabet ettiğini bildirmiştir. Arapça yapılan dua, Allah’ın kelamına ve Resûlullah’ın diline uygun olduğu için daha makbuldür.
4. ZİKİRLERİN ARAPÇA OKUNMASININ HİKMETİ
Zikir, Allah’ı anmak, O’na hamd etmek, O’nu tespih etmektir. Kur’an ve sünnette yer alan zikirler, tamamen Arapça lafızlarla öğretilmiştir. Bu zikirleri Arapça okumanın hikmetleri:
Zikir Lafızlarının İlahi Olması: “Sübhanallah”, “Elhamdülillah”, “Allahu Ekber”, “La ilahe illallah” gibi zikirler, Allah tarafından öğretilen ve Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından uygulanan lafızlardır. Bu lafızların Arapça aslı, her Müslüman için en kıymetli anlamları taşır.
Zikrin Ruhu ve Enerjisi: Arapça zikir lafızları, içerdiği anlamla birlikte, insan kalbinde derin bir tesir oluşturur. Dilin orijinal yapısındaki ritim, ahenk ve mana, zikrin kalbi etkilemesini güçlendirir.
Beraberlik ve Birlik Duygusu: Dünyanın her yerindeki Müslümanlar, aynı Arapça lafızlarla Allah’ı zikrederler. Bu, İslam ümmetinin birlik ve beraberliğinin en güzel göstergesidir. İster Afganistan’da ister Afrika’da ister Anadolu’da olsun, her Müslüman aynı Arapça kelimelerle Allah’ı anar.
5. TERCÜME VE MEAL OKUMANIN YERİ
Kur’an’ın Arapça okunması zorunlu olmakla birlikte, **anlamını anlamak için meâl ve tefsir okumak da son derece önemlidir. Her Müslümanın, namazda ve ibadetlerde okuduğu Kur’an ayetlerinin, duaların ve zikirlerin anlamını öğrenmesi, bilinçli bir ibadet için şarttır. Ancak, asıl olan ibadet lafzının Arapça olarak okunmasıdır. Meâl, Arapça metnin yerine geçemez.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kim Allah’ın Kitabı’ndan bir harf okursa, ona bir iyilik (sevap) vardır. Her bir iyiliğe de on katı verilir.” (Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân, 16)
Bu hadis, Kur’an’ı Arapça harfleriyle okumanın ne kadar büyük bir sevap olduğunu gösterir. Bu sevap, sadece Arapça metni okumakla kazanılır.
6. ARAPÇA BİLMEYENLERİN DURUMU
Arapça bilmeyen Müslümanlar, namazda sure ve duaları Arapça okumakla mükelleftir. Onlar, öğrenmek için çaba göstermeli, telaffuzu düzeltmek için gayret etmelidir. Allah Teala, “kullarını güçleri yettiğinden fazlasıyla yükümlü tutmaz” (Bakara Suresi, 286). Bu nedenle, Arapça okumayı öğrenene kadar, öğrendiği kadarını okumak ve okuduğunun anlamını öğrenmeye çalışmak, müminin sorumluluğudur. Ancak mümkün olduğunca Arapça lafızları ezberlemek ve doğru telaffuz etmeye çalışmak, ibadetin kabulü için önemlidir.
7. ARAPÇA OKUMANIN FREKANS VE EBED SIRRI – KAR©GLAN YORUMU
İnternete girip, bu vaazları okuyup dinlediğiniz bilgisayarı kullanmak için, klavyedeki "Enter" tuşu her dilde aynıdır: ENTER. Geri tuşu “Back Space”, yine “ESC”, “ALT” tuşları da aynıdır. Bu tuşlar Türkçe olunca farklı, İngilizce olunca farklı, Arapça olunca farklı değildir. Yani bu tuşlar, bilgisayarı kullanmak için emir komutu (Befehl) veren tuşlar ise, işte yazı yazarken Türkçede yazabiliyoruz, bazı harfler hariç, yine Arapçada da yazıyoruz. Ama komut tuşları (Befehl) ise aynıdır, herkes için aynıdır.
Öyle olunca, Kur’an’ın Arapçası, işte bu kâinatın yönetimindeki emir komutları (Befehl) gibidir. Onlar ancak ve ancak, ana dili olan Arapça söylendiğinde o frekans aralığı oluşur. Yani, “Enter” tuşuna basınca bilgisayar bir kablosu ile bir frekansı bilgisayar çipine (beynine) yolladığı gibi, sen o ismi, yada zikri, duayı, sureyi, ancak ve ancak Arapça okuduğun zaman, o frekans aralığında bir sinyal, kâinata, dilin ve damağın sayesinde beynin ve enerjin ve auran ile gider.
İşte Ebced değerleri, yani Kur’an’ın matematiksel, yada matrix verileri de bu yüzden önemlidir. O yüzden mesela “bin” demek 1000 sayısal değerini, ben dil ile söyleyince “b-i-n” diyorum, Arapçada ise “elfe” demek. Yani farklı kelime ve harfler var, ve her harfin frekansı farklıdır. Nasıl notalardaki do ile re, mi ile sol aynı değilse, her harfin de frekansı ve ebced değeri farklıdır. Ve öyle olunca, **Kur’an ancak Arapça okunduğunda, zikredildiğinde, namaz Arapça Kur’an ile kılındığında, ezan Arapça okunduğunda, o frekans aralığı oluşur ve kâinata gidecek emir ve komut (Befehl) ancak öyle gider. Zikrimizin neden Arapça olduğu da bu yüzdendir.
SONUÇ
Kur’an’ın namazlarda, dualarda ve zikirlerde Arapça okunması, İslam’ın temel esaslarından biridir. Bu, Allah’ın kelamının orijinal haliyle korunması, sünnete uygunluk, kalbin huzura ermesi ve ümmetin birliğinin sağlanması açısından büyük bir öneme sahiptir. Ayrıca, Arapça lafızların kâinattaki frekans ve ebced sırrı, bu dilin ibadetlerdeki eşsiz yerini bir kez daha ortaya koymaktadır. Her Müslüman, Arapça bilmese dahi, ibadetlerini Arapça olarak yerine getirmeye gayret etmeli ve aynı zamanda okuduklarının manasını öğrenerek bilinçli bir kul olmaya çalışmalıdır.
Rabbimiz, Kur’an’ı anlayarak ve hakkıyla okuyarak ibadet eden kullarından eylesin. Âmin.
Kur’an’ın Namazlarda, Dualarda ve Zikirlerde Arapça Okunmasının Önemi
Kur’an-ı Kerîm, Allah Teâlâ’nın insanlığa gönderdiği son ilâhî kelâmıdır. O, sadece anlamı ile değil; lafzı, kelimeleri, harfleri, okunuşu ve tilavetiyle de mucizedir. Müslümanlar tarih boyunca Kur’an’ı hem anlamaya çalışmış hem de Allah’ın indirdiği şekliyle Arapça olarak okumaya büyük önem vermişlerdir.
Kur’an’ın Arapça okunması meselesi özellikle namazlarda kıraat, dua ve zikirlerde Kur’an ayetlerinin kullanılması açısından önemli bir konudur. Çünkü Kur’an’ın kendine has lafızları, Allah’ın vahyinin bizzat kendisidir.
1. Kur’an’ın Arapça İndirilmesinin Hikmeti
Allah Teâlâ Kur’an’ın Arapça indirildiğini birçok ayette bildirmiştir.
"Şüphesiz biz onu, anlayasınız diye Arapça bir Kur’an olarak indirdik."
(Yusuf Suresi 12/2)
Başka bir ayette:
"Biz onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik ki sakınıp korunasınız."
(Tâhâ Suresi 20/113)
Kur’an’ın Arapça olması tesadüfi değildir. Arap dili; kelime yapısı, anlam derinliği, belagatı ve ifade gücü bakımından vahyin taşıyıcısı olmaya uygun görülmüştür.
Kur’an’ın kelimeleri yalnızca anlam taşıyan ifadeler değildir; her harfinin okunuşunda da ibadet sevabı vardır.
2. Kur’an’ın Lafzı da İlâhîdir
Kur’an sadece manası Allah’tan gelen bir kitap değildir. Müslümanların inancına göre lafzı ve manası birlikte Allah katından gelmiştir.
Cebrâil (a.s.), Kur’an’ı Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed ﷺ’e Allah’ın bildirdiği şekilde getirmiştir.
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
"Onu Rûhu’l-Emin indirdi. Senin kalbine indirdi ki uyarıcılardan olasın. Apaçık Arapça bir dille..."
(Şuarâ Suresi 26/193-195)
Bu sebeple Kur’an’ın başka dillere yapılan tercümeleri Kur’an’ın kendisi değil, Kur’an’ın anlamını açıklayan mealleridir.
3. Namazda Kur’an’ın Arapça Okunmasının Önemi
Namaz, kulun Rabbiyle en özel buluşmasıdır. Namaz içerisinde okunan Fâtiha ve diğer sureler Kur’an ayetleridir.
Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurmuştur:
"Beni nasıl namaz kılarken gördüyseniz siz de öyle namaz kılın."
(Buhârî, Ezân, 18)
Resûlullah ﷺ namazlarını Kur’an ayetlerini Arapça okuyarak kılmıştır.
Namazda Kur’an’ın Arapça okunmasının hikmetlerinden bazıları:
4. Kur’an Harflerini Okumanın Fazileti
Peygamber Efendimiz ﷺ Kur’an okumanın faziletini şöyle açıklamıştır:
"Kim Allah’ın Kitabı’ndan bir harf okursa ona bir sevap vardır. Her sevap da on katıyla verilir. Ben 'Elif Lâm Mîm' bir harftir demiyorum; bilakis elif bir harf, lâm bir harf, mîm bir harftir."
(Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’an, 16)
Bu hadis, Kur’an’ın sadece anlamını öğrenmenin değil, lafzını okumanın da büyük bir ibadet olduğunu göstermektedir.
5. Dualarda Kur’an Ayetlerinin Arapça Okunması
Kur’an ayetleriyle yapılan dualar, Allah’ın bize öğrettiği dualardır.
Örneğin:
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
"Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru."
(Bakara Suresi 2/201)
Bu dua Peygamber Efendimiz ﷺ’in çokça yaptığı dualardandır.
Kur’an ayetlerini Arapça okumak, vahyin kendi kelimeleriyle Allah’a yönelmektir.
6. Zikirlerde Kur’an Lafzının Korunması
İslam tarihinde zikirlerde Kur’an ayetleri ve Peygamberimizin öğrettiği dualar büyük önem taşımıştır.
Örneğin:
Âyetü’l-Kürsî
اللّٰهُ لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ
(Bakara 2/255)
İhlâs Suresi
قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ
Kur’an’ın Arapça okunması, vahyin kelimelerini muhafaza eder.
7. Meal Okumak Neden Önemlidir?
Kur’an’ın Arapça okunması önemli olduğu gibi, anlamını öğrenmek de çok önemlidir.
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
"Bu, ayetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir kitaptır."
(Sâd Suresi 38/29)
Müslümanın hedefi sadece harfleri okumak değil; okuduğu ayetlerin mesajını anlayıp hayatına uygulamaktır.
En doğru yaklaşım:
Kur’an’ı Arapça okumak + anlamını öğrenmek + hayatına uygulamaktır.
8. Kur’an’ın Başka Dille Okunması Meselesi
Âlimler arasında özellikle namazdaki kıraat konusunda farklı görüşler olmuştur. Ancak İslam geleneğinde genel kabul gören görüş, namazda Kur’an kıraatinin Arapça olması gerektiğidir.
Bunun temel sebepleri:
Sonuç
Kur’an-ı Kerîm, sadece okunacak bir kitap değil; insanı dünya ve ahiret saadetine ulaştıran ilâhî rehberdir.
Namazlarda, dualarda ve zikirlerde Kur’an’ın Arapça okunması:
En güzel yol:
"Kur’an’ı Allah’ın indirdiği lafızla okumak, manasını anlamak ve hayatımıza taşımaktır."
Kaynaklar:
KAYNAKÇA
Kur’an-ı Kerim (Yusuf Suresi, 2; Taha Suresi, 113; Bakara Suresi, 286)
Sahih-i Tirmizî (Fedâilu’l-Kur’ân, 16)
İslam Fıkıh Literatürü (Namazda Kıraat ve Arapça Okumanın Hükmü)
Genel İslami Kaynaklar ve Tefsir Eserleri
Kar©glan Raşit Tunca
(Schrems, 9 Eylül 2018 Pazar)
(28.07.2026’da güncellenmiştir)
KUR’AN’IN NAMAZLARDA, DUALARDA VE ZİKİRLERDE ARAPÇA OKUNMASI GEREKTİĞİNİN ÖNEMİ
İslam dini, Allah Teala tarafından insanlığa gönderilen son ve en mükemmel dindir. Bu dinin temel kaynağı olan Kur’an-ı Kerim ise, Allah’ın kelamı olup Arapça olarak indirilmiştir. Müslümanların günlük hayatlarında en sık yaptıkları ibadetler olan namaz, dua ve zikirlerde Arapça okumanın önemi, hem dinî hem de manevi açıdan büyüktür. Bu makalede, Kur’an’ın Arapça okunmasının gerekliliğini ve bu gerekliliğin arkasındaki hikmetleri inceleyeceğiz.
1. KUR’AN’IN ARAPÇA İNDİRİLMESİ VE İLAHİ MESAJIN KORUNMASI
Allah Teala, Kur’an-ı Kerim’i Arapça olarak indirmiştir. Kur’an’da bu gerçek birçok ayette vurgulanmıştır:
“Biz onu, anlayasınız diye Arapça bir Kur’an olarak indirdik.” (Yusuf Suresi, 2)
“Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik.” (Taha Suresi, 113)
Kur’an’ın Arapça indirilmesi, onun orijinal metninin korunmasını sağlamıştır. Çünkü Arapça, zengin yapısı, derin anlamları ve edebi üslubuyla Allah’ın kelamını en iyi şekilde taşıyan dildir. Kur’an’ın Arapça metni, kıyamete kadar değişmeden kalacak ve her Müslüman, ibadetlerinde bu orijinal metni okuyarak Allah’ın direkt kelamına muhatap olacaktır.
2. NAMAZDA KIRAATİN ARAPÇA OLMA ZORUNLULUĞU
Namaz, Müslümanların en önemli ibadetidir. Namazda okunan sureler, ayetler ve zikirlerin Arapça okunması farzdır. Bu konuda İslam âlimleri ittifak hâlindedir. Namazda Arapça kıraatin zorunlu olmasının sebepleri şunlardır:
a) Kur’an’ın Orijinal Metnini Okuma Emri: Allah Teala, namazda Kur’an okumayı emretmiştir. Kur’an ise Arapça indirilmiştir. Bu nedenle, namazda okunan Kur’an’ın Arapça aslından okunması gerekir. Hiçbir tercüme, Kur’an’ın orijinal metninin yerini tutamaz.
b) Namazın Bir Sözlü İbadet Olması: Namaz, sözlü (kavlî) ve fiilî ibadetlerin birleşimidir. Namazın sözlü kısmı olan kıraat, tekbir, tesbih, tahiyyat ve selam gibi ifadeler, Hz. Peygamber (s.a.v.)’in bizzat Arapça olarak öğrettiği şekilde yerine getirilir. Bu, namazın sünnete uygun olması için gereklidir.
c) Kalbin Huzura Ermesi: Kur’an’ın Arapça orijinal metni, lafız ve mana bütünlüğü içinde, insan kalbine derin bir huzur ve etki verir. Her harfi, her hecesi, Allah’ın kelamı olarak özel bir tesir taşır. Bu tesiri, hiçbir tercüme ve meal tam olarak veremez.
3. DUALARIN ARAPÇA OKUNMASININ FAZİLETİ
Dua, müminin Allah ile iletişim kurmasının en güzel yoludur. Kur’an’da ve sünnette yer alan dualar, **Hz. Peygamber (s.a.v.)’in Arapça olarak yaptığı dualardır. Bu duaları Arapça okumak, onların orijinal lafzına ve manasına ulaşmayı sağlar. Ayrıca:
Peygamberî Dua Sünnetine Uygunluk: Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hangi kelimelerle dua ettiğini bilmek, o duaları Arapça okumakla mümkündür. Bu, sünnete tabi olmanın en güzel şeklidir.
Kur’an Ayetlerinin Dua Olarak Okunması: Kur’an’da geçen birçok dua ayeti (örneğin “Rabbena atina”, “Rabbenağfirli” vb.) Arapça metniyle okunur. Bu duaların Arapça aslı, manevi tesiri kat kat artırır.
İcabete Vesile Olması: Allah Teala, Kur’an’da dua edenlerin dualarını işittiğini ve icabet ettiğini bildirmiştir. Arapça yapılan dua, Allah’ın kelamına ve Resûlullah’ın diline uygun olduğu için daha makbuldür.
4. ZİKİRLERİN ARAPÇA OKUNMASININ HİKMETİ
Zikir, Allah’ı anmak, O’na hamd etmek, O’nu tespih etmektir. Kur’an ve sünnette yer alan zikirler, tamamen Arapça lafızlarla öğretilmiştir. Bu zikirleri Arapça okumanın hikmetleri:
Zikir Lafızlarının İlahi Olması: “Sübhanallah”, “Elhamdülillah”, “Allahu Ekber”, “La ilahe illallah” gibi zikirler, Allah tarafından öğretilen ve Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından uygulanan lafızlardır. Bu lafızların Arapça aslı, her Müslüman için en kıymetli anlamları taşır.
Zikrin Ruhu ve Enerjisi: Arapça zikir lafızları, içerdiği anlamla birlikte, insan kalbinde derin bir tesir oluşturur. Dilin orijinal yapısındaki ritim, ahenk ve mana, zikrin kalbi etkilemesini güçlendirir.
Beraberlik ve Birlik Duygusu: Dünyanın her yerindeki Müslümanlar, aynı Arapça lafızlarla Allah’ı zikrederler. Bu, İslam ümmetinin birlik ve beraberliğinin en güzel göstergesidir. İster Afganistan’da ister Afrika’da ister Anadolu’da olsun, her Müslüman aynı Arapça kelimelerle Allah’ı anar.
5. TERCÜME VE MEAL OKUMANIN YERİ
Kur’an’ın Arapça okunması zorunlu olmakla birlikte, **anlamını anlamak için meâl ve tefsir okumak da son derece önemlidir. Her Müslümanın, namazda ve ibadetlerde okuduğu Kur’an ayetlerinin, duaların ve zikirlerin anlamını öğrenmesi, bilinçli bir ibadet için şarttır. Ancak, asıl olan ibadet lafzının Arapça olarak okunmasıdır. Meâl, Arapça metnin yerine geçemez.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kim Allah’ın Kitabı’ndan bir harf okursa, ona bir iyilik (sevap) vardır. Her bir iyiliğe de on katı verilir.” (Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân, 16)
Bu hadis, Kur’an’ı Arapça harfleriyle okumanın ne kadar büyük bir sevap olduğunu gösterir. Bu sevap, sadece Arapça metni okumakla kazanılır.
6. ARAPÇA BİLMEYENLERİN DURUMU
Arapça bilmeyen Müslümanlar, namazda sure ve duaları Arapça okumakla mükelleftir. Onlar, öğrenmek için çaba göstermeli, telaffuzu düzeltmek için gayret etmelidir. Allah Teala, “kullarını güçleri yettiğinden fazlasıyla yükümlü tutmaz” (Bakara Suresi, 286). Bu nedenle, Arapça okumayı öğrenene kadar, öğrendiği kadarını okumak ve okuduğunun anlamını öğrenmeye çalışmak, müminin sorumluluğudur. Ancak mümkün olduğunca Arapça lafızları ezberlemek ve doğru telaffuz etmeye çalışmak, ibadetin kabulü için önemlidir.
