Desûkıyye tarikatı hakkında bilgi verir misiniz?
الدسوقية
Desûkıyye tarikatı, Burhânüddin İbrâhim b. Ebü’l-Mecd Abdülazîz ed-Desûkī’ye (ö. 676/1277) nisbet edilen bir tarikattır.
Daha çok Mısır ve Sudan’da yaygınlık kazanan Desûkıyye tarikatı Burhâniyye veya Burhâmiyye adlarıyla da tanınır. Nitekim Harîrîzâde tarikatı “Burhâniyye” maddesinde ele almıştır (Tibyân, I, vr. 110a vd.). Tarikat mensuplarına genellikle Berâhime veya Berâhimiyyûn (İbrâhimîler) adı verilmiştir.
Rifâiyye tarikatını Mısır’da yayan Şeyh Ebü’l-Feth el-Vâsıtî Desûkī’nin dedesidir; bu bakımdan Desûkıyye’nin Rifâiyye ile ilgisi vardır. Ayrıca âdâb ve erkânındaki ortak noktalar sebebiyle Bedeviyye, Şâzeliyye ve Medyeniyye tarikatları ile de münasebeti bulunduğu gibi Desûkıyye’yi Bedeviyye ve Şâzeliyye’nin bir kolu sayanlar da vardır (bk. Zebîdî, s. 19).
Cehrî zikir, ibadete düşkünlük, şeriat ve tarikat hükümlerine sıkı bir şekilde bağlılık, evliyanın ahlâkını örnek almak, beşerî arzulara şiddetle karşı koyarak nefsi öldürmek Desûkıyye tarikatının esasları olarak kabul edilir. Genellikle yeşil elbise giyen tarikat mensupları tilâvet ve zikir meclislerinde “yâ dâim” zikrini sık sık tekrar ederler. İbrâhim ed-Desûkī tarikatta semâa yer vermediği ve semâı reddettiği halde halifeleri semâı ve mevlid âyinlerini tarikatlarının bir esası haline getirmişlerdir (bk. Âmir en-Neccâr, s. 265).
Desûkıyye tarikatı Şehâbeddin Ebü’l-Abbas Ahmed b. Osman eş-Şernûbî’ye (ö. 994/1586) nisbet edilen Şernûbiyye, Sâlih Âşûr el-Mağribî’ye nisbet edilen Âşûriyye, Ebû Sâlim et-Tâzî’ye nisbet edilen Tâziyye ve Celâleddin es-Süyûtî’ye nisbet edilen Süyûtiyye adlı dört kola ayrılmıştır. Harîrîzâde Tibyân’da bu kolların her birinin Desûkī’ye ulaşan silsilelerini kaydetmiştir. Ayrıca çağdaş Mısır kaynaklarında tarikatın Şehâviyye adlı bir kolu olduğu söylenmekte, ancak silsilesi verilmemektedir. Desûkıyye’nin Şernûbiyye ve Şehâviyye kolları günümüzde Mısır’da faal tarikatlar arasında yer almaktadır. Desûkıyye bugün Mısır’ın yanı sıra Suriye, Küveyt, Ebûzabî (Abudabi), Dubâi ve Sudan’ın Hartum şehrinde faaliyetlerini sürdürmektedir.
BİBLİYOGRAFYA
Zebîdî, ʿİḳd, s. 19.
Harîrîzâde, Tibyân, I, vr. 110a-127b, 209b-210a; II, vr. 181b-185a.
A. Le Chatelier, Les confréries musulmanes du Hedjaz, Paris 1887, s. 190-194.
Hüseyin Vassâf, Sefîne, I, 253-258.
Seyyid Üveys, el-İbdâʿu’s̱-s̱eḳāfî ʿalâ ṭarîḳati’ṣ-ṣûfiyye, Kahire 1981, s. 190.
Âmir en-Neccâr, eṭ-Ṭuruḳu’ṣ-ṣûfiyye fî Mıṣr, Kahire 1983, s. 261-265.
F. de Jong, “Les confréries mystiques musulmanes an Machreq arabe”, Les ordres mystiques dans l’Islam: Cheminements et situation actuelle (ed. A. Popovic – G. Veinstein), Paris 1986, s. 211, 214, 231.
(Mehmet Demirci)
Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 9/212
الدسوقية
Desûkıyye tarikatı, Burhânüddin İbrâhim b. Ebü’l-Mecd Abdülazîz ed-Desûkī’ye (ö. 676/1277) nisbet edilen bir tarikattır.
Daha çok Mısır ve Sudan’da yaygınlık kazanan Desûkıyye tarikatı Burhâniyye veya Burhâmiyye adlarıyla da tanınır. Nitekim Harîrîzâde tarikatı “Burhâniyye” maddesinde ele almıştır (Tibyân, I, vr. 110a vd.). Tarikat mensuplarına genellikle Berâhime veya Berâhimiyyûn (İbrâhimîler) adı verilmiştir.
Rifâiyye tarikatını Mısır’da yayan Şeyh Ebü’l-Feth el-Vâsıtî Desûkī’nin dedesidir; bu bakımdan Desûkıyye’nin Rifâiyye ile ilgisi vardır. Ayrıca âdâb ve erkânındaki ortak noktalar sebebiyle Bedeviyye, Şâzeliyye ve Medyeniyye tarikatları ile de münasebeti bulunduğu gibi Desûkıyye’yi Bedeviyye ve Şâzeliyye’nin bir kolu sayanlar da vardır (bk. Zebîdî, s. 19).