7. ARAPÇA OKUMANIN FREKANS VE EBED SIRRI – KAR©GLAN YORUMU
İnternete girip, bu vaazları okuyup dinlediğiniz bilgisayarı kullanmak için, klavyedeki "Enter" tuşu her dilde aynıdır: ENTER. Geri tuşu “Back Space”, yine “ESC”, “ALT” tuşları da aynıdır. Bu tuşlar Türkçe olunca farklı, İngilizce olunca farklı, Arapça olunca farklı değildir. Yani bu tuşlar, bilgisayarı kullanmak için emir komutu (Befehl) veren tuşlar ise, işte yazı yazarken Türkçede yazabiliyoruz, bazı harfler hariç, yine Arapçada da yazıyoruz. Ama komut tuşları (Befehl) ise aynıdır, herkes için aynıdır.
Öyle olunca, Kur’an’ın Arapçası, işte bu kâinatın yönetimindeki emir komutları (Befehl) gibidir. Onlar ancak ve ancak, ana dili olan Arapça söylendiğinde o frekans aralığı oluşur. Yani, “Enter” tuşuna basınca bilgisayar bir kablosu ile bir frekansı bilgisayar çipine (beynine) yolladığı gibi, sen o ismi, yada zikri, duayı, sureyi, ancak ve ancak Arapça okuduğun zaman, o frekans aralığında bir sinyal, kâinata, dilin ve damağın sayesinde beynin ve enerjin ve auran ile gider.
İşte Ebced değerleri, yani Kur’an’ın matematiksel, yada matrix verileri de bu yüzden önemlidir. O yüzden mesela “bin” demek 1000 sayısal değerini, ben dil ile söyleyince “b-i-n” diyorum, Arapçada ise “elfe” demek. Yani farklı kelime ve harfler var, ve her harfin frekansı farklıdır. Nasıl notalardaki do ile re, mi ile sol aynı değilse, her harfin de frekansı ve ebced değeri farklıdır. Ve öyle olunca, **Kur’an ancak Arapça okunduğunda, zikredildiğinde, namaz Arapça Kur’an ile kılındığında, ezan Arapça okunduğunda, o frekans aralığı oluşur ve kâinata gidecek emir ve komut (Befehl) ancak öyle gider. Zikrimizin neden Arapça olduğu da bu yüzdendir.
SONUÇ
Kur’an’ın namazlarda, dualarda ve zikirlerde Arapça okunması, İslam’ın temel esaslarından biridir. Bu, Allah’ın kelamının orijinal haliyle korunması, sünnete uygunluk, kalbin huzura ermesi ve ümmetin birliğinin sağlanması açısından büyük bir öneme sahiptir. Ayrıca, Arapça lafızların kâinattaki frekans ve ebced sırrı, bu dilin ibadetlerdeki eşsiz yerini bir kez daha ortaya koymaktadır. Her Müslüman, Arapça bilmese dahi, ibadetlerini Arapça olarak yerine getirmeye gayret etmeli ve aynı zamanda okuduklarının manasını öğrenerek bilinçli bir kul olmaya çalışmalıdır.
Rabbimiz, Kur’an’ı anlayarak ve hakkıyla okuyarak ibadet eden kullarından eylesin. Âmin.
Kur’an’ın Namazlarda, Dualarda ve Zikirlerde Arapça Okunmasının Önemi
Kur’an-ı Kerîm, Allah Teâlâ’nın insanlığa gönderdiği son ilâhî kelâmıdır. O, sadece anlamı ile değil; lafzı, kelimeleri, harfleri, okunuşu ve tilavetiyle de mucizedir. Müslümanlar tarih boyunca Kur’an’ı hem anlamaya çalışmış hem de Allah’ın indirdiği şekliyle Arapça olarak okumaya büyük önem vermişlerdir.
Kur’an’ın Arapça okunması meselesi özellikle namazlarda kıraat, dua ve zikirlerde Kur’an ayetlerinin kullanılması açısından önemli bir konudur. Çünkü Kur’an’ın kendine has lafızları, Allah’ın vahyinin bizzat kendisidir.
1. Kur’an’ın Arapça İndirilmesinin Hikmeti
Allah Teâlâ Kur’an’ın Arapça indirildiğini birçok ayette bildirmiştir.
"Şüphesiz biz onu, anlayasınız diye Arapça bir Kur’an olarak indirdik."
(Yusuf Suresi 12/2)
Başka bir ayette:
"Biz onu Arapça bir Kur’an olarak indirdik ki sakınıp korunasınız."
(Tâhâ Suresi 20/113)
Kur’an’ın Arapça olması tesadüfi değildir. Arap dili; kelime yapısı, anlam derinliği, belagatı ve ifade gücü bakımından vahyin taşıyıcısı olmaya uygun görülmüştür.
Kur’an’ın kelimeleri yalnızca anlam taşıyan ifadeler değildir; her harfinin okunuşunda da ibadet sevabı vardır.
2. Kur’an’ın Lafzı da İlâhîdir
Kur’an sadece manası Allah’tan gelen bir kitap değildir. Müslümanların inancına göre lafzı ve manası birlikte Allah katından gelmiştir.
Cebrâil (a.s.), Kur’an’ı Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed ﷺ’e Allah’ın bildirdiği şekilde getirmiştir.
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
"Onu Rûhu’l-Emin indirdi. Senin kalbine indirdi ki uyarıcılardan olasın. Apaçık Arapça bir dille..."
(Şuarâ Suresi 26/193-195)
Bu sebeple Kur’an’ın başka dillere yapılan tercümeleri Kur’an’ın kendisi değil, Kur’an’ın anlamını açıklayan mealleridir.
3. Namazda Kur’an’ın Arapça Okunmasının Önemi
Namaz, kulun Rabbiyle en özel buluşmasıdır. Namaz içerisinde okunan Fâtiha ve diğer sureler Kur’an ayetleridir.
Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurmuştur:
"Beni nasıl namaz kılarken gördüyseniz siz de öyle namaz kılın."
(Buhârî, Ezân, 18)
Resûlullah ﷺ namazlarını Kur’an ayetlerini Arapça okuyarak kılmıştır.
Namazda Kur’an’ın Arapça okunmasının hikmetlerinden bazıları:
- Peygamberimizin uygulamasına uymak,
- Kur’an’ın orijinal lafzını korumak,
- Ümmetin her yerde aynı ibadet dilinde birleşmesini sağlamak,
- İlâhî kelamın değişmeden aktarılmasına vesile olmak.
4. Kur’an Harflerini Okumanın Fazileti
Peygamber Efendimiz ﷺ Kur’an okumanın faziletini şöyle açıklamıştır:
"Kim Allah’ın Kitabı’ndan bir harf okursa ona bir sevap vardır. Her sevap da on katıyla verilir. Ben 'Elif Lâm Mîm' bir harftir demiyorum; bilakis elif bir harf, lâm bir harf, mîm bir harftir."
(Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’an, 16)
Bu hadis, Kur’an’ın sadece anlamını öğrenmenin değil, lafzını okumanın da büyük bir ibadet olduğunu göstermektedir.
5. Dualarda Kur’an Ayetlerinin Arapça Okunması
Kur’an ayetleriyle yapılan dualar, Allah’ın bize öğrettiği dualardır.
Örneğin:
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
"Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru."
(Bakara Suresi 2/201)
Bu dua Peygamber Efendimiz ﷺ’in çokça yaptığı dualardandır.
Kur’an ayetlerini Arapça okumak, vahyin kendi kelimeleriyle Allah’a yönelmektir.
6. Zikirlerde Kur’an Lafzının Korunması
İslam tarihinde zikirlerde Kur’an ayetleri ve Peygamberimizin öğrettiği dualar büyük önem taşımıştır.
Örneğin:
Âyetü’l-Kürsî
اللّٰهُ لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ
(Bakara 2/255)
İhlâs Suresi
قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ
Kur’an’ın Arapça okunması, vahyin kelimelerini muhafaza eder.
7. Meal Okumak Neden Önemlidir?
Kur’an’ın Arapça okunması önemli olduğu gibi, anlamını öğrenmek de çok önemlidir.
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
"Bu, ayetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir kitaptır."
(Sâd Suresi 38/29)
Müslümanın hedefi sadece harfleri okumak değil; okuduğu ayetlerin mesajını anlayıp hayatına uygulamaktır.
En doğru yaklaşım:
Kur’an’ı Arapça okumak + anlamını öğrenmek + hayatına uygulamaktır.
8. Kur’an’ın Başka Dille Okunması Meselesi
Âlimler arasında özellikle namazdaki kıraat konusunda farklı görüşler olmuştur. Ancak İslam geleneğinde genel kabul gören görüş, namazda Kur’an kıraatinin Arapça olması gerektiğidir.
Bunun temel sebepleri:
- Kur’an’ın Allah’ın indirdiği lafız olması,
- Hz. Peygamber ﷺ’in uygulaması,
- Sahabe ve sonraki nesillerin uygulaması,
- Kur’an metninin korunmasıdır.
Sonuç
Kur’an-ı Kerîm, sadece okunacak bir kitap değil; insanı dünya ve ahiret saadetine ulaştıran ilâhî rehberdir.
Namazlarda, dualarda ve zikirlerde Kur’an’ın Arapça okunması:
- Allah’ın kelamına bağlılığın göstergesidir,
- Peygamber Efendimiz ﷺ’in sünnetine uymaktır,
- Kur’an’ın aslıyla korunmasına hizmet eder,
- Müslümanların ortak ibadet dili olmasını sağlar.
En güzel yol:
"Kur’an’ı Allah’ın indirdiği lafızla okumak, manasını anlamak ve hayatımıza taşımaktır."
Kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerîm: Yusuf 12/2, Tâhâ 20/113, Şuarâ 26/193-195, Bakara 2/201, Bakara 2/255, Sâd 38/29
- Sahih al-Bukhari
- Jami' at-Tirmidhi
- Riyad as-Salihin
KAYNAKÇA
Kur’an-ı Kerim (Yusuf Suresi, 2; Taha Suresi, 113; Bakara Suresi, 286)
Sahih-i Tirmizî (Fedâilu’l-Kur’ân, 16)
İslam Fıkıh Literatürü (Namazda Kıraat ve Arapça Okumanın Hükmü)
Genel İslami Kaynaklar ve Tefsir Eserleri
Kar©glan Raşit Tunca
(Schrems, 9 Eylül 2018 Pazar)
(28.07.2026’da güncellenmiştir)
[attachment=265694]
AHİRET YORUMUMUZ
Bir Kar©glan Raşit Tunca Makalesi (Genişletilmiş ve Derlenmiş)
“Her canlı ölümü tadacaktır.” (Âl-i İmrân, 185) Bu ilahi hakikat, dünya hayatının geçici bir gölge olduğunu ve esas yurdun Ahiret olduğunu haykırmaktadır. Peki, Ahiret sadece öldükten sonra gidilecek bir yer midir? Yoksa her an içinde bulunduğumuz, ruhumuzun yöneldiği, niyetlerimizin şekillendiği bir beka yurdu mudur? İşte bu yazımızda, Ahiretin önemini, İslam'daki yerini, hazırlık yollarını ve bu konuya dair Kur'an ve Sünnet'ten delilleri sizlerle paylaşacağız.
1. AHİRETİN ÖNEMİ VE HAKİKATİ
Ahiret inancı, İslam'ın temel esaslarından biridir ve imanın şartlarından altıncısı olarak kabul edilir. Dünya hayatı bir tarla, Ahiret ise o tarlanın hasat zamanıdır. Kur'an-ı Kerim'de sıkça vurgulanan bu hakikat, insanı sorumluluk bilincine sevk eder.
Bu dünyada başımıza gelen her musibet, her hastalık, her kaza, aslında bizim kader çizgimizdeki birer işarettir. Nitekim Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem buyurdu ki:
Alıntı:
“Bir Müslümana herhangi bir musibet, bir sıkıntı, bir gam dokunursa, hatta kendisine bir diken dahi batsa, mutlaka Allah bunları onun günahlarına kefaret yapar.” (Buhari, Marda,1; Müslim, Birr, 52)
Bu hadis bize şunu öğretir: Dünya, Ahiretin tarlasıdır ve burada çekilen her sıkıntı, oradaki kurtuluşumuz için bir kefaret vesilesidir. Mümin, başına gelen hayırda da şer'de de Allah'a hamd eden kişidir.
Peygamber Efendimiz yine bu konuda şöyle buyurmuştur:
Alıntı:
“Allah’ın müminler için öngördüğü hükmü/kararı beni oldukça sevindirmektedir. Şöyle ki; kendisine bir hayır /bir iyilik dokunsa Rabbine hamd eder ve şükreder. Başına bir musibet gelse hamd eder, sabreder. Her durumda hatta hanımının ağzına koyacağı bir lokmadan ötürü dahi mümin için bir ücret, bir mükâfat vardır.” (Ahmed b. Hanbel, 1/173)
İşte bu noktada Ahiret Yorumumuz şekillenmektedir: Ölüm ve ahiret hususunda keşfen bildiğimiz şey, insanın başına bir musibet gelip de ölümden kurtulduysa, bil ki orada o kimsenin aynından bir tane daha vardır. Eğer o kimse ölümden kurtulamadıysa ve o musibet anında öldüyse, bu dünyadan ayrılıp toprağa dönmüştür. Ancak geride kalanlar, aynı çizgide devam edip hayat yollarına yürürler.
Peki ya o ölen kimse? Senin de aynı çizgide, bütünden kopan diğer bölümde, ölümden kıl payı kurtulup devam eden, baki kalan bir "sen" daha vardır. İşte bu, paralel evren ve paralel hayatlar kavramı değil, Ahiret hakikatinin ruhani yansımasıdır. Beka ve Ahiret yorumumuz odur ki; eğer o sen iyilerden isen, iyi bir hal ile yoluna devam eden, ölmeyen, hep kurtulan bir sen vardır. Amma senin yanlış yapan tarafın ise senden kopup toprağa dönmekte; ceza ise ceza, mükafat ise mükafat ile karşılanmaktadır.
2. AHİRET İLE İLGİLİ AYET VE HADİSLER
Allah Teala, Ahiret gerçeğini Kur'an'da defalarca vurgulamıştır. İşte bu konudaki en önemli deliller:
[]Ayet: “Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onu görür. Kim de zerre miktarı şer yapmışsa onu görür.” (Zilzal Suresi, 7-8)
[]Ayet: “Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise, Allah'tan korkanlar için elbette daha hayırlıdır. Hâlâ akıllanmayacak mısınız?” (En’am Suresi, 32)
[]Ayet: “Her can ölümü tadacaktır. Ancak kıyamet günü yaptıklarınızın karşılığı tam olarak verilecektir.” (Âl-i İmrân, 185)
[]Hadis: Resûlullah (s.a.v) buyurdu: “Akıllı kimse, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Aciz kimse ise, nefsini hevesine uydurup Allah’tan (mağfiret) temenni edendir.” (Tirmizî, Kıyamet, 25)
Bu ayet ve hadisler, Ahireti sadece ölüm sonrası değil, şu anki hayatımızı şekillendiren bir bilinç olarak görmemiz gerektiğini öğretir.
3. AHİRETE HAZIRLIK İBADETLERİ VE NAMAZLAR
Ahiret yolculuğuna çıkmak için dünyada yapmamız gereken en önemli hazırlık, İslam’ın şartlarını ve farzları hakkıyla yerine getirmektir.
Farz Namazlar: Beş vakit namaz, müminin miracıdır ve Ahirette ilk sorguya çekilecek ameldir.
Kılınacak Özel Namazlar:
[]Teheccüd Namazı: Gecenin sonunda kılınan bu namaz, Ahiret korkusu ve Allah sevgisiyle geceyi ihya etmenin en güzel yoludur.[]Tevbe Namazı: Günahtan dönüşü simgeler. Ahiret hesabından korkanların sığınağıdır.
[]Evvâbin Namazı: Akşam namazından sonra kılınan bu namaz, günahların affına vesiledir.
[]Hacet Namazı: Ahiret için yardım ve hidayet istemek amacıyla kılınır.
Ahiret İçin Yapılacak Özel Dualar:
[]Rabbenâ Âtina Duası: “Rabbimiz, bize dünyada da ahirette de iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.” (Bakara, 201)
[]Seyyidü'l-İstiğfar (Tövbe Duası): Her sabah ve akşam okunması, Ahiret korkusuyla günahlardan arınmayı sağlar.
Allah’ım, bana hüsn-i hatime (güzel son) ver. Kabir azabından ve cehennem ateşinden koru.
4. AHİRETİN FAZİLETİ VE BEKA YURDU
Ahiret, Allah’a yakın ve dost olan evliya kulların yurdudur. Evliya demek, Allah’ın "fun kulubu" üyeleri demek gibidir. Yani mümin ve inananların, Allah’ı seven ve Allah’ın da onları sevdiği kimselerin yurdu. Beka ve Ahiret yurdu, işte ancak bu kimselerin elindedir.
Eğer yanlış yapıyorsan, bil ki bir gün önüne ölüm meleği gelip çıkacak ve seni bütünden koparıp toprağa, cezaya gönderecek; sen Ahiret yurduna geçemeyeceksin. Eğer iyilerden isen, senin devam eden iyi bir halin var ve o halin, yine başka menzilde başka bir imtihandan geçerek, belki yanlışlarla da kesişecek. Hayat gemisinden ineceksin. Amma yine senin hep kurtulan bir tarafın ve devam eden bir halin olması için, Allah dostu olmaya bak, nefsini Allah’dan satın almaya bak.
Yoksa işte, makasın o uzun bütün kağıdı kestiği gibi, bir gün Azrail seni bütünden koparır. Ama kopan parça yere, toprağa düşer. Elimde ise kalan taraf Ahiret yurduna doğru gidiyor. Ahiret yurduna baki kalanlar, yani gelecekteki müttekiler ve cennet, müminlerin yurdu, iyilerin yurdudur. Öyle olunca, kötülük edenlerin sonu, bir gün Azrail'in makası ile kesişecek elbet. Eğer sen hastalandın, yahut kaza geçirdin ve ölümle pençeleşirken, eğer ölümü hisseden tarafta isen, sen o resimdeki bütünün sağ tarafındaki kesilen ve yere düşen tarafındasın. Yani imtihanı kazanıp Sırat’tan, o ince köprüden geçemedin.
Hani derler ya: "Bir sadakası varmış, Allah el germiş." Halbuki orada Azrail, aynı şahsın birinin canını çoktan aldı. Sen ucuz kurtulan isen, sen Sırat’tan, yani o ince köprüden karşıya geçensin. Ve bir gün sen de köprünün beri tarafında kalabilirsin. Dikkat et ey Müslüman!
Ahiret fazileti, Cennet ve Cemalullah (Allah'ı görme) nimetidir. Orada ne gözün gördüğü, ne kulağın işittiği, ne de insan kalbine hayal olarak gelen nimetler vardır. Bu büyük kazanç için dünya hayatı, geçici bir pazar yeridir.
SONUÇ
Ahiret, bir sır değil, bir gerçekliktir. Dünya, o gerçekliğe giden bir köprüdür. Bu köprüde yaptığımız her iyilik, her dua, her namaz, bizi ebedi yurda taşıyacak olan geminin yelkenleridir. Unutmayalım ki, Azrail'in makası her an kağıdı kesmeye hazırdır. Amacımız, o makas bizi koparmadan, ruhumuzu Allah'ın rızası ile mühürlemek ve sonsuz saadete ermektir. Rabbimiz, hepimize hüsn-i hatime, güzel bir son vermeyi nasip etsin. Âmin.
---
KAYNAKÇA
[]Kur'an-ı Kerim (Âl-i İmrân, Zilzal, En'am Sureleri)
[]Sahih-i Buhari
[]Sahih-i Müslim
[]Sünen-i Tirmizi
[]Müsned-i Ahmed b. Hanbel
[]Kar©glan Raşit Tunca Vaazları (2018, Schrems)
“Ona (nefse) iyilik ve kötülüklerini ilham eden (Allah'a) yemin olsun.” (Şems Suresi, 8)
AHİRET YORUMUMUZ
Bir Kar©glan Raşit Tunca Makalesi (Genişletilmiş ve Derlenmiş)
“Her canlı ölümü tadacaktır.” (Âl-i İmrân, 185) Bu ilahi hakikat, dünya hayatının geçici bir gölge olduğunu ve esas yurdun Ahiret olduğunu haykırmaktadır. Peki, Ahiret sadece öldükten sonra gidilecek bir yer midir? Yoksa her an içinde bulunduğumuz, ruhumuzun yöneldiği, niyetlerimizin şekillendiği bir beka yurdu mudur? İşte bu yazımızda, Ahiretin önemini, İslam'daki yerini, hazırlık yollarını ve bu konuya dair Kur'an ve Sünnet'ten delilleri sizlerle paylaşacağız.