Cehrî zikir, ibadete düşkünlük, şeriat ve tarikat hükümlerine sıkı bir şekilde bağlılık, evliyanın ahlâkını örnek almak, beşerî arzulara şiddetle karşı koyarak nefsi öldürmek Desûkıyye tarikatının esasları olarak kabul edilir. Genellikle yeşil elbise giyen tarikat mensupları tilâvet ve zikir meclislerinde “yâ dâim” zikrini sık sık tekrar ederler. İbrâhim ed-Desûkī tarikatta semâa yer vermediği ve semâı reddettiği halde halifeleri semâı ve mevlid âyinlerini tarikatlarının bir esası haline getirmişlerdir (bk. Âmir en-Neccâr, s. 265).
Desûkıyye tarikatı Şehâbeddin Ebü’l-Abbas Ahmed b. Osman eş-Şernûbî’ye (ö. 994/1586) nisbet edilen Şernûbiyye, Sâlih Âşûr el-Mağribî’ye nisbet edilen Âşûriyye, Ebû Sâlim et-Tâzî’ye nisbet edilen Tâziyye ve Celâleddin es-Süyûtî’ye nisbet edilen Süyûtiyye adlı dört kola ayrılmıştır. Harîrîzâde Tibyân’da bu kolların her birinin Desûkī’ye ulaşan silsilelerini kaydetmiştir. Ayrıca çağdaş Mısır kaynaklarında tarikatın Şehâviyye adlı bir kolu olduğu söylenmekte, ancak silsilesi verilmemektedir. Desûkıyye’nin Şernûbiyye ve Şehâviyye kolları günümüzde Mısır’da faal tarikatlar arasında yer almaktadır. Desûkıyye bugün Mısır’ın yanı sıra Suriye, Küveyt, Ebûzabî (Abudabi), Dubâi ve Sudan’ın Hartum şehrinde faaliyetlerini sürdürmektedir.
BİBLİYOGRAFYA
Zebîdî, ʿİḳd, s. 19.
Harîrîzâde, Tibyân, I, vr. 110a-127b, 209b-210a; II, vr. 181b-185a.
A. Le Chatelier, Les confréries musulmanes du Hedjaz, Paris 1887, s. 190-194.
Hüseyin Vassâf, Sefîne, I, 253-258.
Seyyid Üveys, el-İbdâʿu’s̱-s̱eḳāfî ʿalâ ṭarîḳati’ṣ-ṣûfiyye, Kahire 1981, s. 190.
Âmir en-Neccâr, eṭ-Ṭuruḳu’ṣ-ṣûfiyye fî Mıṣr, Kahire 1983, s. 261-265.
F. de Jong, “Les confréries mystiques musulmanes an Machreq arabe”, Les ordres mystiques dans l’Islam: Cheminements et situation actuelle (ed. A. Popovic – G. Veinstein), Paris 1986, s. 211, 214, 231.
(Mehmet Demirci)
Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 9/212
El, İnsan ve Kâinat Fıtrat Üzere Yaratılmıştır
(Kar©glan'ın 2 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ
Sadakallahul Azîm — Şuarâ Suresi, 214-217. Ayetler
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
Sadakallahul Azîm — Rûm Suresi, 30. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve enzir aşîratekel-akrabîn. Vahfıd cenâhake li-menittebeake minel-mü'minîn. Fe in asavke fe kul innî berîün mimmâ ta'melûn. Ve tevekkel alel-Azîzir-Rahîm.
Sadakallahul Azîm — Şuarâ Suresi, 214-217. Ayetler
Fe ekim vecheke lid-dîni hanîfen. Fıtratallâhilletî fataran-nâse aleyhâ. Lâ tebdîle li-halkıllâh. Zâliked-dînul-kayyimu ve lâkinne ekseran-nâsi lâ ya'lemûn.
Sadakallahul Azîm — Rûm Suresi, 30. Ayet
Meali:
“Önce en yakın akrabalarını uyar. Sana uyan müminlere kol kanat ger. Eğer sana karşı gelirlerse, ‘Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım.’ de. Azîz ve Rahîm olan Allah'a tevekkül et.”
Şuarâ Suresi'nin ilgili ayetleri.
“O halde sen yüzünü hanîf olarak dine, Allah'ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir. Allah'ın yaratışında değişiklik yoktur. Dosdoğru din budur. Fakat insanların çoğu bilmez.”
Rûm Suresi, 30. Ayet
Bizim Vaazdaki Yorumumuz:
Allah, insanı ve kâinatı bir hikmet ve ölçü üzere yaratmıştır. Kâinatı büyük bir kitap olarak düşünürsek, insanı da bu büyük kitabın küçük bir nüshası gibi değerlendirebiliriz.
Kur'an'da ne varsa, yaratılışın ve insanın hayatında da bunun çeşitli işaretleri ve karşılıkları bulunmaktadır. Allah'ın insanı belli bir fıtrat üzere yaratması da bu yaratılış hikmetinin bir parçasıdır.
Tasavvuf geleneğinde söylenen “Nefsini bilen Rabbini bilir.” sözü de bu açıdan değerlendirilebilir. İnsan kendisini, yaratılışını, nefsini ve kendisine verilen kabiliyetleri doğru tanıdıkça Rabbine dair işaretleri daha iyi okuyabilir.
Ancak burada önemli bir husus vardır:
“Lâ mevcûde illâ Hû” ifadesi yanlış anlaşılmamalıdır. Bu tasavvufî ifade, yaratılmışların Allah olduğu anlamına gelmez. Allah yaratandır; insan, kâinat ve bütün varlıklar ise yaratılmıştır. Bütün sebepler ve varlıklar, Allah'ın yaratması ve kudretiyle varlıklarını sürdürürler.
Kıyamet geldiğinde kâinatın düzeni sona erecek ve yaratılmış âlem başka bir safhaya geçecektir. Bu nedenle “Kâinat Allah'ın kendisidir.” şeklinde bir anlayış doğru değildir.
Aynı şekilde “Ene'l-Hak” ifadesi de insanın literal anlamda Allah olduğu şeklinde anlaşılmamalıdır. Tasavvufî ifadeler, kulun kendi bağımsızlığını görmeyip bütün kudret ve varlığın Allah'ın yaratmasıyla gerçekleştiğini idrak etmesi bağlamında değerlendirilmelidir.
Bizlerden her biri, Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılmıştır. Ancak hiç kimse Allah'ın bütün sıfatlarını kuşatamaz. İnsanlarda Allah'ın bazı isim ve sıfatlarının tecellileri farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Nitekim Rabbimiz Şems Suresi'nde nefse fücurunu ve takvasını ilham ettiğini bildiriyor:
“Fe elhemehâ fucûrahâ ve takvâhâ.”
Yani insanın önünde hem iyiliğe hem kötülüğe yönelme imkânı vardır. Dünya sadece tek renkten oluşmamaktadır. Acı ve tatlı, gece ve gündüz, sıcak ve soğuk, uzun ve kısa, doğu ve batı gibi farklılıklar yaratılış düzeninin parçalarıdır.
Bu farklılıkların tamamı, insanın kâinatı okuyabilmesi ve yaratılışın hikmetlerini anlayabilmesi için birer işaret olarak değerlendirilebilir.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Her doğan, İslâm fıtratı üzerine doğar. Sonra anne-babası onu Hristiyan, Yahudi veya Mecusi yapar.”
(Hadis-i Şerif — Buhârî, Cenâiz, 92; Ebû Dâvûd, Sünnet, 17; Tirmizî, Kader, 5)
--O--
Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Ben ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.”
(Hadis-i Şerif — Muvatta, Hüsnü'l-Hulk, 8)
Salât ve Selâm:
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
“Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan et. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا
Sadakallahul Azîm — Şems Suresi, 7-9. Ayetler
Ve nefsin ve mâ sevvâhâ. Fe elhemehâ fucûrahâ ve takvâhâ. Kad efleha men zekkâhâ.
Meali:
“Nefse ve onu şekillendirene; sonra ona kötülüğünü ve takvasını ilham edene andolsun ki, nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir.”
Sadakallahul Azîm — Şems Suresi, 7-9. Ayetler
Çok zamandır söylediğimiz bir husus var: Kâinatın bir haritası olarak insanı okumak mümkündür. İnsan, yaratılışındaki özellikler bakımından kâinatın birçok unsurunu kendisinde taşır.
Ancak bu anlayışı, insanın Allah olduğu şeklinde anlamamak gerekir.
İnsan Allah'ın yarattığı bir varlıktır. İnsan, Allah'ın bütün kudretine sahip değildir. Ancak Allah'ın bazı isim ve sıfatlarının tecellilerini üzerinde taşıyabilir.
İnsan, Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılmıştır. Bu halifelik, insanın Allah olması değil; Allah'ın kendisine verdiği akıl, irade, kabiliyet ve sorumluluklarla yeryüzünde imar edici bir görev üstlenmesi anlamındadır.
Kâmil İnsan Nedir?
“Nefsini bilen Rabbini bilir.” sözündeki mananın açığa çıkması, tasavvufî açıdan kâmil insan anlayışına götüren önemli bir düşüncedir.
İnsanlarda Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellileri farklı derecelerde görülebilir. Kâmil insan ise nefsini terbiye etmiş, güzel ahlâkı benimsemiş, Allah'ın isimlerini ve sıfatlarını anlamaya çalışmış, bunların gereğini hayatında göstermeye gayret eden insandır.
Sadece merhametli olmak insanı bütün yönleriyle kâmil hale getirmez. Kâmil insan; gerektiğinde adaletli, gerektiğinde merhametli, gerektiğinde kararlı, gerektiğinde bağışlayıcı olabilmelidir.
Dünya yalnızca tek bir özelliğin hâkim olduğu bir yer değildir. Allah'ın yaratışında çok çeşitli canlılar ve farklı özellikler bulunmaktadır. Bu çeşitlilik, yaratılış düzeninin bir parçasıdır.
Bunu anlatmak için güzel bir kıssa vardır:
Bir gün kurt ile leylek dost olurlar. Kurt, leyleği misafir eder ve ona çorba ikram eder. Fakat kurt çorbayı geniş bir tabaktan rahatlıkla içerken, leyleğin uzun gagası bu kaba uygun olmadığı için leylek çorbayı içemez.
Ertesi gün leylek de kurdu misafir eder. Çorbayı uzun ve dar bir kaba koyar. Leylek kendi gagasıyla rahatlıkla içerken, kurt bu kaptan çorbayı içemez.
Böylece her ikisi de anlar ki, yaratılış özellikleri birbirinden farklıdır.
İşte burada istidat ve fıtrat meselesi ortaya çıkar.
Her varlığın kendisine göre bir yaratılış özelliği ve görevi vardır. Bu farklılıkları doğru okumak gerekir.
Kâinattaki çeşitlilik, Allah'ın yaratmasının bir parçasıdır. İnsanlar arasında da farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkları düşmanlık ve çatışma sebebi haline getirmek yerine, yaratılıştaki hikmeti anlamaya çalışmak gerekir.
Bir çiçeğin, bir ağacın, bir hayvanın, bir böceğin ve hatta gözle görülmeyen canlıların bile ekosistemde farklı görevleri vardır.
Örneğin bir karınca türünün yok olması bile tabiatın dengesinde bazı değişikliklere yol açabilir. Gece ve gündüzün birbirini takip etmesi, mevsimlerin değişmesi, sıcaklıkların farklılaşması ve canlıların birbirleriyle olan ilişkileri hep bir düzen içerisinde gerçekleşmektedir.
Gece, kendi vaktinde gelir ve gündüzün yerini alır. Gündüz geldiğinde de gece geri çekilir. Bu düzen büyük bir kavga ve çatışma olmadan devam eder.