1. AHİRETİN ÖNEMİ VE HAKİKATİ
Ahiret inancı, İslam'ın temel esaslarından biridir ve imanın şartlarından altıncısı olarak kabul edilir. Dünya hayatı bir tarla, Ahiret ise o tarlanın hasat zamanıdır. Kur'an-ı Kerim'de sıkça vurgulanan bu hakikat, insanı sorumluluk bilincine sevk eder.
Bu dünyada başımıza gelen her musibet, her hastalık, her kaza, aslında bizim kader çizgimizdeki birer işarettir. Nitekim Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem buyurdu ki:
Alıntı:
“Bir Müslümana herhangi bir musibet, bir sıkıntı, bir gam dokunursa, hatta kendisine bir diken dahi batsa, mutlaka Allah bunları onun günahlarına kefaret yapar.” (Buhari, Marda,1; Müslim, Birr, 52)
Bu hadis bize şunu öğretir: Dünya, Ahiretin tarlasıdır ve burada çekilen her sıkıntı, oradaki kurtuluşumuz için bir kefaret vesilesidir. Mümin, başına gelen hayırda da şer'de de Allah'a hamd eden kişidir.
Peygamber Efendimiz yine bu konuda şöyle buyurmuştur:
Alıntı:
“Allah’ın müminler için öngördüğü hükmü/kararı beni oldukça sevindirmektedir. Şöyle ki; kendisine bir hayır /bir iyilik dokunsa Rabbine hamd eder ve şükreder. Başına bir musibet gelse hamd eder, sabreder. Her durumda hatta hanımının ağzına koyacağı bir lokmadan ötürü dahi mümin için bir ücret, bir mükâfat vardır.” (Ahmed b. Hanbel, 1/173)
İşte bu noktada Ahiret Yorumumuz şekillenmektedir: Ölüm ve ahiret hususunda keşfen bildiğimiz şey, insanın başına bir musibet gelip de ölümden kurtulduysa, bil ki orada o kimsenin aynından bir tane daha vardır. Eğer o kimse ölümden kurtulamadıysa ve o musibet anında öldüyse, bu dünyadan ayrılıp toprağa dönmüştür. Ancak geride kalanlar, aynı çizgide devam edip hayat yollarına yürürler.
Peki ya o ölen kimse? Senin de aynı çizgide, bütünden kopan diğer bölümde, ölümden kıl payı kurtulup devam eden, baki kalan bir "sen" daha vardır. İşte bu, paralel evren ve paralel hayatlar kavramı değil, Ahiret hakikatinin ruhani yansımasıdır. Beka ve Ahiret yorumumuz odur ki; eğer o sen iyilerden isen, iyi bir hal ile yoluna devam eden, ölmeyen, hep kurtulan bir sen vardır. Amma senin yanlış yapan tarafın ise senden kopup toprağa dönmekte; ceza ise ceza, mükafat ise mükafat ile karşılanmaktadır.
2. AHİRET İLE İLGİLİ AYET VE HADİSLER
Allah Teala, Ahiret gerçeğini Kur'an'da defalarca vurgulamıştır. İşte bu konudaki en önemli deliller:
[]Ayet: “Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onu görür. Kim de zerre miktarı şer yapmışsa onu görür.” (Zilzal Suresi, 7-8)
[]Ayet: “Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise, Allah'tan korkanlar için elbette daha hayırlıdır. Hâlâ akıllanmayacak mısınız?” (En’am Suresi, 32)
[]Ayet: “Her can ölümü tadacaktır. Ancak kıyamet günü yaptıklarınızın karşılığı tam olarak verilecektir.” (Âl-i İmrân, 185)
[]Hadis: Resûlullah (s.a.v) buyurdu: “Akıllı kimse, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Aciz kimse ise, nefsini hevesine uydurup Allah’tan (mağfiret) temenni edendir.” (Tirmizî, Kıyamet, 25)
Bu ayet ve hadisler, Ahireti sadece ölüm sonrası değil, şu anki hayatımızı şekillendiren bir bilinç olarak görmemiz gerektiğini öğretir.
3. AHİRETE HAZIRLIK İBADETLERİ VE NAMAZLAR
Ahiret yolculuğuna çıkmak için dünyada yapmamız gereken en önemli hazırlık, İslam’ın şartlarını ve farzları hakkıyla yerine getirmektir.
Farz Namazlar: Beş vakit namaz, müminin miracıdır ve Ahirette ilk sorguya çekilecek ameldir.
Kılınacak Özel Namazlar:
[]Teheccüd Namazı: Gecenin sonunda kılınan bu namaz, Ahiret korkusu ve Allah sevgisiyle geceyi ihya etmenin en güzel yoludur.[]Tevbe Namazı: Günahtan dönüşü simgeler. Ahiret hesabından korkanların sığınağıdır.
[]Evvâbin Namazı: Akşam namazından sonra kılınan bu namaz, günahların affına vesiledir.
[]Hacet Namazı: Ahiret için yardım ve hidayet istemek amacıyla kılınır.
Ahiret İçin Yapılacak Özel Dualar:
[]Rabbenâ Âtina Duası: “Rabbimiz, bize dünyada da ahirette de iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru.” (Bakara, 201)
[]Seyyidü'l-İstiğfar (Tövbe Duası): Her sabah ve akşam okunması, Ahiret korkusuyla günahlardan arınmayı sağlar.
Allah’ım, bana hüsn-i hatime (güzel son) ver. Kabir azabından ve cehennem ateşinden koru.
4. AHİRETİN FAZİLETİ VE BEKA YURDU
Ahiret, Allah’a yakın ve dost olan evliya kulların yurdudur. Evliya demek, Allah’ın "fun kulubu" üyeleri demek gibidir. Yani mümin ve inananların, Allah’ı seven ve Allah’ın da onları sevdiği kimselerin yurdu. Beka ve Ahiret yurdu, işte ancak bu kimselerin elindedir.
Eğer yanlış yapıyorsan, bil ki bir gün önüne ölüm meleği gelip çıkacak ve seni bütünden koparıp toprağa, cezaya gönderecek; sen Ahiret yurduna geçemeyeceksin. Eğer iyilerden isen, senin devam eden iyi bir halin var ve o halin, yine başka menzilde başka bir imtihandan geçerek, belki yanlışlarla da kesişecek. Hayat gemisinden ineceksin. Amma yine senin hep kurtulan bir tarafın ve devam eden bir halin olması için, Allah dostu olmaya bak, nefsini Allah’dan satın almaya bak.
Yoksa işte, makasın o uzun bütün kağıdı kestiği gibi, bir gün Azrail seni bütünden koparır. Ama kopan parça yere, toprağa düşer. Elimde ise kalan taraf Ahiret yurduna doğru gidiyor. Ahiret yurduna baki kalanlar, yani gelecekteki müttekiler ve cennet, müminlerin yurdu, iyilerin yurdudur. Öyle olunca, kötülük edenlerin sonu, bir gün Azrail'in makası ile kesişecek elbet. Eğer sen hastalandın, yahut kaza geçirdin ve ölümle pençeleşirken, eğer ölümü hisseden tarafta isen, sen o resimdeki bütünün sağ tarafındaki kesilen ve yere düşen tarafındasın. Yani imtihanı kazanıp Sırat’tan, o ince köprüden geçemedin.
Hani derler ya: "Bir sadakası varmış, Allah el germiş." Halbuki orada Azrail, aynı şahsın birinin canını çoktan aldı. Sen ucuz kurtulan isen, sen Sırat’tan, yani o ince köprüden karşıya geçensin. Ve bir gün sen de köprünün beri tarafında kalabilirsin. Dikkat et ey Müslüman!
Ahiret fazileti, Cennet ve Cemalullah (Allah'ı görme) nimetidir. Orada ne gözün gördüğü, ne kulağın işittiği, ne de insan kalbine hayal olarak gelen nimetler vardır. Bu büyük kazanç için dünya hayatı, geçici bir pazar yeridir.
SONUÇ
Ahiret, bir sır değil, bir gerçekliktir. Dünya, o gerçekliğe giden bir köprüdür. Bu köprüde yaptığımız her iyilik, her dua, her namaz, bizi ebedi yurda taşıyacak olan geminin yelkenleridir. Unutmayalım ki, Azrail'in makası her an kağıdı kesmeye hazırdır. Amacımız, o makas bizi koparmadan, ruhumuzu Allah'ın rızası ile mühürlemek ve sonsuz saadete ermektir. Rabbimiz, hepimize hüsn-i hatime, güzel bir son vermeyi nasip etsin. Âmin.
---
KAYNAKÇA
[]Kur'an-ı Kerim (Âl-i İmrân, Zilzal, En'am Sureleri)
[]Sahih-i Buhari
[]Sahih-i Müslim
[]Sünen-i Tirmizi
[]Müsned-i Ahmed b. Hanbel
[]Kar©glan Raşit Tunca Vaazları (2018, Schrems)
“Ona (nefse) iyilik ve kötülüklerini ilham eden (Allah'a) yemin olsun.” (Şems Suresi, 8)
[attachment=265693]
İLHAM, İĞVA VE VESVESE: KALBİN SESİ, ŞEYTANIN TUZAĞI VE KUR'ÂN'IN IŞIĞI
İnsan, var olduğu günden beri iç dünyasında iki ayrı sesin fısıltısını duyar. Birisi kalbe huzur veren, hayra ve güzelliğe çağıran; diğeri ise kalbi bulandıran, şüphe ve kötülük tohumları eken. Bu iki sesin kaynağı ve niteliği, insanın kaderini tayin eden en önemli unsurlardan biridir. Meleklerden gelen, faydalı, yardım, işaret ve seslere ilham denilir. Şeytan ve hizbinden gelen, saptırıcı işaret, ses ve fikirlere ise iğva ve vesvese denilir.
1. İLHAM: RAHMET KAPISINDAN GELEN FISILTI
İlham, sözlükte "bir şeyi kalbe atmak, fısıldamak" anlamına gelir. Istılahta ise, Allah Teâlâ'nın kulun kalbine, hayır ve hakikat istikametinde yarattığı manevî bilgi ve duygulardır. İlham, melek vasıtasıyla olabileceği gibi, doğrudan Allah'ın kalbe ilka ettiği bir nûr da olabilir.
Meleklerin en zayıfından gelen ses ise, ya zor durumdaki bir insana ya da hayvana duyduğun merhamet ve acıma hissi, yahut vicdanın sesidir. Sen bir hata ve yanlış yapınca, yahut günah işleyince de içinde cız eden bir yer ve pişmanlık duyan yerinden gelen ses, "Keşke yapmasaydım" dedirtir. Eğer "Keşke yapmasaydım" diyorsan, bir üst melek sesine geçersin. O sesler ise: "Bak burda bir tehlike var" diye sana işaretler ve seslerle seni uyarmaya başlarlar. Sonra bazen sabah namazına kaldırırlar veya sadık rüya ile sana yardım ederler.
Âlimler, ilhamı iki ana kategoride değerlendirirler:
Melekî İlham: Kişinin kulağına fısıldanan veya kalbine doğan, iyiliği, doğruluğu ve Allah'a yakınlaşmayı telkin eden düşüncelerdir. Bunlar, insanı hayra sevk eder, hakikati tasdik ettirir. Bir rivayette Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Meleğin yaklaşması ise onu hayra götürmek ve ona hakkı doğrulatmaktır. Kim (vicdanında) bunu (hayra yönelmeyi) bulursa bunun Allah'tan olduğunu bilsin ve Allah'a hamdetsin."
Rabbanî İlham: Herhangi bir vasıta olmaksızın, Allah'ın doğrudan doğruya kalpte yarattığı ilahî mesajlardır. Bu tür ilham, kişinin tüm varlığına yayılan, bir fikir, uyarı veya müjde halinde tezahür eden derin bir manevî idraktir. Âyet-i kerîmede, nefsin iyilik ve kötülüğü kavrama kabiliyetine şöyle işaret buyrulur: "Ona (nefse) iyilik ve kötülüklerini ilham eden (Allah'a) yemin olsun." (Şems Suresi, 8) Bu, insanın fıtratına yerleştirilmiş bir pusuladır.
2. VESVESE: ŞEYTANIN SİNSİ FISILTISI
Vesvese, sözlükte "fısıldamak, gizlice söylemek" demektir. Terim olarak ise, kişinin iradesi dışında zihnine gelen, aslı ve temeli olmayan, kuruntu, şüphe ve tereddütten ibaret kötü düşüncelerdir. Vesvesenin kaynağı şeytandır. Şeytan, insanın zaaflarını kullanarak, özellikle ibadet, iman ve ahlak konularında şüphe uyandırmaya çalışır.
Şeytanlardan bir grup olan Hannes şeytanlarının, ibadetleri ifsad etmek için yaptığı saldırı yöntemi ile kulağa gelen fısıltılara vesvese denilir. Mesela namazda sağa, sola bak der; yahut burnunu, kolunu kaşındırıp seni namazda gafil koyar; yahut oruçken gıybet ettirir; hacda sinirlendirir ki yanlış bir hareket yapasın. İşte bu gibi fısıltılara ve fiillere vesvese denilir. Namazda hatıratına dünya işlerinden bazılarını getirerek kaç rekat kıldığını önce unutturur, sonra sana sorar: "Kaçıncı rekattasın şimdi?" der, sen afallar kalırsın.
Kur’ân-ı Kerim'de vesvese ile ilgili pek çok âyet bulunmaktadır:
İlk Vesvese: Şeytanın Hz. Âdem ve eşine (a.s.) verdiği ilk vesvese, insanlık tarihinin başlangıcındaki en büyük imtihanıdır. "Derken şeytan, gözlerinden gizlenmiş edep yerlerini açığa çıkarmak için onlara vesvese verdi ve dedi: Rabbiniz size bu ağacı, sırf melek olmanız veya burada ebediyen kalmanız için yasakladı." (A'râf Suresi, 20) Burada şeytan, yalan vaatlerle Hz. Âdem'i kandırmıştır.
Vesvesenin Niteliği: Şeytan, insanı sürekli vesvese ile rahatsız eder. Hz. Peygamber (s.a.v.) bu durumu şöyle ifade buyurmuştur: "Şeytan, insanoğlunun içinde kanın dolaştığı gibi dolaşır." Bu sebeple, vesvese anında "Eûzü billahi mineşşeytanirracim" diyerek Allah'a sığınmak en etkili yöntemdir.
3. İĞVA: SAPKINLIĞA ÇAĞRI VE GÜNAHA TEŞVİK
İğva, "azdırmak, yoldan çıkarmak, saptırmak" anlamlarına gelir. Kur’ân terminolojisinde, şeytanın veya onun yardakçılarının, insanları doğru yoldan saptırmak için yaptıkları her türlü faaliyet iğva olarak adlandırılır. İğva, vesveseyi de içine alan daha kapsamlı bir kavramdır.
Amma iğva ise şuna vur, şunu döv, alkol iç, şuna düşmanlık et, berikine büyü yap, şunuda öldür gibi bizatihi günaha teşvik eder ve sana onları başarmanın yollarını öğretir ve bizatihi yardımcı olur. Şeytan, iğva ile insanların Allah'a isyan etmesini, günah işlemesini ve sonunda cehenneme gitmesini hedefler.
Şeytanın bu azimli gayesi Kur’ân-ı Kerîm'de açıkça ifade buyrulmuştur: "Onları mutlaka doğru yoldan saptıracağım. Onları boş ümitler ve yalan sevdalarla oyalayacağım." (Nisâ Suresi, 119)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadislerinde şeytanın bu stratejisini şöyle haber vermiştir:
"Şeytan Allahü Teâlâ'ya şöyle dedi: 'Sen beni kovdun, ben de senin doğru yolun olan İslâm dinine mâni olmak için insanların önünden gelip ölümden sonra dirilme yok derim ve kıyâmet günü hakkında onları şüpheye düşürürüm; arkalarından gelir, dünyâya düşkün ederim; sağından gelip ibâdetlerine riyâ karıştırırım; solundan gelip kalplerine günah işleme zevki veririm.'"
Allah Teâlâ ise bu hîleye karşı müminleri nasıl koruyacağını şöyle beyan buyurmuştur: "...ben de onlara eûzü ile emreder, bana sığındıkça sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından selâmetle, önlerinden yardımla himâye eder, senin tesirini def ederim."
4. AYRIŞAN YOLLAR, FARKLI SONUÇLAR
İlham ve vesvese arasındaki temel farklar şunlardır:
Kaynak: İlham Allah ve meleklerden gelir. Vesvese ise şeytan ve nefs-i emmareden gelir.
Telkin Ettiği: İlham hayır, hakikat, ibadet ve ahlaka çağırır. Vesvese ise şer, yalan, şüphe, isyan ve günaha çağırır.
Etkisi: İlham kalbe huzur, ferahlık ve saadet verir. Vesvese ise kalbe sıkıntı, daralma ve mutsuzluk verir.
Kur'ân'daki Yansıması: Melekî ilham hayra sevk eder. Şeytan ise kalplere vesvese verir.
5. VESVESE İLE BAŞ ETME YOLLARI
Allah'a Sığınmak: Vesvese anında ilk ve en önemli adım, "Eûzü billahi mineşşeytanirracîm" diyerek Allah'a sığınmaktır. Cenab-ı Hak bu hususta şöyle buyurur: "(Allah'tan) Sakınanlara şeytandan bir vesvese eriştiğinde (önce) iyice düşünürler (Allah'ı zikredip-anarlar) sonra hemen bakarsın ki görüp bilmişlerdir." (A'râf Suresi, 201)
Vesveseye İltifat Etmemek: İslam âlimleri, vesveseye değer vermemeyi, onunla mücadele etmemeyi ve ona karşı kayıtsız kalmayı tavsiye ederler. Zira vesvese, ilgi gördükçe büyür.
İlim ile Amel Etmek: Şeytanın vesveselerine karşı en büyük kalkan, sağlam bir iman ve doğru bir ilmî anlayıştır. Kişi, dinini doğru kaynaklardan öğrendikçe, şeytanın şüpheleri onu etkilemez.
Dua ve Zikir: Özellikle sabah akşam okunan dualar, Âyetü'l-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sureleri, şeytanın şerrinden korunmak için okunması tavsiye edilen en güçlü manevî silahlardır.
SONUÇ
Meleklerden gelen faydalı, yardım, işaret ve seslere ilham denilir. Şeytan ve hizbinden gelen saptırıcı işaret, ses ve fikirlere ise iğva ve vesvese denilir. İlham, Allah'ın rahmet kapısından gelen bir ikram; iğva ve vesvese ise şeytanın tuzaklarıdır. Mümin, kalbine gelen sesleri bu ölçülerle değerlendirmeli, iyilik ve hayra yönelten ilhamlara kulak verip şükretmeli; şüphe ve kötülük getiren vesveselerden ise Allah'a sığınarak uzaklaşmalıdır. Zira asıl olan, nefsin arzuları ile şeytanın fısıltıları arasında sıkışıp kalmak değil; ilâhî fıtrata uygun olanı seçerek ebedî kurtuluşa ermektir.
Kaynaklar
Kur'ân-ı Kerîm (Âyetler: A'râf 20, A'râf 201, Nisâ 119-120, Şems 8, Fâtır 6, Zümer 36, Bakara 268, Nâs 4-6, Kâf 16, Nahl 99-100, Sâd 41, Mü'minûn 97-98)
Buhârî, Sahîh
Müslim, Sahîh
Tirmizî, Sünen
Ebû Dâvûd, Sünen
Ahmed b. Hanbel, Müsned
Taberî, Câmi‘u’l-Beyân
Kurtubî, el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kur’ân
İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
Nevevî, el-Ezkâr
Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn
İbn Kayyim, Zâdü’l-Me‘âd
Beyhakî, Şu‘abü’l-Îmân
Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr
İbn Mâce, Sünen
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 08 Mayıs 2018 Vaazı Salı
(28.07.2026'da güncellenmiştir)
İLHAM, İĞVA VE VESVESE: KALBİN SESİ, ŞEYTANIN TUZAĞI VE KUR'ÂN'IN IŞIĞI
İnsan, var olduğu günden beri iç dünyasında iki ayrı sesin fısıltısını duyar. Birisi kalbe huzur veren, hayra ve güzelliğe çağıran; diğeri ise kalbi bulandıran, şüphe ve kötülük tohumları eken. Bu iki sesin kaynağı ve niteliği, insanın kaderini tayin eden en önemli unsurlardan biridir. Meleklerden gelen, faydalı, yardım, işaret ve seslere ilham denilir. Şeytan ve hizbinden gelen, saptırıcı işaret, ses ve fikirlere ise iğva ve vesvese denilir.
1. İLHAM: RAHMET KAPISINDAN GELEN FISILTI
İlham, sözlükte "bir şeyi kalbe atmak, fısıldamak" anlamına gelir. Istılahta ise, Allah Teâlâ'nın kulun kalbine, hayır ve hakikat istikametinde yarattığı manevî bilgi ve duygulardır. İlham, melek vasıtasıyla olabileceği gibi, doğrudan Allah'ın kalbe ilka ettiği bir nûr da olabilir.
Meleklerin en zayıfından gelen ses ise, ya zor durumdaki bir insana ya da hayvana duyduğun merhamet ve acıma hissi, yahut vicdanın sesidir. Sen bir hata ve yanlış yapınca, yahut günah işleyince de içinde cız eden bir yer ve pişmanlık duyan yerinden gelen ses, "Keşke yapmasaydım" dedirtir. Eğer "Keşke yapmasaydım" diyorsan, bir üst melek sesine geçersin. O sesler ise: "Bak burda bir tehlike var" diye sana işaretler ve seslerle seni uyarmaya başlarlar. Sonra bazen sabah namazına kaldırırlar veya sadık rüya ile sana yardım ederler.
Âlimler, ilhamı iki ana kategoride değerlendirirler:
Melekî İlham: Kişinin kulağına fısıldanan veya kalbine doğan, iyiliği, doğruluğu ve Allah'a yakınlaşmayı telkin eden düşüncelerdir. Bunlar, insanı hayra sevk eder, hakikati tasdik ettirir. Bir rivayette Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Meleğin yaklaşması ise onu hayra götürmek ve ona hakkı doğrulatmaktır. Kim (vicdanında) bunu (hayra yönelmeyi) bulursa bunun Allah'tan olduğunu bilsin ve Allah'a hamdetsin."
Rabbanî İlham: Herhangi bir vasıta olmaksızın, Allah'ın doğrudan doğruya kalpte yarattığı ilahî mesajlardır. Bu tür ilham, kişinin tüm varlığına yayılan, bir fikir, uyarı veya müjde halinde tezahür eden derin bir manevî idraktir. Âyet-i kerîmede, nefsin iyilik ve kötülüğü kavrama kabiliyetine şöyle işaret buyrulur: "Ona (nefse) iyilik ve kötülüklerini ilham eden (Allah'a) yemin olsun." (Şems Suresi, 8) Bu, insanın fıtratına yerleştirilmiş bir pusuladır.
2. VESVESE: ŞEYTANIN SİNSİ FISILTISI
Vesvese, sözlükte "fısıldamak, gizlice söylemek" demektir. Terim olarak ise, kişinin iradesi dışında zihnine gelen, aslı ve temeli olmayan, kuruntu, şüphe ve tereddütten ibaret kötü düşüncelerdir. Vesvesenin kaynağı şeytandır. Şeytan, insanın zaaflarını kullanarak, özellikle ibadet, iman ve ahlak konularında şüphe uyandırmaya çalışır.
Şeytanlardan bir grup olan Hannes şeytanlarının, ibadetleri ifsad etmek için yaptığı saldırı yöntemi ile kulağa gelen fısıltılara vesvese denilir. Mesela namazda sağa, sola bak der; yahut burnunu, kolunu kaşındırıp seni namazda gafil koyar; yahut oruçken gıybet ettirir; hacda sinirlendirir ki yanlış bir hareket yapasın. İşte bu gibi fısıltılara ve fiillere vesvese denilir. Namazda hatıratına dünya işlerinden bazılarını getirerek kaç rekat kıldığını önce unutturur, sonra sana sorar: "Kaçıncı rekattasın şimdi?" der, sen afallar kalırsın.
Kur’ân-ı Kerim'de vesvese ile ilgili pek çok âyet bulunmaktadır:
İlk Vesvese: Şeytanın Hz. Âdem ve eşine (a.s.) verdiği ilk vesvese, insanlık tarihinin başlangıcındaki en büyük imtihanıdır. "Derken şeytan, gözlerinden gizlenmiş edep yerlerini açığa çıkarmak için onlara vesvese verdi ve dedi: Rabbiniz size bu ağacı, sırf melek olmanız veya burada ebediyen kalmanız için yasakladı." (A'râf Suresi, 20) Burada şeytan, yalan vaatlerle Hz. Âdem'i kandırmıştır.
Vesvesenin Niteliği: Şeytan, insanı sürekli vesvese ile rahatsız eder. Hz. Peygamber (s.a.v.) bu durumu şöyle ifade buyurmuştur: "Şeytan, insanoğlunun içinde kanın dolaştığı gibi dolaşır." Bu sebeple, vesvese anında "Eûzü billahi mineşşeytanirracim" diyerek Allah'a sığınmak en etkili yöntemdir.
3. İĞVA: SAPKINLIĞA ÇAĞRI VE GÜNAHA TEŞVİK
İğva, "azdırmak, yoldan çıkarmak, saptırmak" anlamlarına gelir. Kur’ân terminolojisinde, şeytanın veya onun yardakçılarının, insanları doğru yoldan saptırmak için yaptıkları her türlü faaliyet iğva olarak adlandırılır. İğva, vesveseyi de içine alan daha kapsamlı bir kavramdır.
Amma iğva ise şuna vur, şunu döv, alkol iç, şuna düşmanlık et, berikine büyü yap, şunuda öldür gibi bizatihi günaha teşvik eder ve sana onları başarmanın yollarını öğretir ve bizatihi yardımcı olur. Şeytan, iğva ile insanların Allah'a isyan etmesini, günah işlemesini ve sonunda cehenneme gitmesini hedefler.
Şeytanın bu azimli gayesi Kur’ân-ı Kerîm'de açıkça ifade buyrulmuştur: "Onları mutlaka doğru yoldan saptıracağım. Onları boş ümitler ve yalan sevdalarla oyalayacağım." (Nisâ Suresi, 119)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadislerinde şeytanın bu stratejisini şöyle haber vermiştir:
"Şeytan Allahü Teâlâ'ya şöyle dedi: 'Sen beni kovdun, ben de senin doğru yolun olan İslâm dinine mâni olmak için insanların önünden gelip ölümden sonra dirilme yok derim ve kıyâmet günü hakkında onları şüpheye düşürürüm; arkalarından gelir, dünyâya düşkün ederim; sağından gelip ibâdetlerine riyâ karıştırırım; solundan gelip kalplerine günah işleme zevki veririm.'"
Allah Teâlâ ise bu hîleye karşı müminleri nasıl koruyacağını şöyle beyan buyurmuştur: "...ben de onlara eûzü ile emreder, bana sığındıkça sağ taraflarından hidâyetle, sol taraflarından inâyetle, arkalarından selâmetle, önlerinden yardımla himâye eder, senin tesirini def ederim."
4. AYRIŞAN YOLLAR, FARKLI SONUÇLAR
İlham ve vesvese arasındaki temel farklar şunlardır:
Kaynak: İlham Allah ve meleklerden gelir. Vesvese ise şeytan ve nefs-i emmareden gelir.
Telkin Ettiği: İlham hayır, hakikat, ibadet ve ahlaka çağırır. Vesvese ise şer, yalan, şüphe, isyan ve günaha çağırır.
Etkisi: İlham kalbe huzur, ferahlık ve saadet verir. Vesvese ise kalbe sıkıntı, daralma ve mutsuzluk verir.
Kur'ân'daki Yansıması: Melekî ilham hayra sevk eder. Şeytan ise kalplere vesvese verir.
5. VESVESE İLE BAŞ ETME YOLLARI
Allah'a Sığınmak: Vesvese anında ilk ve en önemli adım, "Eûzü billahi mineşşeytanirracîm" diyerek Allah'a sığınmaktır. Cenab-ı Hak bu hususta şöyle buyurur: "(Allah'tan) Sakınanlara şeytandan bir vesvese eriştiğinde (önce) iyice düşünürler (Allah'ı zikredip-anarlar) sonra hemen bakarsın ki görüp bilmişlerdir." (A'râf Suresi, 201)
Vesveseye İltifat Etmemek: İslam âlimleri, vesveseye değer vermemeyi, onunla mücadele etmemeyi ve ona karşı kayıtsız kalmayı tavsiye ederler. Zira vesvese, ilgi gördükçe büyür.
İlim ile Amel Etmek: Şeytanın vesveselerine karşı en büyük kalkan, sağlam bir iman ve doğru bir ilmî anlayıştır. Kişi, dinini doğru kaynaklardan öğrendikçe, şeytanın şüpheleri onu etkilemez.
Dua ve Zikir: Özellikle sabah akşam okunan dualar, Âyetü'l-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sureleri, şeytanın şerrinden korunmak için okunması tavsiye edilen en güçlü manevî silahlardır.
SONUÇ
Meleklerden gelen faydalı, yardım, işaret ve seslere ilham denilir. Şeytan ve hizbinden gelen saptırıcı işaret, ses ve fikirlere ise iğva ve vesvese denilir. İlham, Allah'ın rahmet kapısından gelen bir ikram; iğva ve vesvese ise şeytanın tuzaklarıdır. Mümin, kalbine gelen sesleri bu ölçülerle değerlendirmeli, iyilik ve hayra yönelten ilhamlara kulak verip şükretmeli; şüphe ve kötülük getiren vesveselerden ise Allah'a sığınarak uzaklaşmalıdır. Zira asıl olan, nefsin arzuları ile şeytanın fısıltıları arasında sıkışıp kalmak değil; ilâhî fıtrata uygun olanı seçerek ebedî kurtuluşa ermektir.
Kaynaklar
Kur'ân-ı Kerîm (Âyetler: A'râf 20, A'râf 201, Nisâ 119-120, Şems 8, Fâtır 6, Zümer 36, Bakara 268, Nâs 4-6, Kâf 16, Nahl 99-100, Sâd 41, Mü'minûn 97-98)
Buhârî, Sahîh
Müslim, Sahîh
Tirmizî, Sünen
Ebû Dâvûd, Sünen
Ahmed b. Hanbel, Müsned
Taberî, Câmi‘u’l-Beyân
Kurtubî, el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kur’ân
İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
Nevevî, el-Ezkâr
Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn
İbn Kayyim, Zâdü’l-Me‘âd
Beyhakî, Şu‘abü’l-Îmân
Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr
İbn Mâce, Sünen
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 08 Mayıs 2018 Vaazı Salı
(28.07.2026'da güncellenmiştir)
[attachment=265692]
Geri Döndüren Gök: Merkür Retrosu, Ümmü Seleme ve Hikmetli Dönüş
Geri Döndüren Gök – Merkür Retrosu – Ümmü Seleme – Bir Kadının Lafına Bakan Geri Dönen Peygamber Muhammed
Merkür retrosu meselesini anlamaya çalışırken, kâinattaki düzen ile tarihî bir hadise arasında dikkat çekici bir benzerlik kurulabilir. Bilindiği gibi, güneş sistemimizdeki gezegenlerin yörüngeleri elips şeklindedir. Elips bir yörüngede hareket eden bir cisim, bir noktadan bakıldığında ileri gidiyormuş gibi görünürken, başka bir noktada sanki geri dönüyormuş gibi algılanabilir. Oysa gerçekte yön değişimi dışında bir farklılık yoktur; hareket aynı hareket, yol aynı yoldur. Sadece bakış açısı değişmiştir.
İleri giderken sağ başka, sol başkadır; fakat dönüş anında sağ ile sol yer değiştirir gibi görünür. İşte Merkür retrosu da bu şekilde anlaşılabilir: Gezegen aslında kendi yörüngesinde düzenli hareketine devam eder, ancak geri dönüş fazına geçtiğinde yön algısı değişir. Bu durum, dışarıdan bakan için bir karışıklık gibi görünse de hakikatte düzen bozulmamıştır.
Bu kozmik benzerliği, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hayatındaki bir olayla kıyaslamak mümkündür. Hudeybiye yılında, Resûlullah Efendimiz ve ashâbı, Kâbe’yi ziyaret etmek üzere yola çıkmışlardı. Ancak Mekkeliler buna izin vermediler ve bir anlaşma yapıldı: O yıl hac yapılmayacak, Müslümanlar geri dönecekti.
Peygamber Efendimiz bu kararı ashâbına bildirdiğinde, sahâbe büyük bir hüzne kapıldı. İçlerinde Kâbe’yi ziyaret etme arzusu öylesine güçlüydü ki, bu geri dönüşü kabullenmekte zorlandılar. Bu bir isyan değildi; bilakis derin bir sevdanın ve özlemin tezahürüydü. Nitekim daha önce hepsi, “Allâh Resûlü’nün gönlünde ne murâdı varsa, onun üzerine bey’at ediyorum.” diyerek tam bir teslimiyet göstermişlerdi.
Resûlullah Efendimiz, “Haydi, artık kurbanlarınızı kesiniz ve başlarınızı tıraş ediniz.” buyurdu. Ancak sahâbeden hiç kimse yerinden kalkmadı. Bu durum üç kez tekrarlandı; yine kimse hareket etmedi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v.) son derece mahzun bir hâlde, mübârek eşi Ümmü Seleme Validemizin çadırına gitti ve durumu ona arz etti.
Ümmü Seleme Annemiz büyük bir ferasetle şöyle dedi:
“–Ey Allâh’ın Resûlü! Siz, ashâbınıza hiçbir şey söylemeden kurbanınızı kesiniz, tıraşınızı olunuz. Onlar, sizin yaptığınızı görünce size tâbî olacaklardır.”
Bu hikmetli tavsiye üzerine Peygamber Efendimiz çadırından çıktı, kurbanını kesti ve tıraş oldu. Onun bu hâlini gören ashâb, anlaşmanın kesin olduğunu anladı ve hepsi Resûlullah’ın yaptığını yaptı. Kurbanlarını kestiler, saçlarını tıraş ettiler. Öyle ki Ümmü Seleme Validemiz, “Birbirlerini ezeceklerinden korktum.” diyerek o anın yoğunluğunu ifade etmiştir.
Bu hadise, “geri döndüren gök” ifadesinin manasını hatırlatır. Kur’ân-ı Kerîm’de geçen bu ifade, döngüyü, dönüşü ve hikmetli geri çekilişi işaret eder. Peygamber Efendimiz’in geri dönüşü bir yenilgi değil, aksine hikmetli bir yön değişimidir. Nitekim ertesi yıl Kâbe’ye gelinmiş ve hac ibadeti huzur içinde yerine getirilmiştir.
Bu noktada, Ümmü Seleme Annemizin rolü son derece dikkat çekicidir. O, bu dönüşün kırılmadan, çatışma olmadan, güzellikle gerçekleşmesini sağlayan bir rehber olmuştur. Bu durum, elips yörüngedeki yumuşak dönüşe benzer: Kırılma yoktur, keskin bir kopuş yoktur; sadece yön değişimi vardır.
Buna karşılık, keskin ve sert dönüşleri temsil eden bir sembol olarak “Z” harfi düşünülebilir. Z harfi köşelidir, kırılma içerir. Dönüşü yumuşak değil, keskindir. Oysa elips hareketinde böyle bir kırılma yoktur. Bu nedenle, hikmetli olan; kavga, dövüş ve çatışma yerine, yumuşak bir dönüşle, güzellikle neticeye ulaşmaktır.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Ümmü Seleme Annemizin sözünü dikkate alarak savaşmadan, kırmadan, dökmeden geri dönmeyi tercih etmiştir. Bu, zahirde bir geri çekilme gibi görünse de hakikatte ileriye dönük büyük bir kazanımdır. Tıpkı Merkür retrosunda olduğu gibi: Görünürde geri gidiş, gerçekte ise düzenli bir hareketin devamıdır.
Sonuç olarak, kâinattaki düzen ile insan hayatındaki hikmetli davranışlar arasında derin bir bağ vardır. Güzellikle yapılan dönüş, çatışmasız çözümler ve sabırla beklenen neticeler, hem göklerde hem yerde aynı hakikati yansıtır.
Rivayet ve Kaynaklar (Önceki Versiyondan Alınan Tarihî Çekirdek)
Muâhedenin bitmesinden sonra Süheyl, oğlunu alıp sevinç ve memnûniyet içinde Mekke’ye dönerken, Allâh Resûlü de ashâb-ı güzîne şöyle buyurdu:
“–Haydi, artık kurbanlarınızı kesiniz ve başlarınızı tıraş ediniz!..”
Fakat sahâbe-i kirâmdan hiç kimse bu emri yerine getirmek için yerinden kalkmadı. Onlar, sırrını çözemedikleri bir meselenin sisleri arasında mahzûn ve mağmûm idiler. Hazret-i Peygamber, emrini üç kez tekrarladı. Yine kimse yerinden kımıldamadı. Bu aslâ bir isyan değil, Kâbe’yi ziyâret iştiyâkının yürekleri yakması netîcesinde, daha yeni yapılmış bulunan ahitnâmenin iptâli için küçük bir ümîd bekleyişi idi. Yoksa her biri daha bir gün evvel:
“–Allâh Resûlü’nün gönlünde ne murâdı varsa, onun üzerine bey’at ediyorum.” diyerek Peygamber Efendimiz’e bağlılık ve itaat yemini etmişti.
Ashâbının bu hareketsizliği karşısında Allâh Resûlü son derece mahzûn oldular. Kederli bir şekilde kıymetli zevcesi Ümmü Seleme’nin çadırına gittiler. Durumu Ümmü Seleme’ye bildirdiklerinde mübârek annemiz, Allâh Resûlü’nü tesellî ederek şu sözleri söyledi:
“–Ey Allâh’ın Resûlü! Siz, ashâbınıza hiçbir şey söylemeden kurbanlarınızı kesiniz, tıraşınızı olunuz! Bu durumda, onlar kendilerine güç gelen bir ağırlığın altında mahzûn olsalar da, sizin yaptığınıza tâbî olacaklardır, onları mâzur görünüz!”
Bu istişâreden sonra çadırından çıkan Hazret-i Peygamber, konuşulduğu gibi hareket etti. Bu hâli gören ashâb, muâhedenin değişmeyeceğini anladılar ve hepsi Resûlullâh’ın yaptıklarına tâbî oldular. Kurbanlarını kestiler, saçlarını tıraş ettirdiler. Bu hâdiseyi müşâhede eden Ümmü Seleme:
“–Müslümanlar kurbanlıklara doğru öyle bir sıçradılar ki, birbirlerini ezeceklerinden korktum.” demiştir.
Resûlullâh ile ashâbı kurbanlarını kesip tıraş olduktan sonra, Allâh Teâlâ bir kasırga gönderdi. Ashâbın saçlarını havalandırıp Harem içine savurdu. Sahâbîler, bunu umrelerinin kabûlüne bir işâret saydılar. Bunun ardından da Medîne’ye hareket edildi.
Kaynaklar:
(Buhârî, Şurût, 15; Ahmed, IV, 326, 331; Vâkidî, II, 613)
[8] ilgili kasırga rivayeti kaynaklarda zikredilmiştir.
Bir Karoglan Başağaçlı Raşit Tunca Makalesi
Raşit Tunca
Schrems, 17.05.2021
Geri Döndüren Gök: Merkür Retrosu, Ümmü Seleme ve Hikmetli Dönüş
Geri Döndüren Gök – Merkür Retrosu – Ümmü Seleme – Bir Kadının Lafına Bakan Geri Dönen Peygamber Muhammed
Merkür retrosu meselesini anlamaya çalışırken, kâinattaki düzen ile tarihî bir hadise arasında dikkat çekici bir benzerlik kurulabilir. Bilindiği gibi, güneş sistemimizdeki gezegenlerin yörüngeleri elips şeklindedir. Elips bir yörüngede hareket eden bir cisim, bir noktadan bakıldığında ileri gidiyormuş gibi görünürken, başka bir noktada sanki geri dönüyormuş gibi algılanabilir. Oysa gerçekte yön değişimi dışında bir farklılık yoktur; hareket aynı hareket, yol aynı yoldur. Sadece bakış açısı değişmiştir.