Mevsimler de böyledir. Kışın ardından bahar, baharın ardından yaz, yazın ardından sonbahar ve tekrar kış gelir.
Bu düzenin bozulması, hayatın genel dengesini de etkiler.
Öyleyse tesadüf eseri ortaya çıkmış gibi görünen hiçbir varlığı küçümsememek gerekir. Her canlı, Allah'ın yaratmasıyla var olmuş ve kâinattaki düzen içerisinde bir yere sahip olmuştur.
Fıtrat ve İnsan Hayatının Değeri
Allah'ın yarattığı canlılar arasındaki dengeye bakarak insan hayatının değerini de anlamamız gerekir.
Bir canlıya, bir bitkiye, bir bakteriye ve tabiatın en küçük parçalarına kadar yaratılışta bir düzen veren Allah'ın, insan hayatının gelişigüzel şekilde yok edilmesini razı görmeyeceğini düşünmek gerekir.
İnsanlar arasındaki farklılıklar, birbirimizi öldürmemiz için bir sebep değildir.
Müslüman, Hristiyan, Yahudi veya başka bir inanca mensup olsun; insan hayatının dokunulmazlığı ve haksız yere cana kıymamak, ilâhî ölçüler içerisinde önemli bir esastır.
Nitekim Kur'an-ı Kerîm şöyle buyuruyor:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءتْهُمْ رُسُلُنَا بِالبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَلِكَ فِي الأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 32. Ayet
Min ecli zâlike ketebnâ alâ benî İsrâîle ennehu men katele nefsen bi-gayri nefsin ev fesâdin fil-ardı fe-ke-ennemâ katelen-nâse cemîan. Ve men ahyâhâ fe-ke-ennemâ ahyen-nâse cemîan. Ve lekad câethum rusulunâ bil-beyyinâti sümme inne kesîran minhum ba'de zâlike fil-ardı le-müsrifûn.
Meali:
“İşte bundan dolayı İsrailoğullarına şöyle yazdık: Kim, bir cana karşılık veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın bir cana kıyarsa, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı kurtarırsa bütün insanların hayatını kurtarmış gibi olur. Andolsun, elçilerimiz onlara apaçık deliller getirdiler. Sonra da onlardan birçoğu bunun ardından yeryüzünde aşırı gidenler oldu.”
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 32. Ayet
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَلَا تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ يُسْرِف فِّي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا
Sadakallahul Azîm — İsrâ Suresi, 33. Ayet
Ve lâ taktulûn-nefsalletî harramallâhu illâ bil-hakk. Ve men kutile mazlûmen fe-kad cealnâ li-veliyyihî sultânen fe-lâ yusrif fil-katl. İnnehu kâne mensûrâ.
Meali:
“Allah'ın haram kıldığı cana, haklı bir sebep olmadıkça kıymayın. Kim haksız yere öldürülürse, onun velisine bir yetki vermişizdir. Ancak o da öldürmede aşırı gitmesin. Çünkü kendisine yardım edilmiştir.”
Bu ayetler bize insan hayatının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Canlıların yaratılış özellikleri farklı olabilir. Bir yırtıcı hayvanın avlanması ile insanın haksız yere başka bir insanı öldürmesi aynı şey değildir. Hayvan, kendisine verilen fıtrî özellikler içerisinde hareket eder. İnsan ise akıl, irade ve sorumluluk sahibi bir varlıktır.
Bu nedenle insan, sahip olduğu irade ve aklı doğru kullanmakla yükümlüdür.
---oOo---
Gaybı Bilmek ve Kehanet Meselesi
İnsanların gelecekle ilgili kesin hükümler vermesi konusunda da dikkatli olmak gerekir.
Kur'an-ı Kerîm'de şöyle buyurulur:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
Sadakallahul Azîm — Neml Suresi, 65. Ayet
“Kul: Göklerde ve yerde bulunan hiç kimse gaybı bilemez; ancak Allah bilir. Onlar ne zaman diriltileceklerini de bilemezler.”
Bu ayet, gaybın mutlak bilgisinin Allah'a ait olduğunu bildirmektedir.
Bu nedenle falcılık, kehanet ve geleceği kesin olarak bildiğini iddia etmek konusunda dikkatli olunmalıdır.
İnsanların bilinçaltı üzerinde etkili olan telkinler de vardır. Bir insan kendisine sürekli olarak belirli bir düşünceyi telkin ederse, zaman içerisinde o düşünce davranışlarını etkileyebilir.
Bilinçaltı Nedir, Nasıl Çalışır?
Bilinçaltını kısaca örneklemek gerekirse, bir buzdağı düşünülebilir. Üstte görünen bölüm bilinçli zihne, suyun altında kalan büyük bölüm ise bilinçaltına benzetilir.
İnsan yaşadığı olaylardan, gördüğü ve duyduğu şeylerden etkilenir. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan tecrübeler, kişinin ilerleyen yıllardaki davranışlarını etkileyebilir.
Çocuk, anne-babasının davranışlarını ve çevresindeki insanların olaylara verdikleri tepkileri gözlemleyerek birçok şeyi öğrenir.
İlerleyen yaşlarda kişi, geçmişte yaşadığı bazı olayları ve duyguları farkında olmadan yeni olaylarla ilişkilendirebilir. Bir müzik parçasının insanda geçmişe ait bir duyguyu canlandırması veya belirli bir kokunun eski bir hatırayı ortaya çıkarması buna örnek gösterilebilir.
Bu nedenle insanın zihnine yerleşen düşüncelere dikkat etmesi önemlidir.
Bilinçaltı ve Telkin
İnsan nasıl bir hayat yaşamak istediğini düşünürken kullandığı sözlere ve düşüncelere de dikkat etmelidir.