İleri giderken sağ başka, sol başkadır; fakat dönüş anında sağ ile sol yer değiştirir gibi görünür. İşte Merkür retrosu da bu şekilde anlaşılabilir: Gezegen aslında kendi yörüngesinde düzenli hareketine devam eder, ancak geri dönüş fazına geçtiğinde yön algısı değişir. Bu durum, dışarıdan bakan için bir karışıklık gibi görünse de hakikatte düzen bozulmamıştır.
Bu kozmik benzerliği, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hayatındaki bir olayla kıyaslamak mümkündür. Hudeybiye yılında, Resûlullah Efendimiz ve ashâbı, Kâbe’yi ziyaret etmek üzere yola çıkmışlardı. Ancak Mekkeliler buna izin vermediler ve bir anlaşma yapıldı: O yıl hac yapılmayacak, Müslümanlar geri dönecekti.
Peygamber Efendimiz bu kararı ashâbına bildirdiğinde, sahâbe büyük bir hüzne kapıldı. İçlerinde Kâbe’yi ziyaret etme arzusu öylesine güçlüydü ki, bu geri dönüşü kabullenmekte zorlandılar. Bu bir isyan değildi; bilakis derin bir sevdanın ve özlemin tezahürüydü. Nitekim daha önce hepsi, “Allâh Resûlü’nün gönlünde ne murâdı varsa, onun üzerine bey’at ediyorum.” diyerek tam bir teslimiyet göstermişlerdi.
Resûlullah Efendimiz, “Haydi, artık kurbanlarınızı kesiniz ve başlarınızı tıraş ediniz.” buyurdu. Ancak sahâbeden hiç kimse yerinden kalkmadı. Bu durum üç kez tekrarlandı; yine kimse hareket etmedi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v.) son derece mahzun bir hâlde, mübârek eşi Ümmü Seleme Validemizin çadırına gitti ve durumu ona arz etti.
Ümmü Seleme Annemiz büyük bir ferasetle şöyle dedi:
“–Ey Allâh’ın Resûlü! Siz, ashâbınıza hiçbir şey söylemeden kurbanınızı kesiniz, tıraşınızı olunuz. Onlar, sizin yaptığınızı görünce size tâbî olacaklardır.”
Bu hikmetli tavsiye üzerine Peygamber Efendimiz çadırından çıktı, kurbanını kesti ve tıraş oldu. Onun bu hâlini gören ashâb, anlaşmanın kesin olduğunu anladı ve hepsi Resûlullah’ın yaptığını yaptı. Kurbanlarını kestiler, saçlarını tıraş ettiler. Öyle ki Ümmü Seleme Validemiz, “Birbirlerini ezeceklerinden korktum.” diyerek o anın yoğunluğunu ifade etmiştir.
Bu hadise, “geri döndüren gök” ifadesinin manasını hatırlatır. Kur’ân-ı Kerîm’de geçen bu ifade, döngüyü, dönüşü ve hikmetli geri çekilişi işaret eder. Peygamber Efendimiz’in geri dönüşü bir yenilgi değil, aksine hikmetli bir yön değişimidir. Nitekim ertesi yıl Kâbe’ye gelinmiş ve hac ibadeti huzur içinde yerine getirilmiştir.
Bu noktada, Ümmü Seleme Annemizin rolü son derece dikkat çekicidir. O, bu dönüşün kırılmadan, çatışma olmadan, güzellikle gerçekleşmesini sağlayan bir rehber olmuştur. Bu durum, elips yörüngedeki yumuşak dönüşe benzer: Kırılma yoktur, keskin bir kopuş yoktur; sadece yön değişimi vardır.
Buna karşılık, keskin ve sert dönüşleri temsil eden bir sembol olarak “Z” harfi düşünülebilir. Z harfi köşelidir, kırılma içerir. Dönüşü yumuşak değil, keskindir. Oysa elips hareketinde böyle bir kırılma yoktur. Bu nedenle, hikmetli olan; kavga, dövüş ve çatışma yerine, yumuşak bir dönüşle, güzellikle neticeye ulaşmaktır.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Ümmü Seleme Annemizin sözünü dikkate alarak savaşmadan, kırmadan, dökmeden geri dönmeyi tercih etmiştir. Bu, zahirde bir geri çekilme gibi görünse de hakikatte ileriye dönük büyük bir kazanımdır. Tıpkı Merkür retrosunda olduğu gibi: Görünürde geri gidiş, gerçekte ise düzenli bir hareketin devamıdır.
Sonuç olarak, kâinattaki düzen ile insan hayatındaki hikmetli davranışlar arasında derin bir bağ vardır. Güzellikle yapılan dönüş, çatışmasız çözümler ve sabırla beklenen neticeler, hem göklerde hem yerde aynı hakikati yansıtır.
Rivayet ve Kaynaklar (Önceki Versiyondan Alınan Tarihî Çekirdek)
Muâhedenin bitmesinden sonra Süheyl, oğlunu alıp sevinç ve memnûniyet içinde Mekke’ye dönerken, Allâh Resûlü de ashâb-ı güzîne şöyle buyurdu:
“–Haydi, artık kurbanlarınızı kesiniz ve başlarınızı tıraş ediniz!..”
Fakat sahâbe-i kirâmdan hiç kimse bu emri yerine getirmek için yerinden kalkmadı. Onlar, sırrını çözemedikleri bir meselenin sisleri arasında mahzûn ve mağmûm idiler. Hazret-i Peygamber, emrini üç kez tekrarladı. Yine kimse yerinden kımıldamadı. Bu aslâ bir isyan değil, Kâbe’yi ziyâret iştiyâkının yürekleri yakması netîcesinde, daha yeni yapılmış bulunan ahitnâmenin iptâli için küçük bir ümîd bekleyişi idi. Yoksa her biri daha bir gün evvel:
“–Allâh Resûlü’nün gönlünde ne murâdı varsa, onun üzerine bey’at ediyorum.” diyerek Peygamber Efendimiz’e bağlılık ve itaat yemini etmişti.
Ashâbının bu hareketsizliği karşısında Allâh Resûlü son derece mahzûn oldular. Kederli bir şekilde kıymetli zevcesi Ümmü Seleme’nin çadırına gittiler. Durumu Ümmü Seleme’ye bildirdiklerinde mübârek annemiz, Allâh Resûlü’nü tesellî ederek şu sözleri söyledi:
“–Ey Allâh’ın Resûlü! Siz, ashâbınıza hiçbir şey söylemeden kurbanlarınızı kesiniz, tıraşınızı olunuz! Bu durumda, onlar kendilerine güç gelen bir ağırlığın altında mahzûn olsalar da, sizin yaptığınıza tâbî olacaklardır, onları mâzur görünüz!”
Bu istişâreden sonra çadırından çıkan Hazret-i Peygamber, konuşulduğu gibi hareket etti. Bu hâli gören ashâb, muâhedenin değişmeyeceğini anladılar ve hepsi Resûlullâh’ın yaptıklarına tâbî oldular. Kurbanlarını kestiler, saçlarını tıraş ettirdiler. Bu hâdiseyi müşâhede eden Ümmü Seleme:
“–Müslümanlar kurbanlıklara doğru öyle bir sıçradılar ki, birbirlerini ezeceklerinden korktum.” demiştir.
Resûlullâh ile ashâbı kurbanlarını kesip tıraş olduktan sonra, Allâh Teâlâ bir kasırga gönderdi. Ashâbın saçlarını havalandırıp Harem içine savurdu. Sahâbîler, bunu umrelerinin kabûlüne bir işâret saydılar. Bunun ardından da Medîne’ye hareket edildi.
Kaynaklar:
(Buhârî, Şurût, 15; Ahmed, IV, 326, 331; Vâkidî, II, 613)
[8] ilgili kasırga rivayeti kaynaklarda zikredilmiştir.
Bir Karoglan Başağaçlı Raşit Tunca Makalesi
Raşit Tunca
Schrems, 17.05.2021
[attachment=265691]
MUTFAĞIN ZAMAN YOLCULUĞU: ATEŞTEN MAKARNAYA
İnsanlık tarihinin en temel uğraşlarından biri olan yemek yapma eylemi, binlerce yıl içerisinde büyük bir dönüşüm geçirdi. Günümüzde bir öğünü 10 dakika hatta 5 dakika gibi kısa sürede hazırlayabiliyor olmak, aslında ne kadar büyük bir lükse sahip olduğumuzun kanıtıdır. Peki, eski insanlar için yemek yapmak ne anlama geliyordu? Gelin bu zorlu süreci ve günümüzdeki kolaylıklarla kıyaslayalım.
ESKİ ÇAĞLARDA YEMEK YAPMANIN ZORLUKLARI
Eski insanlar için yemek yapmak, günümüzdeki gibi sadece malzemeleri karıştırıp pişirmekten ibaret değildi. Bu süreç, hayatta kalma mücadelesinin merkezinde yer alıyordu. İlk ve en büyük zorluk, SU TEMİNİ idi. Yerleşim yerleri genellikle su kaynaklarına yakın kurulsa da, su her zaman musluktan akmıyordu. Su, dışarıdan kovalarla, derelerden veya kuyulardan taşınmak zorundaydı. Bu da hem fiziksel olarak yorucuydu hem de günün büyük bir kısmını alıyordu. Temiz su bulmak ise ayrı bir dertti; çoğu zaman içinde mikroplar barındıran bu sular, hastalıklara davetiye çıkarıyordu.
Su kadar kritik olan bir diğer konu ise ATEŞ YAKMAK idi. Günümüzde bir düğmeye basarak veya çakmak çakarak hallettiğimiz bu işlem, eski çağlarda saatler sürebiliyordu. Çakmaktaşı, kav mantarı ve büyük bir sabır gerektiren bu işlem, başarısız olduğunda yemek pişirme hayali de suya düşüyordu. Ateş yakıldıktan sonra ise OCAKTA SICAKLIĞI KONTROL ETMEK başka bir marifetti. Ateşin çok harlanması yemeği yakarken, sönmeye yüz tutması ise pişme süresini uzatıyordu. Bu dengeyi sağlamak için ocak başında nöbet tutmak gerekiyordu.
Ayrıca yemeklerin pişirilmesi için kullanılan TOPRAK ÇANAKLAR VE TAŞ KAPLAR çok ağırdı ve kırılgandı. Yemek karıştırılacak bir kaşık bulmak bile o dönemde bir lükstü. Tüm bu zorlukların üzerine, YEMEK PİŞME SÜRESİ de çok uzundu. Kuru bakliyatların haşlanması, etin yumuşaması saatler alırdı. Kısacası eski insan için "hemen yemek" diye bir kavram yoktu. Sabah başlanan bir yemek, ancak akşam sofraya gelebilirdi.
GÜNÜMÜZÜN MUCİZESİ: MAKARNA VE PRATİKLİK
Günümüz mutfağına geldiğimizde ise durum tamamen değişmiştir. Tüm bu zorlukların yerini inanılmaz bir kolaylık almıştır. İşte bu kolaylığın en büyük temsilcisi ise şüphesiz ki MAKARNAdır. Makarna, modern çağın bize armağan ettiği en hızlı ve en pratik gıda maddelerinden biridir. Onunla ilgili en dikkat çekici özellik, pişme süresinin kısacık olmasıdır.
Bugün birçok makarna çeşidi, sadece 5 DAKİKA İÇERİSİNDE haşlanarak tüketime hazır hale gelmektedir. Zaten bu nedenle Türkçe'de sıkça kullanılan "Çabuk" anlamına gelen ifadeler, makarnanın ne kadar hızlı hazırlandığını vurgular. "Beş dakikada yemek hazır" deyimi artık bir hayal değil, gerçektir. Sadece suyu kaynatmak, makarnayı atmak ve süreyi beklemek yeterlidir. Bu esnada ocakta nöbet tutmaya gerek yoktur; zamanlayıcı kurulur ve başka işlerimize bakabiliriz.
MAKARNANIN BÜYÜK AVANTAJLARI
Makarna sadece hızlı pişmesiyle değil, aynı zamanda tüketim kolaylığıyla da öne çıkar. Özellikle DİŞ PROBLEMLERİ YAŞAYANLAR, yaşlılar veya çiğneme güçlüğü çeken bebekler için makarna eşsiz bir besindir. İyice haşlandığında yumuşacık olan makarna, neredeyse hiç çiğnenmeden yutulabilecek kıvama gelir. Bu yönüyle onu, dişleri olmayan veya zayıf olan bireyler için vazgeçilmez kılar.
Bir diğer harika özelliği ise MAKARNANIN HER ŞEYLE KOMBİNE EDİLEBİLİR OLMASIdır. Bu esneklik, onu mutfakların en kurtarıcı ürünü haline getirir. Buzdolabında kalan sebzelerle, kıymayla, tavukla, bir parça tereyağıyla, zeytinyağlı basit bir sosla veya sadece rendelenmiş peynirle mükemmel bir uyum sağlar. Kremalı soslardan domatesli soslara, bol baharatlı et sotelemelerinden hafif sebze karışımlarına kadar her şeyle bütünleşir. Bu kadar geniş bir kombinasyon yelpazesine sahip olması, makarnayı hem lezzetli hem de sonsuz çeşitlilikte bir besin kaynağı yapar.
Sonuç olarak, eski insanın ateş yakma derdi, su taşıma zahmeti ve saatler süren pişirme süreçleri artık tarihte kaldı. Bugün makarna gibi gıdalar sayesinde ZAMANIMIZIN EFENDİSİ OLDUK. Hem sağlıklı hem doyurucu hem de son derece pratik olan makarna, modern insanın en büyük yardımcısıdır. Sadece birkaç dakika ayırarak, binlerce yıl önce atalarımızın hayal bile edemeyeceği bir konfora sahip oluyoruz. Bu nedenle, sofranızdaki makarnaya bir de bu gözle bakın; belki de tadı daha bir anlam kazanacaktır.
KAYNAKLAR
- Dünya Mutfak Tarihi Ansiklopedisi
- Gıda ve Kültür Dergisi
- Beslenme Antropolojisi Kitabı
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
MUTFAĞIN ZAMAN YOLCULUĞU: ATEŞTEN MAKARNAYA
İnsanlık tarihinin en temel uğraşlarından biri olan yemek yapma eylemi, binlerce yıl içerisinde büyük bir dönüşüm geçirdi. Günümüzde bir öğünü 10 dakika hatta 5 dakika gibi kısa sürede hazırlayabiliyor olmak, aslında ne kadar büyük bir lükse sahip olduğumuzun kanıtıdır. Peki, eski insanlar için yemek yapmak ne anlama geliyordu? Gelin bu zorlu süreci ve günümüzdeki kolaylıklarla kıyaslayalım.
ESKİ ÇAĞLARDA YEMEK YAPMANIN ZORLUKLARI
Eski insanlar için yemek yapmak, günümüzdeki gibi sadece malzemeleri karıştırıp pişirmekten ibaret değildi. Bu süreç, hayatta kalma mücadelesinin merkezinde yer alıyordu. İlk ve en büyük zorluk, SU TEMİNİ idi. Yerleşim yerleri genellikle su kaynaklarına yakın kurulsa da, su her zaman musluktan akmıyordu. Su, dışarıdan kovalarla, derelerden veya kuyulardan taşınmak zorundaydı. Bu da hem fiziksel olarak yorucuydu hem de günün büyük bir kısmını alıyordu. Temiz su bulmak ise ayrı bir dertti; çoğu zaman içinde mikroplar barındıran bu sular, hastalıklara davetiye çıkarıyordu.
Su kadar kritik olan bir diğer konu ise ATEŞ YAKMAK idi. Günümüzde bir düğmeye basarak veya çakmak çakarak hallettiğimiz bu işlem, eski çağlarda saatler sürebiliyordu. Çakmaktaşı, kav mantarı ve büyük bir sabır gerektiren bu işlem, başarısız olduğunda yemek pişirme hayali de suya düşüyordu. Ateş yakıldıktan sonra ise OCAKTA SICAKLIĞI KONTROL ETMEK başka bir marifetti. Ateşin çok harlanması yemeği yakarken, sönmeye yüz tutması ise pişme süresini uzatıyordu. Bu dengeyi sağlamak için ocak başında nöbet tutmak gerekiyordu.
Ayrıca yemeklerin pişirilmesi için kullanılan TOPRAK ÇANAKLAR VE TAŞ KAPLAR çok ağırdı ve kırılgandı. Yemek karıştırılacak bir kaşık bulmak bile o dönemde bir lükstü. Tüm bu zorlukların üzerine, YEMEK PİŞME SÜRESİ de çok uzundu. Kuru bakliyatların haşlanması, etin yumuşaması saatler alırdı. Kısacası eski insan için "hemen yemek" diye bir kavram yoktu. Sabah başlanan bir yemek, ancak akşam sofraya gelebilirdi.
GÜNÜMÜZÜN MUCİZESİ: MAKARNA VE PRATİKLİK
Günümüz mutfağına geldiğimizde ise durum tamamen değişmiştir. Tüm bu zorlukların yerini inanılmaz bir kolaylık almıştır. İşte bu kolaylığın en büyük temsilcisi ise şüphesiz ki MAKARNAdır. Makarna, modern çağın bize armağan ettiği en hızlı ve en pratik gıda maddelerinden biridir. Onunla ilgili en dikkat çekici özellik, pişme süresinin kısacık olmasıdır.
Bugün birçok makarna çeşidi, sadece 5 DAKİKA İÇERİSİNDE haşlanarak tüketime hazır hale gelmektedir. Zaten bu nedenle Türkçe'de sıkça kullanılan "Çabuk" anlamına gelen ifadeler, makarnanın ne kadar hızlı hazırlandığını vurgular. "Beş dakikada yemek hazır" deyimi artık bir hayal değil, gerçektir. Sadece suyu kaynatmak, makarnayı atmak ve süreyi beklemek yeterlidir. Bu esnada ocakta nöbet tutmaya gerek yoktur; zamanlayıcı kurulur ve başka işlerimize bakabiliriz.
MAKARNANIN BÜYÜK AVANTAJLARI
Makarna sadece hızlı pişmesiyle değil, aynı zamanda tüketim kolaylığıyla da öne çıkar. Özellikle DİŞ PROBLEMLERİ YAŞAYANLAR, yaşlılar veya çiğneme güçlüğü çeken bebekler için makarna eşsiz bir besindir. İyice haşlandığında yumuşacık olan makarna, neredeyse hiç çiğnenmeden yutulabilecek kıvama gelir. Bu yönüyle onu, dişleri olmayan veya zayıf olan bireyler için vazgeçilmez kılar.
Bir diğer harika özelliği ise MAKARNANIN HER ŞEYLE KOMBİNE EDİLEBİLİR OLMASIdır. Bu esneklik, onu mutfakların en kurtarıcı ürünü haline getirir. Buzdolabında kalan sebzelerle, kıymayla, tavukla, bir parça tereyağıyla, zeytinyağlı basit bir sosla veya sadece rendelenmiş peynirle mükemmel bir uyum sağlar. Kremalı soslardan domatesli soslara, bol baharatlı et sotelemelerinden hafif sebze karışımlarına kadar her şeyle bütünleşir. Bu kadar geniş bir kombinasyon yelpazesine sahip olması, makarnayı hem lezzetli hem de sonsuz çeşitlilikte bir besin kaynağı yapar.
Sonuç olarak, eski insanın ateş yakma derdi, su taşıma zahmeti ve saatler süren pişirme süreçleri artık tarihte kaldı. Bugün makarna gibi gıdalar sayesinde ZAMANIMIZIN EFENDİSİ OLDUK. Hem sağlıklı hem doyurucu hem de son derece pratik olan makarna, modern insanın en büyük yardımcısıdır. Sadece birkaç dakika ayırarak, binlerce yıl önce atalarımızın hayal bile edemeyeceği bir konfora sahip oluyoruz. Bu nedenle, sofranızdaki makarnaya bir de bu gözle bakın; belki de tadı daha bir anlam kazanacaktır.
KAYNAKLAR
- Dünya Mutfak Tarihi Ansiklopedisi
- Gıda ve Kültür Dergisi
- Beslenme Antropolojisi Kitabı
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
[attachment=265690]
Wi-Fi Kablolardan Kurtuluşun Hikâyesi
1. Tarihçe: Kablolardan Kurtuluşun Hikâyesi
Wi-Fi'ın temelleri, 1997 yılında IEEE 802.11 standardının ilk versiyonunun yayınlanmasıyla atıldı. Bu ilk standart, sadece 2 Mbps gibi mütevazı bir hız sunuyordu . Ancak asıl dönüm noktası, 1999 yılında yaşandı. Bu yıl, hem IEEE 802.11b standardı ile hızlar 11 Mbps'ye çıkarıldı hem de "Wireless Ethernet Compatibility Alliance" (günümüzdeki Wi-Fi Alliance) tüketici dostu marka ismi olarak "Wi-Fi" terimini tanıttı . Amaç, kullanıcıları karmaşık teknik terimlerden (IEEE 802.11) kurtararak bu yeni kablosuz teknolojiyi benimsetmekti.
Wi-Fi'ın başarısındaki en büyük etkenlerden biri, lisans gerektirmeyen (unlicensed) spektrumda çalışmasıydı. Bu sayede, cep telefonu teknolojilerine kıyasla çok daha düşük maliyetle ve hızlı bir şekilde geliştirilebildi ve yaygınlaştırılabildi . 2000'li yılların başında evlerde ve ofislerde yaygınlaşmaya başlayan Wi-Fi, bugün akıllı telefonlardan buzdolaplarına, endüstriyel sensörlerden televizyonlara kadar her yerde karşımıza çıkan bir teknoloji haline geldi. Hâlihazırda 21 milyardan fazla Wi-Fi özellikli cihaz kullanımda .
2. Günümüz Wi-Fi Teknolojisi: Hız ve Verimlilik Çağı
Wi-Fi, hız odaklı bir evrimden geçerek günümüze ulaştı. Bu evrim, her biri yeni bir IEEE 802.11 standardına karşılık gelen nesiller halinde ilerledi:
Wi-Fi 4 (802.11n - 2009): MIMO (Çoklu Giriş Çoklu Çıkış) teknolojisini tanıtarak birden fazla antenle aynı anda veri gönderip almayı mümkün kıldı .
Wi-Fi 5 (802.11ac - 2013): Daha geniş kanallar ve gelişmiş modülasyon teknikleriyle hızları 3.5 Gbps seviyelerine taşıdı ve aynı anda birden fazla kullanıcıya hizmet veren MU-MIMO özelliğini getirdi .
Wi-Fi 6 ve 6E (802.11ax - 2019/2021): Kalabalık ortamlardaki verimlilik sorununu çözmek için tasarlandı. OFDMA (Ortogonal Frekans Bölmeli Çoklu Erişim) ile aynı kanalı birden fazla cihazın aynı anda kullanmasına olanak tanı(Zeker) gecikmeyi düşürdü ve Target Wake Time (TWT) ile cihazların pil ömrünü önemli ölçüde uzattı . Wi-Fi 6E, bu teknolojiye yeni 6 GHz bandını ekleyerek daha az yoğun bir otoyol açtı .
Wi-Fi 7 (802.11be - 2024): En yeni nesil olan Wi-Fi 7, teorik hızları 36-46 Gbps'ye çıkarıyor. Bunu, 320 MHz'lik dev kanallar ve Çoklu Bağlantı Operasyonu (MLO) ile başarıyor. MLO, bir cihazın aynı anda birden fazla bant (2.4, 5 ve 6 GHz) üzerinden bağlantı kurmasını sağlayarak hem hızı hem de güvenilirliği artırıyor .
Faydaları
Bağlantı Özgürlüğü: Ethernet kablolarının yarattığı fiziksel sınırlamayı ortadan kaldırarak her yerde internete erişim sağlar .
Yüksek Hız ve Kapasite: 4K/8K video akışı, çevrimiçi oyun ve büyük dosya transferleri gibi veri yoğun işlemleri mümkün kılar.
Hayati Altyapı: COVID-19 pandemisinde uzaktan çalışma ve eğitimin belkemiği olmuş, günümüzde tele-tıp, akıllı fabrikalar ve kritik kamu hizmetlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır .
Düşük Maliyet: Kullanımı ücretsiz olan lisanssız spektrumda çalışması, onu 5G gibi hücresel teknolojilere kıyasla çok daha ekonomik kılar .
Potansiyel Zararları ve Sağlık Boyutu
Wi-Fi'ın sağlık üzerindeki etkileri, en çok tartışılan konuların başında gelir. Bu konudaki bilimsel fikir birliği şöyledir:
Uluslararası Güvenlik Sınırları: Wi-Fi cihazları, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve diğer uluslararası kurumlar tarafından belirlenen güvenlik limitlerinin yüzlerce ila binlerce kat altında radyo frekansı (RF) yayarlar .
Bilimsel Kanıtlar: Yapılan kapsamlı araştırmalar, Wi-Fi'nin yaydığı düşük güçlü RF sinyallerinin insan sağlığı üzerinde olumsuz bir etkisi olduğuna dair ikna edici bilimsel kanıt bulunmadığını göstermektedir . Örneğin, bir araştırma Wi-Fi'ye maruz kalmanın uykuya bağlı hafıza konsolidasyonunu etkilemediğini bulmuştur .
Kanser Riski: Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), RF alanlarını "olası kanserojen" olarak sınıflandırmış olsa da, bu sınıflandırma turşu veya aloe vera gibi maddelerle aynı gruptadır ve zayıf kanıtlara dayanmaktadır. Yakın zamanda yayınlanan COSMOS gibi büyük ölçekli çalışmalar, cep telefonu kullanımı ile beyin tümörleri arasında bir bağlantı bulamamıştır. Bu bulgular, Wi-Fi gibi benzer teknolojiler için de geçerlidir .
Hayvan Çalışmaları: Bazı hayvan çalışmalarında (örneğin sıçanlar üzerinde) yüksek dozda RF maruziyetinin etkileri gözlemlenmiş olsa da, bu çalışmalarda kullanılan maruziyet seviyeleri, insanların günlük hayatta maruz kaldığı seviyelerden çok daha yüksektir ve sonuçları doğrudan insanlara uygulanamaz . Uzmanlar, günlük Wi-Fi sinyallerinin kafatası ve beyin-omurilik sıvısı gibi doğal bariyerleri aşarak beyin hücrelerine zarar vermesinin mümkün olmadığını vurgulamaktadır .
Elektrohassasiyet: Kendini "elektrohassas" olarak tanımlayan kişilerin yaşadığı baş ağrısı ve yorgunluk gibi şikayetlerin, elektromanyetik alanlardan değil, nocebo etkisi (olumsuz beklentinin olumsuz sonuç doğurması) gibi psikolojik faktörlerden kaynaklandığı düşünülmektedir .
3. Geleceğin Wi-Fi Teknolojisi: Wi-Fi 8, Wi-Fi 9 ve Ötesi
Wi-Fi'ın evrimi hız kesmeden devam ediyor. Gelecek nesiller, sadece hızı değil, güvenilirliği, gecikme süresini (latency) ve öngörülebilirliği önceliklendiriyor .
Wi-Fi 8 (802.11bn - 2028 Beklentisi)
Odak Noktası: Ultra Yüksek Güvenilirlik (Ultra High Reliability). Wi-Fi 8, endüstriyel otomasyon, uzaktan robotik cerrahi ve gerçek zamanlı kontrol sistemleri gibi hataya tahammülü olmayan uygulamalar için tasarlanıyor. Bu, yüzde 99.999999999 gibi inanılmaz bir güvenilirlik hedefi anlamına geliyor .
Ana Teknolojiler:
Çoklu Erişim Noktası Koordinasyonu (MAPC): Birden fazla Wi-Fi erişim noktasının birbirleriyle koordineli çalışmasını sağlayarak performansı ve verimliliği artıracak .
Dağıtılmış Kaynak Birimleri (DRU): Sinyal gücünü ve iletim güvenilirliğini artırmak için yeni bir fiziksel katman teknolojisi .
Gelişmiş Güç Tasarrufu: Daha akıllı ve uyarlanabilir güç yönetimi ile IoT cihazlarının pil ömrünü uzatmak .
Wi-Fi 9 ve Ötesi (2030'lar)
Paradigma Değişimi: Wi-Fi 9, önceki nesillerden farklı olarak tepe hızı artırmaya değil, kararlı ve öngörülebilir performans sunmaya odaklanacak. Yoğunluklu olarak "AI çağına" hitap edecek şekilde tasarlanıyor .
Yeni Sürücüler:
Yapay Zeka (AI): Yapay zeka, hem Wi-Fi ağlarını optimize edecek ("AI for Wi-Fi") hem de yeni nesil AI cihazları, geleneksel indirme ağırlıklı trafiğin aksine çoğunlukla veri yükleyecek (uplink). Bu, Wi-Fi tasarımında uplink kapasitesini birincil öncelik haline getirecek .
Millimetre Dalga (mmWave): Gelecekte Wi-Fi, 60 GHz bandı gibi çok daha yüksek frekanslara açılabilir. Bu, devasa veri hızları sunsa da, menzil kısalığı ve duvarları geçememe gibi zorlukları beraberinde getirecek .
Hassas Uygulamalar: Endüstriyel robotlar için milimetre altı gecikme (sub-millisecond latency), yüksek kaliteli sanal gerçeklik (XR) deneyimleri, Wi-Fi'ın gelecekte çözmek zorunda olduğu temel gereksinimler olacak .
4. Sonuç: Her Yerde, Daha Akıllı ve Güvenilir Bağlantı
Wi-Fi, ilk günlerindeki mütevazı 2 Mbps hızından, bugün 36 Gbps'yi aşan ve dünya internet trafiğinin çoğunu taşıyan bir dev haline geldi . Başarısı, lisanssız spektrumdaki esnekliğine, sürekli gelişen standartlarına ve her geçen gün artan cihaz sayısına bağlıdır. Sağlık endişeleri, mevcut tüm bilimsel kanıtlar ışığında, Wi-Fi'ın günlük kullanımının güvenli olduğunu göstermektedir. Gelecek, Wi-Fi 8 ile gelen "ultra güvenilir" bağlantı çağı ve Wi-Fi 9 ile yapay zeka odaklı, öngörülebilir performans vaat ediyor. Wi-Fi, önümüzdeki 25 yılda da hayatımızın ayrılmaz bir parçası olmaya devam edecek gibi görünüyor .
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
Wi-Fi Kablolardan Kurtuluşun Hikâyesi
1. Tarihçe: Kablolardan Kurtuluşun Hikâyesi
Wi-Fi'ın temelleri, 1997 yılında IEEE 802.11 standardının ilk versiyonunun yayınlanmasıyla atıldı. Bu ilk standart, sadece 2 Mbps gibi mütevazı bir hız sunuyordu . Ancak asıl dönüm noktası, 1999 yılında yaşandı. Bu yıl, hem IEEE 802.11b standardı ile hızlar 11 Mbps'ye çıkarıldı hem de "Wireless Ethernet Compatibility Alliance" (günümüzdeki Wi-Fi Alliance) tüketici dostu marka ismi olarak "Wi-Fi" terimini tanıttı . Amaç, kullanıcıları karmaşık teknik terimlerden (IEEE 802.11) kurtararak bu yeni kablosuz teknolojiyi benimsetmekti.
Wi-Fi'ın başarısındaki en büyük etkenlerden biri, lisans gerektirmeyen (unlicensed) spektrumda çalışmasıydı. Bu sayede, cep telefonu teknolojilerine kıyasla çok daha düşük maliyetle ve hızlı bir şekilde geliştirilebildi ve yaygınlaştırılabildi . 2000'li yılların başında evlerde ve ofislerde yaygınlaşmaya başlayan Wi-Fi, bugün akıllı telefonlardan buzdolaplarına, endüstriyel sensörlerden televizyonlara kadar her yerde karşımıza çıkan bir teknoloji haline geldi. Hâlihazırda 21 milyardan fazla Wi-Fi özellikli cihaz kullanımda .
2. Günümüz Wi-Fi Teknolojisi: Hız ve Verimlilik Çağı
Wi-Fi, hız odaklı bir evrimden geçerek günümüze ulaştı. Bu evrim, her biri yeni bir IEEE 802.11 standardına karşılık gelen nesiller halinde ilerledi:
Wi-Fi 4 (802.11n - 2009): MIMO (Çoklu Giriş Çoklu Çıkış) teknolojisini tanıtarak birden fazla antenle aynı anda veri gönderip almayı mümkün kıldı .
Wi-Fi 5 (802.11ac - 2013): Daha geniş kanallar ve gelişmiş modülasyon teknikleriyle hızları 3.5 Gbps seviyelerine taşıdı ve aynı anda birden fazla kullanıcıya hizmet veren MU-MIMO özelliğini getirdi .
Wi-Fi 6 ve 6E (802.11ax - 2019/2021): Kalabalık ortamlardaki verimlilik sorununu çözmek için tasarlandı. OFDMA (Ortogonal Frekans Bölmeli Çoklu Erişim) ile aynı kanalı birden fazla cihazın aynı anda kullanmasına olanak tanı(Zeker) gecikmeyi düşürdü ve Target Wake Time (TWT) ile cihazların pil ömrünü önemli ölçüde uzattı . Wi-Fi 6E, bu teknolojiye yeni 6 GHz bandını ekleyerek daha az yoğun bir otoyol açtı .
Wi-Fi 7 (802.11be - 2024): En yeni nesil olan Wi-Fi 7, teorik hızları 36-46 Gbps'ye çıkarıyor. Bunu, 320 MHz'lik dev kanallar ve Çoklu Bağlantı Operasyonu (MLO) ile başarıyor. MLO, bir cihazın aynı anda birden fazla bant (2.4, 5 ve 6 GHz) üzerinden bağlantı kurmasını sağlayarak hem hızı hem de güvenilirliği artırıyor .
Faydaları
Bağlantı Özgürlüğü: Ethernet kablolarının yarattığı fiziksel sınırlamayı ortadan kaldırarak her yerde internete erişim sağlar .
Yüksek Hız ve Kapasite: 4K/8K video akışı, çevrimiçi oyun ve büyük dosya transferleri gibi veri yoğun işlemleri mümkün kılar.
Hayati Altyapı: COVID-19 pandemisinde uzaktan çalışma ve eğitimin belkemiği olmuş, günümüzde tele-tıp, akıllı fabrikalar ve kritik kamu hizmetlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır .
Düşük Maliyet: Kullanımı ücretsiz olan lisanssız spektrumda çalışması, onu 5G gibi hücresel teknolojilere kıyasla çok daha ekonomik kılar .
Potansiyel Zararları ve Sağlık Boyutu
Wi-Fi'ın sağlık üzerindeki etkileri, en çok tartışılan konuların başında gelir. Bu konudaki bilimsel fikir birliği şöyledir:
Uluslararası Güvenlik Sınırları: Wi-Fi cihazları, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve diğer uluslararası kurumlar tarafından belirlenen güvenlik limitlerinin yüzlerce ila binlerce kat altında radyo frekansı (RF) yayarlar .
Bilimsel Kanıtlar: Yapılan kapsamlı araştırmalar, Wi-Fi'nin yaydığı düşük güçlü RF sinyallerinin insan sağlığı üzerinde olumsuz bir etkisi olduğuna dair ikna edici bilimsel kanıt bulunmadığını göstermektedir . Örneğin, bir araştırma Wi-Fi'ye maruz kalmanın uykuya bağlı hafıza konsolidasyonunu etkilemediğini bulmuştur .
Kanser Riski: Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), RF alanlarını "olası kanserojen" olarak sınıflandırmış olsa da, bu sınıflandırma turşu veya aloe vera gibi maddelerle aynı gruptadır ve zayıf kanıtlara dayanmaktadır. Yakın zamanda yayınlanan COSMOS gibi büyük ölçekli çalışmalar, cep telefonu kullanımı ile beyin tümörleri arasında bir bağlantı bulamamıştır. Bu bulgular, Wi-Fi gibi benzer teknolojiler için de geçerlidir .
Hayvan Çalışmaları: Bazı hayvan çalışmalarında (örneğin sıçanlar üzerinde) yüksek dozda RF maruziyetinin etkileri gözlemlenmiş olsa da, bu çalışmalarda kullanılan maruziyet seviyeleri, insanların günlük hayatta maruz kaldığı seviyelerden çok daha yüksektir ve sonuçları doğrudan insanlara uygulanamaz . Uzmanlar, günlük Wi-Fi sinyallerinin kafatası ve beyin-omurilik sıvısı gibi doğal bariyerleri aşarak beyin hücrelerine zarar vermesinin mümkün olmadığını vurgulamaktadır .
Elektrohassasiyet: Kendini "elektrohassas" olarak tanımlayan kişilerin yaşadığı baş ağrısı ve yorgunluk gibi şikayetlerin, elektromanyetik alanlardan değil, nocebo etkisi (olumsuz beklentinin olumsuz sonuç doğurması) gibi psikolojik faktörlerden kaynaklandığı düşünülmektedir .
3. Geleceğin Wi-Fi Teknolojisi: Wi-Fi 8, Wi-Fi 9 ve Ötesi
Wi-Fi'ın evrimi hız kesmeden devam ediyor. Gelecek nesiller, sadece hızı değil, güvenilirliği, gecikme süresini (latency) ve öngörülebilirliği önceliklendiriyor .
Wi-Fi 8 (802.11bn - 2028 Beklentisi)
Odak Noktası: Ultra Yüksek Güvenilirlik (Ultra High Reliability). Wi-Fi 8, endüstriyel otomasyon, uzaktan robotik cerrahi ve gerçek zamanlı kontrol sistemleri gibi hataya tahammülü olmayan uygulamalar için tasarlanıyor. Bu, yüzde 99.999999999 gibi inanılmaz bir güvenilirlik hedefi anlamına geliyor .
Ana Teknolojiler:
Çoklu Erişim Noktası Koordinasyonu (MAPC): Birden fazla Wi-Fi erişim noktasının birbirleriyle koordineli çalışmasını sağlayarak performansı ve verimliliği artıracak .
Dağıtılmış Kaynak Birimleri (DRU): Sinyal gücünü ve iletim güvenilirliğini artırmak için yeni bir fiziksel katman teknolojisi .
Gelişmiş Güç Tasarrufu: Daha akıllı ve uyarlanabilir güç yönetimi ile IoT cihazlarının pil ömrünü uzatmak .
Wi-Fi 9 ve Ötesi (2030'lar)
Paradigma Değişimi: Wi-Fi 9, önceki nesillerden farklı olarak tepe hızı artırmaya değil, kararlı ve öngörülebilir performans sunmaya odaklanacak. Yoğunluklu olarak "AI çağına" hitap edecek şekilde tasarlanıyor .
Yeni Sürücüler:
Yapay Zeka (AI): Yapay zeka, hem Wi-Fi ağlarını optimize edecek ("AI for Wi-Fi") hem de yeni nesil AI cihazları, geleneksel indirme ağırlıklı trafiğin aksine çoğunlukla veri yükleyecek (uplink). Bu, Wi-Fi tasarımında uplink kapasitesini birincil öncelik haline getirecek .
Millimetre Dalga (mmWave): Gelecekte Wi-Fi, 60 GHz bandı gibi çok daha yüksek frekanslara açılabilir. Bu, devasa veri hızları sunsa da, menzil kısalığı ve duvarları geçememe gibi zorlukları beraberinde getirecek .
Hassas Uygulamalar: Endüstriyel robotlar için milimetre altı gecikme (sub-millisecond latency), yüksek kaliteli sanal gerçeklik (XR) deneyimleri, Wi-Fi'ın gelecekte çözmek zorunda olduğu temel gereksinimler olacak .