Ancak burada bilinçaltına dair bütün iddiaları kesin bilimsel gerçekler olarak görmemek gerekir. Telkin ve düşüncenin insan davranışları üzerinde etkisi olabilir; fakat “Bilinçaltı söylenen her şeyi mutlaka gerçekleştirir.” şeklindeki kesin ifadeler bilimsel bir gerçek olarak kabul edilmemelidir.
Bu konunun asıl önemli tarafı şudur:
İnsan kendi zihnini sürekli olumsuz düşüncelerle beslemek yerine, hayırlı ve olumlu hedeflere yönelmeli; Allah'tan hayır istemeli ve bunun için fiilî olarak da gayret etmelidir.
Manzara Resimleri ve Bilinçaltı
İnsanlar manzara resimlerinden hoşlanabilir ve bunları huzur verici bulabilirler. Deniz, dağ, orman veya gökyüzü görüntüleri insanda sakinlik ve huzur duygusu meydana getirebilir.
Fakat bir görüntünün herkes tarafından aynı şekilde algılanacağını söylemek doğru değildir.
Bir resim, bir insanda huzur verirken başka bir insanda geçmişte yaşadığı farklı bir hatırayı çağrıştırabilir.
Bu nedenle gördüğümüz her şeyin zihnimizde meydana getirdiği etkiye dikkat etmeli, özellikle korku, şiddet veya kötü davranışları sürekli besleyen görüntü ve düşüncelerden uzak durmaya çalışmalıyız.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 90. Ayet
Yâ eyyühellezîne âmenû innemel-hamru vel-meysiru vel-ensâbu vel-ezlâmu ricsun min ameliş-şeytâni fec-tenibûhu leallekum tuflihûn.
Meali:
“Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi birer pisliktir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz.”
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 90. Ayet
---oOo---
Olgunlaşmak ve Fıtrat
Bir başka önemli mesele de insanın olgunlaşma sürecidir.
Tabiatta birçok şeyin olgunlaşması için zamana ihtiyaç vardır. Henüz yeterince olgunlaşmamış meyveler, uzak yerlere taşınabilmeleri için bazen erken toplanabilir. Muz, üzüm ve benzeri ürünlerde bunun örnekleri görülmektedir.
İnsan için ise durum farklıdır.
İnsan, yaşadığı tecrübelerle, eğitimle, bilgiyle, ahlâkla ve zaman içerisinde olgunlaşır. Henüz yeterli bilgi ve tecrübe kazanmadan “Ben her şeyi bilirim.” anlayışına kapılmak doğru değildir.
İslâm tarihinde Hz. Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem'in kırk yaşında peygamberlikle görevlendirilmiş olması da insanın hayatındaki olgunlaşma sürecinin önemini düşünmemize vesile olabilir.
Burada maksat, gençleri küçümsemek değildir. Gençlerin de çok değerli kabiliyetleri vardır. Ancak yaş, bilgi, tecrübe ve sorumluluk gibi unsurların her biri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bir insanın küçük yaşta bazı şeyleri öğrenmesi, bütün yönleriyle olgunlaştığı anlamına gelmez.
Olgunluk; yalnızca bilgi sahibi olmak değil, bilgiyi hikmetle kullanabilmek, nefsini kontrol edebilmek, insanlara karşı merhametli ve adaletli davranabilmek ve sorumluluk taşıyabilmektir.
Bu sebeple Rabbimizden bizlere gerçek anlamda olgunlaşmayı, aklımızı ve ilmimizi doğru kullanmayı nasip etmesini dilemeliyiz.
Rabbim sonumuzu hayır eylesin.
Rabbim, bizleri fitne ve ayrılıklardan, nefsin ve şeytanın vesveselerinden muhafaza eylesin. Bizlere, yaratılışta koyduğu fıtrata uygun yaşamayı; insanlar arasında düşmanlık değil, adalet, merhamet ve hakkaniyet üzere hareket etmeyi nasip eylesin.
Rabbim bizlere, “olmadan oldum” demek yerine sürekli öğrenmeyi, kendimizi geliştirmeyi ve nefsimizi terbiye etmeyi nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 2 Ocak 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 2 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ
Sadakallahul Azîm — Şuarâ Suresi, 214-217. Ayetler
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
Sadakallahul Azîm — Rûm Suresi, 30. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve enzir aşîratekel-akrabîn. Vahfıd cenâhake li-menittebeake minel-mü'minîn. Fe in asavke fe kul innî berîün mimmâ ta'melûn. Ve tevekkel alel-Azîzir-Rahîm.
Sadakallahul Azîm — Şuarâ Suresi, 214-217. Ayetler
Fe ekim vecheke lid-dîni hanîfen. Fıtratallâhilletî fataran-nâse aleyhâ. Lâ tebdîle li-halkıllâh. Zâliked-dînul-kayyimu ve lâkinne ekseran-nâsi lâ ya'lemûn.
Sadakallahul Azîm — Rûm Suresi, 30. Ayet
Meali:
“Önce en yakın akrabalarını uyar. Sana uyan müminlere kol kanat ger. Eğer sana karşı gelirlerse, ‘Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım.’ de. Azîz ve Rahîm olan Allah'a tevekkül et.”
Şuarâ Suresi'nin ilgili ayetleri.
“O halde sen yüzünü hanîf olarak dine, Allah'ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir. Allah'ın yaratışında değişiklik yoktur. Dosdoğru din budur. Fakat insanların çoğu bilmez.”
Rûm Suresi, 30. Ayet
Bizim Vaazdaki Yorumumuz:
Allah, insanı ve kâinatı bir hikmet ve ölçü üzere yaratmıştır. Kâinatı büyük bir kitap olarak düşünürsek, insanı da bu büyük kitabın küçük bir nüshası gibi değerlendirebiliriz.
Kur'an'da ne varsa, yaratılışın ve insanın hayatında da bunun çeşitli işaretleri ve karşılıkları bulunmaktadır. Allah'ın insanı belli bir fıtrat üzere yaratması da bu yaratılış hikmetinin bir parçasıdır.
Tasavvuf geleneğinde söylenen “Nefsini bilen Rabbini bilir.” sözü de bu açıdan değerlendirilebilir. İnsan kendisini, yaratılışını, nefsini ve kendisine verilen kabiliyetleri doğru tanıdıkça Rabbine dair işaretleri daha iyi okuyabilir.
Ancak burada önemli bir husus vardır:
“Lâ mevcûde illâ Hû” ifadesi yanlış anlaşılmamalıdır. Bu tasavvufî ifade, yaratılmışların Allah olduğu anlamına gelmez. Allah yaratandır; insan, kâinat ve bütün varlıklar ise yaratılmıştır. Bütün sebepler ve varlıklar, Allah'ın yaratması ve kudretiyle varlıklarını sürdürürler.
Kıyamet geldiğinde kâinatın düzeni sona erecek ve yaratılmış âlem başka bir safhaya geçecektir. Bu nedenle “Kâinat Allah'ın kendisidir.” şeklinde bir anlayış doğru değildir.
Aynı şekilde “Ene'l-Hak” ifadesi de insanın literal anlamda Allah olduğu şeklinde anlaşılmamalıdır. Tasavvufî ifadeler, kulun kendi bağımsızlığını görmeyip bütün kudret ve varlığın Allah'ın yaratmasıyla gerçekleştiğini idrak etmesi bağlamında değerlendirilmelidir.
Bizlerden her biri, Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılmıştır. Ancak hiç kimse Allah'ın bütün sıfatlarını kuşatamaz. İnsanlarda Allah'ın bazı isim ve sıfatlarının tecellileri farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Nitekim Rabbimiz Şems Suresi'nde nefse fücurunu ve takvasını ilham ettiğini bildiriyor:
“Fe elhemehâ fucûrahâ ve takvâhâ.”
Yani insanın önünde hem iyiliğe hem kötülüğe yönelme imkânı vardır. Dünya sadece tek renkten oluşmamaktadır. Acı ve tatlı, gece ve gündüz, sıcak ve soğuk, uzun ve kısa, doğu ve batı gibi farklılıklar yaratılış düzeninin parçalarıdır.
Bu farklılıkların tamamı, insanın kâinatı okuyabilmesi ve yaratılışın hikmetlerini anlayabilmesi için birer işaret olarak değerlendirilebilir.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Her doğan, İslâm fıtratı üzerine doğar. Sonra anne-babası onu Hristiyan, Yahudi veya Mecusi yapar.”
(Hadis-i Şerif — Buhârî, Cenâiz, 92; Ebû Dâvûd, Sünnet, 17; Tirmizî, Kader, 5)
--O--
Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Ben ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.”
(Hadis-i Şerif — Muvatta, Hüsnü'l-Hulk, 8)
Salât ve Selâm:
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
“Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan et. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا
Sadakallahul Azîm — Şems Suresi, 7-9. Ayetler
Ve nefsin ve mâ sevvâhâ. Fe elhemehâ fucûrahâ ve takvâhâ. Kad efleha men zekkâhâ.
Meali:
“Nefse ve onu şekillendirene; sonra ona kötülüğünü ve takvasını ilham edene andolsun ki, nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir.”
Sadakallahul Azîm — Şems Suresi, 7-9. Ayetler
Çok zamandır söylediğimiz bir husus var: Kâinatın bir haritası olarak insanı okumak mümkündür. İnsan, yaratılışındaki özellikler bakımından kâinatın birçok unsurunu kendisinde taşır.
Ancak bu anlayışı, insanın Allah olduğu şeklinde anlamamak gerekir.
İnsan Allah'ın yarattığı bir varlıktır. İnsan, Allah'ın bütün kudretine sahip değildir. Ancak Allah'ın bazı isim ve sıfatlarının tecellilerini üzerinde taşıyabilir.
İnsan, Allah'ın yeryüzündeki halifesi olarak yaratılmıştır. Bu halifelik, insanın Allah olması değil; Allah'ın kendisine verdiği akıl, irade, kabiliyet ve sorumluluklarla yeryüzünde imar edici bir görev üstlenmesi anlamındadır.
Kâmil İnsan Nedir?
“Nefsini bilen Rabbini bilir.” sözündeki mananın açığa çıkması, tasavvufî açıdan kâmil insan anlayışına götüren önemli bir düşüncedir.
İnsanlarda Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellileri farklı derecelerde görülebilir. Kâmil insan ise nefsini terbiye etmiş, güzel ahlâkı benimsemiş, Allah'ın isimlerini ve sıfatlarını anlamaya çalışmış, bunların gereğini hayatında göstermeye gayret eden insandır.
Sadece merhametli olmak insanı bütün yönleriyle kâmil hale getirmez. Kâmil insan; gerektiğinde adaletli, gerektiğinde merhametli, gerektiğinde kararlı, gerektiğinde bağışlayıcı olabilmelidir.
Dünya yalnızca tek bir özelliğin hâkim olduğu bir yer değildir. Allah'ın yaratışında çok çeşitli canlılar ve farklı özellikler bulunmaktadır. Bu çeşitlilik, yaratılış düzeninin bir parçasıdır.
Bunu anlatmak için güzel bir kıssa vardır:
Bir gün kurt ile leylek dost olurlar. Kurt, leyleği misafir eder ve ona çorba ikram eder. Fakat kurt çorbayı geniş bir tabaktan rahatlıkla içerken, leyleğin uzun gagası bu kaba uygun olmadığı için leylek çorbayı içemez.