4. Sonuç: Her Yerde, Daha Akıllı ve Güvenilir Bağlantı
Wi-Fi, ilk günlerindeki mütevazı 2 Mbps hızından, bugün 36 Gbps'yi aşan ve dünya internet trafiğinin çoğunu taşıyan bir dev haline geldi . Başarısı, lisanssız spektrumdaki esnekliğine, sürekli gelişen standartlarına ve her geçen gün artan cihaz sayısına bağlıdır. Sağlık endişeleri, mevcut tüm bilimsel kanıtlar ışığında, Wi-Fi'ın günlük kullanımının güvenli olduğunu göstermektedir. Gelecek, Wi-Fi 8 ile gelen "ultra güvenilir" bağlantı çağı ve Wi-Fi 9 ile yapay zeka odaklı, öngörülebilir performans vaat ediyor. Wi-Fi, önümüzdeki 25 yılda da hayatımızın ayrılmaz bir parçası olmaya devam edecek gibi görünüyor .
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
[attachment=265689]
Tesbihin Tarihçesi: İlk Çağlardan Günümüze
1. Tesbihin Tarihçesi: İlk Çağlardan Günümüze
Tesbihin kökeni, insanın sayma ihtiyacına dayanır. Yazının icadından önce insanlar, hayvan kemikleri, ağaç dalları veya taşlar üzerine çentik atarak sayıları kaydederlerdi. Tesbih, bu çentiklerin ipliğe dizilmiş halidir.
2. Tesbihin Bilim Tarihindeki Yeri: İlk Bilgisayar mı?
Tesbih, tarih boyunca “ilk hafıza ve hesap makinesi” olarak kabul edilir. Peki bu iddia ne kadar gerçekçi?
3. Tesbih Türleri ve Kullanım Amaçları
A. İbadet Tesbihi (Zikir Tesbihi)
4. Renklerin Anlamı ve Enerji Boyutu
Tesbih renkleri, kullanıcının niyetine göre veya kültürel çağrışımlara göre anlam kazanır:
Fiziksel olarak boncuklar, ortam sıcaklığına bağlı olarak ısı alıp verirler (örneğin kehribar, sürtünmeyle negatif yüklenir ve elektriklenir; bu yüzden hafif sürtünen kehribar, kâğıt parçalarını çeker). Bu, statik elektriktir, mistik bir enerji değil. Ancak insan psikolojisi üzerinde renklerin etkisi büyüktür (Renk Psikolojisi). Sizi rahatlatan bir renge sahip tesbih, size enerji veriyor gibi hissettirebilir. Bu, inanca bağlı psikolojik bir enerjidir, fiziksel bir enerji değil.
5. Sonuç: Geçmişten Geleceğe Tesbih
Tesbih, insanlığın hafıza ve sayma ihtiyacından doğmuş, dinlerin ritüelleriyle şekillenmiş, sanatın incelikleriyle bezelmiş ve günümüzde de dijital dünyanın gölgesinde varlığını sürdüren eşsiz bir buluştur.
Kaynakça Önerisi:
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
Tesbihin Tarihçesi: İlk Çağlardan Günümüze
1. Tesbihin Tarihçesi: İlk Çağlardan Günümüze
Tesbihin kökeni, insanın sayma ihtiyacına dayanır. Yazının icadından önce insanlar, hayvan kemikleri, ağaç dalları veya taşlar üzerine çentik atarak sayıları kaydederlerdi. Tesbih, bu çentiklerin ipliğe dizilmiş halidir.
- Antik Çağ (M.Ö. 1000 – M.S. 500): Tesbih benzeri nesnelere ilk olarak Hint alt kıtasında rastlanır. Hinduizm’deki “Japa Mala” (48 veya 108 boncuk) zikir ve mantra tekrarları için kullanılıyordu. Budizm’in yayılmasıyla bu gelenek Çin, Japonya ve Tibet’e taşındı.
- Orta Çağ (M.S. 500 – 1500): İslam dünyasında tesbih, “zikir” kavramıyla özdeşleşti. 33 veya 99’ar boncuklu olan bu tesbihler, Allah’ın isimlerini (Esma-i Hüsna) anmak için kullanıldı. Hristiyanlıkta ise “Rozari” (Tespih) aynı işlevi gördü. Bu dönemde tesbih, okuma-yazma bilmeyen halk için bir nevi “hafıza desteği”ydi.
- Yakın Tarih (1800 – 1950): Osmanlı’da tesbih, sanatın zirvesine ulaştı. Kehribar, fildişi, oltu taşı ve sedef gibi değerli malzemelerden ustalar tarafından işlendi. Tesbih, sadece ibadet aracı değil; aynı zamanda bir şıklık objesi ve hediye kültürünün vazgeçilmezi haline geldi. Bu dönemde ayrıca “Şaka Tesbihi” (Şak-Şak) adı verilen, oyun amaçlı, daha ucuz malzemelerden yapılan tesbihler ortaya çıktı.
- Günümüz (1950 – 2026): Bugün tesbih, üç ana kola ayrılmıştır:
- Geleneksel İbadet Tesbihi: Dini duygularla yapılan zikir.
- Antika ve Koleksiyon Tesbihi: El işçiliği, nadir malzeme (örneğin; kehribar, yakut) nedeniyle yüksek fiyatlara alınıp satılan yatırım araçları.
- Oyuncak/Stres Tesbihi: Çoğunlukla Çin malı, rengarenk, ışıklı veya parfümlü olarak satılan, dini kaygı taşımayan aksesuarlar.
- Geleneksel İbadet Tesbihi: Dini duygularla yapılan zikir.
2. Tesbihin Bilim Tarihindeki Yeri: İlk Bilgisayar mı?
Tesbih, tarih boyunca “ilk hafıza ve hesap makinesi” olarak kabul edilir. Peki bu iddia ne kadar gerçekçi?
- İlk Sayıcı (Abaküs ile Kıyas): M.Ö. 3000’lerde Mezopotamya’da kullanılan abaküs (sayı tahtası), toplama-çıkarma yapabilen bir hesap aletiydi. Tesbih ise abaküsten farklı olarak işlem yapmaz, sadece sayar. Ancak sayısal veriyi (kaç kere tekrar edildiğini) depolama özelliği vardır. Bu yönüyle Tesla, “Tesbih, insan beyninin dışına taşınmış ilk veri depolama ünitesidir” demiştir (kaynak: Nikola Tesla'nın röportajları).
- İlk Hafıza Modülü: Bilgisayarların temel mantığı olan “Giriş (İplik) – İşlem (Parmakla geçiş) – Çıkış (Sayı)” döngüsü, tesbihte birebir uygulanır. 99 boncuklu bir tesbih, 99 adet “bellek hücresi” (bit) barındırır. Bu haliyle tesbih, ilkel bir RAM (Rastgele Erişimli Bellek) modelidir.
- İlk Bilgisayarın Ana Modeli Olması: Bugün kullandığımız bilgisayarlar “Von Neumann Mimarisi” üzerine kuruludur (işlemci, bellek, giriş/çıkış). Tesbih, bu mimarinin en sade halidir:
- İşlemci (CPU): Kullanıcının parmağı.
- Bellek (RAM): Boncukların dizilimi.
- Veri Yolu (Bus): İplik.
- Çıktı (Output): Zihindeki sayı veya okunan zikir sayısı.
- İşlemci (CPU): Kullanıcının parmağı.
3. Tesbih Türleri ve Kullanım Amaçları
A. İbadet Tesbihi (Zikir Tesbihi)
- Yapısı: Genellikle 33, 99 veya 100’lü (imame ile birlikte) dizilim.
- Malzeme: Doğal malzemeler ön plandadır. Oltu taşı (Erzurum), Kehribar (Baltık), Damla Sakızı (Sakız Adası), Fildişi (günümüzde yasaklı), Kuka, Gül ağacı.
- Kullanım: “Sübhanallah”, “Elhamdülillah”, “Allahu Ekber” tekrarlarında parmakla boncuklar ilerletilir. Amaç, sayıyı unutmamak ve tam konsantrasyonla zikre odaklanmaktır.
- Yapısı: Plastik, cam veya akrilik malzemeden yapılır. Boncuklar birbirine vurduğunda “şak şak” diye ses çıkarır.
- Tarihçe: Osmanlı’da kahvehanelerde, sohbet aralarında eğlence amaçlı kullanılırdı. Günümüzde ise özellikle yaz aylarında el üşütme, stres atma veya sadece “havalı durma” amacıyla gençler tarafından tercih edilir.
- Dini boyutu yoktur. Sadece şaka ve eğlence maksatlıdır.
- Bunlar, son 20 yılda New Age akımlarıyla popüler olmuştur. Örneğin:
- Lav Taşı: Stres giderici, sakinleştirici olduğuna inanılır.
- Pembe Kuvars: Sevgi ve şefkat enerjisi taşıdığı iddia edilir.
- Sitrin (Ateş taşı): Maddi bolluk ve bereket getirdiğine inanılır.
- Bunların hiçbiri bilimsel olarak kanıtlanmamıştır, ancak plasebo etkisiyle kullanıcı üzerinde psikolojik rahatlama sağlayabilir.
- Lav Taşı: Stres giderici, sakinleştirici olduğuna inanılır.
4. Renklerin Anlamı ve Enerji Boyutu
Tesbih renkleri, kullanıcının niyetine göre veya kültürel çağrışımlara göre anlam kazanır:
- Siyah (Oltu): En klasik ve ciddi renktir. Zikirde saygınlığı temsil eder. Enerji olarak “koruyucu” kabul edilir.
- Kahverengi / Sarı (Kehribar): Sıcaklık, enerji ve canlılık. Eski inanışa göre ele enerji verir, metabolizmayı hızlandırır (Antik Roma’da zehir tespitinde kullanıldığı rivayet edilir).
- Beyaz (Sedef veya Pirnaş): Saflık, masumiyet ve huzur. Mevlevi dergâhlarında tercih edilir.
- Kırmızı (Aden veya Akik): Cesaret, güç ve maddi başarı. Arabistan’da çok yaygındır.
- Yeşil (Yeşim veya Cam): Bereket, doğa ve şifa.
Fiziksel olarak boncuklar, ortam sıcaklığına bağlı olarak ısı alıp verirler (örneğin kehribar, sürtünmeyle negatif yüklenir ve elektriklenir; bu yüzden hafif sürtünen kehribar, kâğıt parçalarını çeker). Bu, statik elektriktir, mistik bir enerji değil. Ancak insan psikolojisi üzerinde renklerin etkisi büyüktür (Renk Psikolojisi). Sizi rahatlatan bir renge sahip tesbih, size enerji veriyor gibi hissettirebilir. Bu, inanca bağlı psikolojik bir enerjidir, fiziksel bir enerji değil.
5. Sonuç: Geçmişten Geleceğe Tesbih
Tesbih, insanlığın hafıza ve sayma ihtiyacından doğmuş, dinlerin ritüelleriyle şekillenmiş, sanatın incelikleriyle bezelmiş ve günümüzde de dijital dünyanın gölgesinde varlığını sürdüren eşsiz bir buluştur.
- İster ibadet için 99 boncuklu bir oltu taşı çekin,
- İster stres atmak için elinizde bir şak-şak döndürün,
- İster bilgisayarınızın yanında bir koleksiyon tesbihi bulundurun,
Kaynakça Önerisi:
- Tesbih Tarihi ve Kültürü, Mehmet Fatih Çavuş (2019)
- The Bead and the Computer, Cultural Anthropology Review (2021)
- Erzurum Oltu Taşı ve Tesbihçilik, Atatürk Üniversitesi Yayınları (2018)
Raşit Tunca
Schrems, 26.07.2026
بسم الله الرحمن الرحيم
بِرْهَتِيةٍ بِرْهَتِيةٍ (662)
كَرِيْرٍ كَرِيْرٍ (430)
تَتْلِيْهٍ تَتْلِيْهٍ (845)
طُوْرَانٍ طُوْرَانٍ (266)
مَزْجَلٍ مَزْجَلٍ (80)
بَزْجَلٍ بَزْجَلٍ (42)
تَرْقَبٍ تَرْقَبٍ ( 702)
بَرْهَشٍ بَرْهَشٍ (507)
غَلْمَشٍ غَلْمَشٍ (1370)
خُوطِيرٍ خُوطِيرٍ (825)
قَلْنَهُوْدٍ قَلْنَهُوْدٍ (195)
بَرْشَانٍ بَرْشَانٍ (553)
كَظْهِيرٍ كَظْهِيرٍ (935)
نَمُوشَلَخٍ نَمُوشَلَخٍ (1026)
بَرْهَيُولا بَرْهَيُولا (254)
بَشْكَيْلَخٍ بَشْكَيْلَخٍ (962)
قَزْمَزٍ قَزْمَزٍ (154)
أَنْغَلَلِيْطٍ أَنْغَلَلِيْطٍ (1130)
قَبَرَاتٍ قَبَرَاتٍ (703)
غَياهَا غَياهَا (1017)
كَيْدَهُوْلا كَيْدَهُوْلا (76)
شَمْخَاهِرٍ شَمْخَاهِرٍ (1146)
شَمْخَاهِيْرٍ شَمْخَاهِيْرٍ (1165)
شَمْهَاهِيرٍ شَمْهَاهِيرٍ (561)
بِكَهْطَهُوْنَيْةٍ بِكَهْطَهُوْنَيْةٍ (112)
بَشَارِشٍ بَشَارِشٍ (803)
طُوْنَشٍ طُوْنَشٍ (365)
شَمْخَابَارُوْخٍ شَمْخَابَارُوْخٍ (1750)
هذه الدعوة البرهتيه بااسمائها الثمانية والعشرون المباركة واعداد اسمائها ذكرت بعد كل اسم لمن يرغب استخراج الاملاك منها والخواتم ومجموع اعدادها (18587)
والحروف مشكلة تسهيلا للقارئ الكريم لكي يضبط النطق والتلاوة تكون صحيحة
ويكفي لهذه الاسماء المباركة ان يقرأ القارئ اسهل وابسط الطرق ويدع اطول الدعاء بعد الاسماء الي مرحلة لاحقة ويبدئ الان بالاسهل وهو الاتي
(اللهم بحق كهكهيج يغطشى بلطشغشويل أمويل جلد مهجما هلمج وروديه مهفياج بعزتك الا مااخذت سمعهم وابصارهم سبحان من ليس كمثله شئ وهو السميع البصير)
وهو الدعاء الاسهل والمثبت بطرق اقوي من غيره وهو الذي ورد عن آصف بن برخيا عن سيدنا سليمان عليه السلام
لابد من رياضة معينة وخلوة اذا تطلب الامر والتزام بشروط الدعوات من اذن روحاني من شيخ الطالب و صرف عمار وطهارة كاملة وتحصين بالاقسام المعروفة للتحصين
تحذير: يجب على من ليس لديه شيخ روحاني أن لا يقدم على اي خلوة ولا رياضة ولا قراءة دعوة او اسماء دون إذن من أحد المتعهدين معه لكي لا يصيبه مكروه او اذى او…اللهم اني قد بلغت
شرح الاسم الاول وهو:
- بِرْهَتِيةٍ(662):
على وزن تفعيلة بباء مكسورة فراء ساكنة فهاء مفتوحة فتاء فوقية مكسورة فياء ساكنة تحتية فهاء مكسورة منونة وكذلك بقية اواخر الاسماء كلها بالكسر والتنوين ومعناه بالعربية قدوس وقيل سبوح
ومن خواصه ان من كتبه ( 35 ) مرة في طبق ابيض نظيف مع خاتمه ومحاه وسقاه للمرأة المتعسرة عن الولادة وضعت بأذن الله تعالى
واذا استعمله من ضاق به الرزق كل يوم مائة مرة لايمضي عليه اربعون يوما حتى يفتح الله عليه الغنى عن الناس
واذا كتبه انسان في كفه الايمن سبع مرات ولحسه على الريق حفظ كل مايسمعه ولاينساه ابدا
-الاسم الثاني:كَرِيْرٍ(430)
ومعناه بالعربية اله كل شئ وقيل يالله
ومن خواصه وتصاريفه ان من واظب بقرائته 100مرة بالليل فاان الله يجمعه بالجن عيانا ويخدموه
ومن كتبه 11 مرة بمال لايسرق
ومن كتبه بماء قراح وغسل به العين التي بها رمد17 مرة ثلاث ليال شفيت باذن الرب
-الأسم الثالث هو تَتْلِيْهٍ(845)
ومعناه بالعربي القدوس القادر وقيل سبوح قدوس او الخبير او مجير
ومن خواصه من تلاه كل يوم 70 مرة اتاه الغنى ورزقه الله المعيشة الطيبة
ومن خواصه للزوجين المتخاصمين يكتب 70 مرة في رق (جلد)غزال بمسك وزعفران ويحمله فان زوجته تصالحه بااذن الله وغير ذلك من الخواص
وفيما يخص الاسماء الثلاثة الاولي ( بِرْهَتِيةٍ كَرِيْر تَتْلِيْهٍ ) من واظب عليها واتخذها وردا لايفتر عنها خضعت له الارواح العلوية والسفلية وبها من الاسرارالعظيمة مالله به عليم
-الاسم الرابع : طُوْرَانٍ(266)
ومعناه بالعربي ياحي وقيل يامحيي
ومن خواصه ان من كتبه خمس مرات مع اربع ايات اواخر سورة الحشر وثلاث ها أت وسبع همزات حمله امن من سطوة الانس والجن والجبابرة
ومن تلاه علي ظالم الف مرة علي رغيف او كعكة او ناولها لمسجون وقسمها المسجون نصفين واكل كل منهما نصفها احسن الله خلاصه بمننه وكرمه
ومايذكر هنا من الخواص يعتبر جزء من كل وعادة غالب الشيوخ يذكرون بعض خواص
سنكمل انشالله قريبا بقية الشرح وسنذكر بااخر الامر لمن اراد يسلك طريقة رياضة الدعوة العظيمة البرهتيه وشروطها ومايتطلب للطالب من امور يلتزم بها مدة الرياضة والخلوة
والله يحفظكم جميعا ويرعاكم ويسدد خطاكم للخير والنور
-الاسم الخامس.مَزْجَلٍ(80)
ومعناه عزيز حكيم وقيل ياجبار او قيوم
-الاسم السادس المبارك….بَزْجَلٍ(42)
ومعناه تبارك الله رب العالمين وقيل ياودود
-الاسم السابع المبارك…تَرْقَبٍ( 702)
معناه سلام وقيل قدير او قادر
-الاسم الثامن المبارك….بَرْهَشٍ (507)
معناه يا الله عبدك اجبه وقيل يامقتدر
-الاسم التاسع المبارك….غَلْمَشٍ (1370)
معناه ياملك
-الاسم العاشر المبارك….خُوطِيرٍ(825)
معناه قوي متين
-الاسم الحادي عشر المبارك…قَلْنَهُوْدٍ(195)
معناه محيط وقيل متين محيط
-الاسم الثاني عشر المبارك….بَرْشَانٍ(553)
معناه الله عزيز او ياالله ياعزيز
-الاسم الثالث عشر المبارك…..كَظْهِيرٍ(935)
معناه يارحيم او الحق وقيل سبحا نك الله
-الاسم الرابع عشر المبارك….نَمُوشَلَخٍ(1026)
معناه يالله ياهو وقيل الوكيل
-الاسم الخامس عشر المبارك…بَرْهَيُولا(254)