Ertesi gün leylek de kurdu misafir eder. Çorbayı uzun ve dar bir kaba koyar. Leylek kendi gagasıyla rahatlıkla içerken, kurt bu kaptan çorbayı içemez.
Böylece her ikisi de anlar ki, yaratılış özellikleri birbirinden farklıdır.
İşte burada istidat ve fıtrat meselesi ortaya çıkar.
Her varlığın kendisine göre bir yaratılış özelliği ve görevi vardır. Bu farklılıkları doğru okumak gerekir.
Kâinattaki çeşitlilik, Allah'ın yaratmasının bir parçasıdır. İnsanlar arasında da farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkları düşmanlık ve çatışma sebebi haline getirmek yerine, yaratılıştaki hikmeti anlamaya çalışmak gerekir.
Bir çiçeğin, bir ağacın, bir hayvanın, bir böceğin ve hatta gözle görülmeyen canlıların bile ekosistemde farklı görevleri vardır.
Örneğin bir karınca türünün yok olması bile tabiatın dengesinde bazı değişikliklere yol açabilir. Gece ve gündüzün birbirini takip etmesi, mevsimlerin değişmesi, sıcaklıkların farklılaşması ve canlıların birbirleriyle olan ilişkileri hep bir düzen içerisinde gerçekleşmektedir.
Gece, kendi vaktinde gelir ve gündüzün yerini alır. Gündüz geldiğinde de gece geri çekilir. Bu düzen büyük bir kavga ve çatışma olmadan devam eder.
Mevsimler de böyledir. Kışın ardından bahar, baharın ardından yaz, yazın ardından sonbahar ve tekrar kış gelir.
Bu düzenin bozulması, hayatın genel dengesini de etkiler.
Öyleyse tesadüf eseri ortaya çıkmış gibi görünen hiçbir varlığı küçümsememek gerekir. Her canlı, Allah'ın yaratmasıyla var olmuş ve kâinattaki düzen içerisinde bir yere sahip olmuştur.
Fıtrat ve İnsan Hayatının Değeri
Allah'ın yarattığı canlılar arasındaki dengeye bakarak insan hayatının değerini de anlamamız gerekir.
Bir canlıya, bir bitkiye, bir bakteriye ve tabiatın en küçük parçalarına kadar yaratılışta bir düzen veren Allah'ın, insan hayatının gelişigüzel şekilde yok edilmesini razı görmeyeceğini düşünmek gerekir.
İnsanlar arasındaki farklılıklar, birbirimizi öldürmemiz için bir sebep değildir.
Müslüman, Hristiyan, Yahudi veya başka bir inanca mensup olsun; insan hayatının dokunulmazlığı ve haksız yere cana kıymamak, ilâhî ölçüler içerisinde önemli bir esastır.
Nitekim Kur'an-ı Kerîm şöyle buyuruyor:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءتْهُمْ رُسُلُنَا بِالبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَلِكَ فِي الأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 32. Ayet
Min ecli zâlike ketebnâ alâ benî İsrâîle ennehu men katele nefsen bi-gayri nefsin ev fesâdin fil-ardı fe-ke-ennemâ katelen-nâse cemîan. Ve men ahyâhâ fe-ke-ennemâ ahyen-nâse cemîan. Ve lekad câethum rusulunâ bil-beyyinâti sümme inne kesîran minhum ba'de zâlike fil-ardı le-müsrifûn.
Meali:
“İşte bundan dolayı İsrailoğullarına şöyle yazdık: Kim, bir cana karşılık veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın bir cana kıyarsa, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı kurtarırsa bütün insanların hayatını kurtarmış gibi olur. Andolsun, elçilerimiz onlara apaçık deliller getirdiler. Sonra da onlardan birçoğu bunun ardından yeryüzünde aşırı gidenler oldu.”
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 32. Ayet
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَلَا تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ يُسْرِف فِّي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا
Sadakallahul Azîm — İsrâ Suresi, 33. Ayet
Ve lâ taktulûn-nefsalletî harramallâhu illâ bil-hakk. Ve men kutile mazlûmen fe-kad cealnâ li-veliyyihî sultânen fe-lâ yusrif fil-katl. İnnehu kâne mensûrâ.
Meali:
“Allah'ın haram kıldığı cana, haklı bir sebep olmadıkça kıymayın. Kim haksız yere öldürülürse, onun velisine bir yetki vermişizdir. Ancak o da öldürmede aşırı gitmesin. Çünkü kendisine yardım edilmiştir.”
Bu ayetler bize insan hayatının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Canlıların yaratılış özellikleri farklı olabilir. Bir yırtıcı hayvanın avlanması ile insanın haksız yere başka bir insanı öldürmesi aynı şey değildir. Hayvan, kendisine verilen fıtrî özellikler içerisinde hareket eder. İnsan ise akıl, irade ve sorumluluk sahibi bir varlıktır.
Bu nedenle insan, sahip olduğu irade ve aklı doğru kullanmakla yükümlüdür.
---oOo---
Gaybı Bilmek ve Kehanet Meselesi
İnsanların gelecekle ilgili kesin hükümler vermesi konusunda da dikkatli olmak gerekir.
Kur'an-ı Kerîm'de şöyle buyurulur:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
Sadakallahul Azîm — Neml Suresi, 65. Ayet
“Kul: Göklerde ve yerde bulunan hiç kimse gaybı bilemez; ancak Allah bilir. Onlar ne zaman diriltileceklerini de bilemezler.”
Bu ayet, gaybın mutlak bilgisinin Allah'a ait olduğunu bildirmektedir.
Bu nedenle falcılık, kehanet ve geleceği kesin olarak bildiğini iddia etmek konusunda dikkatli olunmalıdır.
İnsanların bilinçaltı üzerinde etkili olan telkinler de vardır. Bir insan kendisine sürekli olarak belirli bir düşünceyi telkin ederse, zaman içerisinde o düşünce davranışlarını etkileyebilir.