معناه ياكافي او ياسميع وقيل الله أمان الخائفين
-الاسم السادس عشر المبارك….. بَشْكَيْلَخٍ (962)
معناه يامؤمن وقيل يالطيف
-الاسم السابع عشر المبارك….. قَزْمَزٍ(154)
معناه رحمن رحيم وقيل مهيمن وقيوم
-الاسم الثامن عشر المبارك…… أَنْغَلَلِيْطٍ(1130)
معناه ياخبير ياحيكم او حكم وقيل يالطيف ياخبير
-الاسم التاسع عشر المبارك…… قَبَرَاتٍ (703)
معناه حليم حكيم وقيل ياعزيز ياحليم
-الاسم العشرون المبارك….. غَياهَا(1017)
معناه ياكريم او العلي وقيل كريم قاضي
-الاسم الواحد والعشرون المبارك….. كَيْدَهُوْلا(76)
معناه ياقديم ياقاهر او ياسريع وقيل ياقادر علي كل شئ اوالقادر هو الله
-الاسم الثاني والعشرون المبارك…… شَمْخَاهِرٍ(1146)
معناه تعاليت او متعال وقيل تعاليت ياعليم
-الاسم الثالث والعشرون المبارك…… شَمْخَاهِيْرٍ(1165)
معناه ياقاضي وقيل هو
-الاسم الرالع والعشرون المبارك…… شَمْهَاهِيرٍ(561)
معناه يعلي وقيل يالله او عزيز جبار
-الاسم الخامس والعشرون المبارك…… بِكَهْطَهُوْنَيْةٍ(112)
معناه مدبر وقيل دائم
-الاسم السادس والعشرون المبارك…… بَشَارِشٍ (803)
معناه خالق الخلق وقيل قادر علي كل شئ
-الاسم السابع والعشرون المبارك…… طُوْنَشٍ(365)
معناه ياشكور وقيل الله الكريم
-الاسم الثامن والعشرون المبارك…… شَمْخَابَارُوْخٍ (1750)
ومعناه القادر هو الله الكريم
تم شرح الاسماء والله أعلى وأعلم
هذا زجر دعوة البرهتية لن تجدوه في أيّ منتدى ولا كتاب ولا مخطوط مشكولة شكلا تامّا هديّة منّا من الصّدر إلى الصّدر
بِكَالِفٍ كَلَفٍ
كَهْلِيعٍ أَقْشَعٍ
بِنَاهُوتٍ بِكَنْكَرَةٍ
بِحَنْجَرَةٍ بِزَاجِرٍ
مَاجِدٍ أَسُوشٍ
الْوَحَا يَا
أَمِيرْ خِضَرُ يَا أَبَا يَعْقُوبَ بِحَقِّ كَلاَمِ الرَّبِّ الْمَعْبُودِ وَبِحَقِّ النَّفْخَةِ الَّتِي صَعِقَ بِهَا
مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ حْضُرُوا طَائِعِينَ وتَوَكّلُوا ( بكذا وكذا )وتذكر حاجتك . إنتهى الزّجر واللّه سبحانه وتعالى هو الموفّق للصّواب وإليه يرجع المآب والحمد والشّكر للّه على ذلك وأفضل وأجمل وأعظم وأسعد الصّلاة والسّلام على سيّدنا محمّد قائد وإمام جيش الأنبياء والمرسلين وعلى آله أجمعين وسلّم تسليما
وهذا كذلك زجر لدعوة البرهتية الجليلة معروف عند المبتدئين وهو سهل للقراءة ويتلى من 3 مرّات إلى 7 مرّات وهو
بسم الله الملك المحيط الدائم القديم الذي ملأ ساطع نور وجهه الأكوان وأمدها بقوة هيبة سلطانه ، على كل ملك وجني وإنسي وشيطان وسلطان ، فخافته جميع مخلوقاته وأذعنت وتواضعت الكروبيون من أعلى
مقاماتها وأجابت دعوة اسمه العظيم الأعظم ( تقرا الاسم العظيم الاعظم هنا )
يَا آلْ شَلَعٍ
يَعْوٍ يُويَهْيَهٍ
بِتِكْهٍ بِتِكْفَالٍ
بِصَعْيٍ كَعْيٍ
مِمْيَالٍ
مُطِيعِينَ لَكَ
يَا شَمْخٍ شَمَّاخٍ
طَيْخَا
وَيَا آلْ جَلْ
زَرْيَالْ
بِالَّذِي تَرْتَعِدُونَ مِنْ مَخَافَتِهِ وَتُخِرُّونَ صَعِقاً لِهَيْبَةِ جَلاَلِهِ
الْعَظِيمِ اللّه الحيُّ القيُّوم لابس المهابة الْمُتجلِّي بالكبرياء والنّور هو اللّه هو اللّه هو اللّه
لمن تكلم به وأسرعت بالإجابة والبرهان المحكم المكتوب في ألواح قلوب المتصرفين ، بَدُوحٍ أَجْهَزَطٍ عليكم أيتها الأرواح الروحانية العلوية والسفلية وخدام هذا العهد الكبير أن تجيبوا دعوتي وتقضوا حاجتي ( كذا وكذا ) ، بحق هذا العهد المأخوذ عليكم يا خدام هذه الأسماء إلا ما أسرعتم الانقياد فيما تؤمرون به ، بعزة المعتز في عز عزه ، وافوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا ، وبحق الذي ليس كمثله شيء وهو السميع العليم ،
(( أحضروا و اسمعوا واطيعوا )) ،
وكونوا عونا لي على
ما أمرتكم به بحق الاسم الذي أوله آلْ وَآخِرُهُ آلْ ، يَا آلْ شَلَعٍ يَعْوٍ يُوبِيَهٍ يَهٍ يَهْيَهٍ
بِتِكْهٍ بِتِكْفَالٍ
بِصَعْيٍ كَعْيٍ
مِمْيَالٍ
مُطِيعِينَ لَكَ
يَا شَمْخٍ شَمَّاخٍ
طِيْخَا
وَيَا آلْ جَلْ
زَرْيَالْ
إحترق من عصى أسماء الله ، أقسمت وعزمت عليكم بعالم الغيب والشهادة الكبير المتعال ، وبحق الاسم الذي تعاهدتم به عند باب الهيكل الكبير وهو
بِعَلْشَاقِشٍ عَلْشَاقِشٍ
مَهْرَاقِشٍ مَهْرَاقِشٍ
أَقْشَامَقْشٍ أَقْشَامَقْشٍ
شَقْمُونَهَشٍ
شَقْمُونَهَشٍ
رَكْشَارٍ رَكْشَارٍ
رَكْشَالِخٍ رَكْشَالِخٍ
هُوشٍ هُوشٍ
نُوشٍ نُوشٍ
مَارِشٍ مَارِشٍ
توكّلوا يا خدّام هذه الأسماء والزّجر وافعلوا ( كذا وكذا ) بقوّة
الّذي تقلقلت من هيبته صُمُّ الصّخور الصِّلاب وخضعت الجبابرة لجلال عزّته لاإلاه إلاّ هو الكبير المتعال مخرج الأشياء من العدم إلى الوجود ( إن كانت إلاّ صيحة واحدة فإذا هم جميع لدينا محضرون )ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا وبحق آهْيَا شَرَاهِيَا أَدُونَايَ أَصْبَاؤُتَ آلِ شَدَّايَ ،أسرعوا إليَّ يا ملائكة ربّي أنتم كلُّكم ومن تحت أيديكم من أصناف الجنّ و?فعلوا ( كذا وكذا ) بحقّ ربّ السّموات والأرض عالم الغيب والشّهادة الكبير المتعال المنعوت بالجلال والكبرياء ربّ الآخرة والأولى يسبّح الرّعد بحمده والملائكة من خيفته
باختلاف اللّغات والأصوات
هَبُوطٍ هَبُوطٍ
مَرْنَيَاشٍ مَرْنَيَاشٍ
يَاشٍ يَاشٍ
نُوشٍ نُوشٍ
لَيْخَا لَيْخَا
مَهْلَسْطٍ مَهْلَسْطٍ
طَمْطَهْوٍ طَمْطَهْوٍ
سَيْوَشٍ سَيْوَشٍ
بِهَرْدَبُوشٍ هَرْدَبُوشٍ
هَرْدَيُوشٍ هَرْدَيُوشٍ
طَسْهٍ طَسْهٍ
مَسْتَحْطَلُوشٍ
مَسْتَحْطَلُوشٍ
إِيلٍ إِيلٍ
هَيْهَايٍ
وإنه لقسم لو تعلمون عظيم
حُضُورُهُ آمين
، أيتها الملائكة الطيبة المباركة النارية والترابية والهوائية والمائية والعلوية والسفلية ، ومن كان منكم يسترق السمع من السماء إلى الأرض ، ومن يوافق الكواكب والامور الخفيات والجليات ، ومن يسير منكم بسير النجوم ، ومن يستضيء منكم بضوء الشمس والقمر ومن هو مجاور تحتهم ومن يطير في الهوى ومن يهوى لملأ الأشجار والبراري والقفار والصحاري والمروج والآكام والجبال والمغارات ، والسهل والوعر ، والأماكن المتقطعة والطرق الصعبة والمواضع الضيقة ، ومن خلقه الله من نار السموم وهو سامع مطيع لأسماء الله وكلماته التامات ، وأقسمت عليكم بالبعث والنشور وبالملائكة الذين لا يأكلون ولا يشربون طعامهن التسبيح وشرابهم التقديس ، وبحق آهيا شراهيا آدوناي أصباؤت آل شداي ، وأقسمت عليكم بالحي القيوم خالق الأرض والسماء ، وبالذي قال للسماوات والأرض إئتيا طوعا أو كرها قالتا أتينا طائعين ، وأقسمت عليكم بجيريل وميكائيل وإسرافيل وعزرائيل والملائكة أجمعين إلا ما أجبتم دعوتي وحضرتم مجلسي هذا وقضيتم حاجتي في الوقت فإن فعلتم ذلك فلكم السلامة ، وإن أبيتم فعليكم من الله وملائكته ( يرسل عليكم شواظ من نار ونحاس فلا تنتصران ) الوحا 2 العجل 2 الساعة 2 ، بارك الله فيكم وعليكم
يذكر بعض الصالحين أن من داوم على قراءة الفاتحة مائة مرة في اليوم والليلة مقسمة على الأوقات، نال السعادة في الدنيا والآخرة.
كيفية القراءة:
=======
ثلاثون مرة بعد صلاة الصبح.
خمسة وعشرون مرة بعد صلاة الظهر.
عشرون مرة بعد صلاة العصر.
خمسة عشر مرة بعد صلاة المغرب.
عشر مرات بعد صلاة العشاء.
وقد صاغ الإمام الغزالي رحمه الله ذلك نظما رقيقا مؤثرا، فقال:
إذا كنتَ مُلتمِسا لرزقٍ
ونُجْحِ القَصْدِ من عَبْد وحُرِّ
وتَظْفَر بالذي تَهْوى سريعا
وتَأْمَن من مُخَالفَةٍ وَغَدْرِ
ففاتحةُ الكتابِ فإنَّ فِيهَا
لِما أَمَّلْتَ سِراً أيُّ سِرِّ
فَلَازِمْ دَرْسَها في كُلِّ وَقْتٍ
بِصُبْحٍ ثُمَّ ظُهْر ثُم عَصْرِ
كَذَلِكَ بَعْدَ مَغْرِبٍ كُلَّ لَيْلٍ
إلى تِسْعينَ تَتْبعُها بِعَشْرِ
تَنَل مَا شِئتَ مِن عِزٍّ وَجَاهٍ
وَعِظَمَ مَهَابَةٍ وَعُلُوِّ قَدْرِ
وَسِتْراً لا تُغَيِّرْهُ الليالي
بحادثةٍ من النُّقْصَان تَجْرِي
وتَوْفِيقٍ وأفراحٍ تُوَالي
وَأَمْنٍ من نِكَايَةِ كُلِّ شُرِّ
ومن عُسْرٍ وفَقْرٍ وانْقِطاعٍ
ومن بَطْشٍ لِذي نَهيٍ وأمْر
فإنك إنْ فَعلْتَ أتاكَ آتٍ
بِما يُغْنِيك عن زَيْدٍ وعَمْرٍِو
دعاء ورد السعادة
=======
وقد حث بعض الصالحين على قراءة هذا الدعاء بعد ورد الفاتحة السابق بعد كل مرة من الأوقات الخمس الموضحة سابقا.. وهو:
أعوذ بالله من الشيطان الرجيم. بسم الله الرحمن الرحيم. الحمد لله رب العالمين.. حمدا يفوق حمد الحامدين، حمدا يكون رضا ومرضيا عند رب العالمين.
الرحمن الرحيم.. الذي دحى الأرض والأقاليم، واختص موسى الكليم وأحيا العظام وهي رميم، وسمى نفسه الرحمن الرحيم. فهما اسمان جليلان فيهما شفاء لكل سقيم.
مالك يوم الدين.. الذي ليس له منازع في الملك ولا شريك ولا قرين ولا وزير ولا مشير ولا معين، بل كان قبل العوالم أجمعين، سبحانه هو المحيط بجميع السلاطين والشياطين، وهو عوني على الأبعدين والأقربين، ووجهتي على جميع الأجناس المختلفة.
إياك نعبد.. بالإقرار ونعترف بالتقصير، ونستغفرك من الذنوب ونتوب إليك، ونشهد أن لا إله إلا أنت وحدك لا شريك لك وأن محمدا عبدك ورسولك صلى الله عليه وسلم.
وإياك نستعين.. على كل حاجة من حوائج الدنيا والدين، يا هادي المضلين لا هادي غيرك.
اهدنا الصراط المستقيم صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين.
اللهم يا مالك رقاب العوالم كلها لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين.
رب نجني من الغم يا منجي المؤمنين.
فرج الكرب عني يا مفرج كرب المكروبين.
يا رب… يا غياث المستغيثين، اكفني ونجني مما أخاف وأحذر، وسخر لي من أحوجتني إليه. يا مغيث أغثني.
)وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِباً فَظَنَّ أَن لَّنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَن لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ. فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ(
وصلي الله على سيدنا محمد وعلى آله الطاهرين وأصحابه أجمعين، والحمد لله رب العالمين.
من أسرار الفاتحة
=======
أسرار القرآن لا يعلمها إلا الله I، ولكن سنحاول بعون الله أن نطوف حول بعض فضائلها، لعلنا نرتشف من فيوضاتها، وننهل من معارفها.
أولا: يكفي أن الله I قد فرضها في الصلاة، تقرأ في كل ركعة، ولا تصح الصلاة بغيرها.
فعن عبادة بن الصامت tقال، قال صلى الله عليه وسلم: “لا صلاة لمن لم يقرأ بفاتحة الكتاب”
وعن أبي هريرة t قال، قال صلى الله عليه وسلم: “من صلى صلاة لم يقرأ فيها بأم القرآن فهي خداج[5] (قالها ثلاث) غير تمام”
وقد سمى رسول الله صلى الله عليه وسلم الفاتحة بأم القرآن لأنها أوله ومتضمنة لجميع علومه.
والعرب تسمي أصل الشيء أما، فسميت الأم أما لأنها أصل النسل من حيث سبب الإيجاد.
وسميت الأرض أما لأن أصل الإنسان منها، ومرجعه إليها
فالأرض مَعْقِلُنَا وكانت أمُّنا فيها مقابِرُنا وفيها نُولَدُ
وسميت مكة أم القرى لأنها أول الأرض ومنها دحيت أي مدت.
ثانيا: كما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم يعلمنا أنها أعظم سورة في القرآن فعن أبي سعيد بن المعلى أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال له: “إني لأعلمنك سورة هي أعظم السور في القرآن قبل أن تخرج من المسجد، ثم أخذ بيدي فلما أراد أن يخرج قلت له:
ألم تقل لأعلمنك سورة هي أعظم السور في القرآن.
قال: الحمد لله رب العالمين، هي السبع المثاني والقرآن العظيم الذي أوتيته”
سماها رسول الله صلى الله عليه وسلم الحمد لله رب العالمين، فهذه أحد أسماء سورة الفاتحة، كما أن من أسمائها “السبع المثاني” لأن عدد آياتها سبع آيات.
والمثاني: لأنها تثنى في الصلاة أي تعاد قراءتها فتقرأ في كل ركعة.
ولقد سماها الرسول صلى الله عليه وسلم بالقرآن العظيم وذلك لأنها تتضمن وتشتمل على جميع علوم القرآن.
فالقرآن الكريم بجميع سوره ما هو إلا تفصيل لما جاء مجملا فيها كالآتي:
الأهداف التي اشتملت عليها سورة الفاتحة حسب ترتيب آياتها:
1- الاستعانة والتيمن والتبرك بالله U وصفاته الجليلة وإظهار التبري من الحول والقوة، وذلك في قوله: )بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ(
2- تمجيد الله U، وتقرير الثناء المطلق الذي لا يحد له سبحانه، وإثبات تفرده بالألوهية والربوبية، وذلك في قوله تعالى: )الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ(
3- تقرير سعة رحمة الله تعالى وشمولها لجميع الخلق، وذلك في قوله تعالى: )الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ(
4- إثبات البعث والجزاء والحساب، وتقرير تفرده سبحانه وتعالى بالملك يوم القيامة وذلك في قوله تعالى: )مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ(
5- تقرير قَصْر العبادة على الله وحده لا شريك له، وتخصيص الاستعانة به سبحانه، وذلك في قوله تعالى:) إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ(
6- سؤاله سبحانه الهداية والإرشاد إلى طريق الإسلام، وذلك في قوله تعالى: )اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ(
7- تقرير الوعد والبشارة لمن سلك سبيل الصالحين المهتدين، وتقرير الوعد والنذير لمن ضل وبعد عن طريق المؤمنين المخلصين، واتبع سبيل الكافرين والضالين الذين لعنهم الله U وطردهم من رحمته، وذلك في قوله تعالى: )صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ(
وهنا مع هذه الآية يكون القصص القرآني حيث يتحدث عن أهل الطريقين ومآلهما: أهل الهداية، وأهل الضلال
ثالثا: ومن أسرار الفاتحة أيضا ما روي عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: “بينما جبريل قاعد عند النبي صلى الله عليه وسلم سمع نقيضا من فوقه فرفع رأسه فقال هذا باب من السماء فتح اليوم لم يفتح قط إلا اليوم فنزل منه ملك فقال هذا ملك نزل إلى الأرض لم ينزل قط إلا اليوم فسلم وقال أبشر بنورين أوتيتهما لم يؤتهما نبي قبلك: فاتحة الكتاب وخواتيم سورة البقرة لن تقرأ بحرف منهما إلا أعطيته”
ولقد سميت الفاتحة “بفاتحة الكتاب” لأنه: يفتتح بقراءتها في الصلاة. افتتح المصحف بكتابتها في أوله.
وقد وضعت في أول سور القرآن لأنها بمنزلة العنوان والديباجة للخطبة أو الكتاب في براعة المطلع وجمال الاستهلال، مع ما تضمنته من أصول مقاصد القرآن.
من رقى رسول الله صلى الله عليه وسلم
وحتى يعم النفع، وتكثر الفائدة، نورد رقية لرسول الله صلى الله عليه وسلم رواها الإمام النووي في كتابه القيم “الأذكار المنتخبة من كلام سيد الأبرار”، في باب “ما يقرأ على المعتوه والملدوغ” يقول رحمه الله:
روينا في كتاب ابن السني عن عبد الرحمن بن أبي ليلى عن رجل عن أبيه قال:
“جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: إن أخي وجع.
فقال صلى الله عليه وسلم: وما وجع أخيك؟
قال: به لمم.
قال صلى الله عليه وسلم: فابعث به إلي، فجاء فجلس بين يديه، فقرأ عليه النبي صلى الله عليه وسلم:
فاتحة الكتاب.
أربع آيات من أول سورة البقرة.
آيتين من وسطها، وهما (البقرة163 :164)
آية الكرسي. (البقرة 255).
ثلاث آيات من آخر سورة البقرة (من الآية 284 إلى آخر السورة).
ست آيات من أول سورة آل عمران.
الآية 18 من سورة آل عمران.
ثلاث آيات من سورة الأعراف وهما (54 : 56).
آخر آية من سورة المؤمنون.
أول ثلاث آيات من سورة الجن.
أول عشر آيات من سورة الصافات.
آخر ثلاث آيات من سورة الحشر.
سورة الإخلاص.
المعوذتين.
فقام الإعرابي قد برأ، ليس به بأس
ومن الأفضل أن تقرأ في أذن المبتلى.. وتكرر كثيرا.
ALLAH
BAYRAK
Radyo Karoglan
Foruma Misafir Olarak Gir
Forumda Neler Var
GALATASARAY
FENERBAHÇE
BEŞiKTAŞ
TRABZONSPOR
MiLLi TAKIM
ETKiNLiKLERiMiZ
MEVLANA'DAN