Bilinçaltı Nedir, Nasıl Çalışır?
Bilinçaltını kısaca örneklemek gerekirse, bir buzdağı düşünülebilir. Üstte görünen bölüm bilinçli zihne, suyun altında kalan büyük bölüm ise bilinçaltına benzetilir.
İnsan yaşadığı olaylardan, gördüğü ve duyduğu şeylerden etkilenir. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan tecrübeler, kişinin ilerleyen yıllardaki davranışlarını etkileyebilir.
Çocuk, anne-babasının davranışlarını ve çevresindeki insanların olaylara verdikleri tepkileri gözlemleyerek birçok şeyi öğrenir.
İlerleyen yaşlarda kişi, geçmişte yaşadığı bazı olayları ve duyguları farkında olmadan yeni olaylarla ilişkilendirebilir. Bir müzik parçasının insanda geçmişe ait bir duyguyu canlandırması veya belirli bir kokunun eski bir hatırayı ortaya çıkarması buna örnek gösterilebilir.
Bu nedenle insanın zihnine yerleşen düşüncelere dikkat etmesi önemlidir.
Bilinçaltı ve Telkin
İnsan nasıl bir hayat yaşamak istediğini düşünürken kullandığı sözlere ve düşüncelere de dikkat etmelidir.
Ancak burada bilinçaltına dair bütün iddiaları kesin bilimsel gerçekler olarak görmemek gerekir. Telkin ve düşüncenin insan davranışları üzerinde etkisi olabilir; fakat “Bilinçaltı söylenen her şeyi mutlaka gerçekleştirir.” şeklindeki kesin ifadeler bilimsel bir gerçek olarak kabul edilmemelidir.
Bu konunun asıl önemli tarafı şudur:
İnsan kendi zihnini sürekli olumsuz düşüncelerle beslemek yerine, hayırlı ve olumlu hedeflere yönelmeli; Allah'tan hayır istemeli ve bunun için fiilî olarak da gayret etmelidir.
Manzara Resimleri ve Bilinçaltı
İnsanlar manzara resimlerinden hoşlanabilir ve bunları huzur verici bulabilirler. Deniz, dağ, orman veya gökyüzü görüntüleri insanda sakinlik ve huzur duygusu meydana getirebilir.
Fakat bir görüntünün herkes tarafından aynı şekilde algılanacağını söylemek doğru değildir.
Bir resim, bir insanda huzur verirken başka bir insanda geçmişte yaşadığı farklı bir hatırayı çağrıştırabilir.
Bu nedenle gördüğümüz her şeyin zihnimizde meydana getirdiği etkiye dikkat etmeli, özellikle korku, şiddet veya kötü davranışları sürekli besleyen görüntü ve düşüncelerden uzak durmaya çalışmalıyız.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 90. Ayet
Yâ eyyühellezîne âmenû innemel-hamru vel-meysiru vel-ensâbu vel-ezlâmu ricsun min ameliş-şeytâni fec-tenibûhu leallekum tuflihûn.
Meali:
“Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi birer pisliktir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz.”
Sadakallahul Azîm — Mâide Suresi, 90. Ayet
---oOo---
Olgunlaşmak ve Fıtrat
Bir başka önemli mesele de insanın olgunlaşma sürecidir.
Tabiatta birçok şeyin olgunlaşması için zamana ihtiyaç vardır. Henüz yeterince olgunlaşmamış meyveler, uzak yerlere taşınabilmeleri için bazen erken toplanabilir. Muz, üzüm ve benzeri ürünlerde bunun örnekleri görülmektedir.
İnsan için ise durum farklıdır.
İnsan, yaşadığı tecrübelerle, eğitimle, bilgiyle, ahlâkla ve zaman içerisinde olgunlaşır. Henüz yeterli bilgi ve tecrübe kazanmadan “Ben her şeyi bilirim.” anlayışına kapılmak doğru değildir.
İslâm tarihinde Hz. Peygamber Efendimiz Sallallâhu Aleyhi ve Sellem'in kırk yaşında peygamberlikle görevlendirilmiş olması da insanın hayatındaki olgunlaşma sürecinin önemini düşünmemize vesile olabilir.
Burada maksat, gençleri küçümsemek değildir. Gençlerin de çok değerli kabiliyetleri vardır. Ancak yaş, bilgi, tecrübe ve sorumluluk gibi unsurların her biri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bir insanın küçük yaşta bazı şeyleri öğrenmesi, bütün yönleriyle olgunlaştığı anlamına gelmez.
Olgunluk; yalnızca bilgi sahibi olmak değil, bilgiyi hikmetle kullanabilmek, nefsini kontrol edebilmek, insanlara karşı merhametli ve adaletli davranabilmek ve sorumluluk taşıyabilmektir.
Bu sebeple Rabbimizden bizlere gerçek anlamda olgunlaşmayı, aklımızı ve ilmimizi doğru kullanmayı nasip etmesini dilemeliyiz.
Rabbim sonumuzu hayır eylesin.
Rabbim, bizleri fitne ve ayrılıklardan, nefsin ve şeytanın vesveselerinden muhafaza eylesin. Bizlere, yaratılışta koyduğu fıtrata uygun yaşamayı; insanlar arasında düşmanlık değil, adalet, merhamet ve hakkaniyet üzere hareket etmeyi nasip eylesin.
Rabbim bizlere, “olmadan oldum” demek yerine sürekli öğrenmeyi, kendimizi geliştirmeyi ve nefsimizi terbiye etmeyi nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 2 Ocak 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
Kur'an'daki Takvimler – Hicret – Mekke'nin Fethi – Haram Aylar
(Kar©glan'ın 8 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
ذَرْهُمْ يَأْكُلُواْ وَيَتَمَتَّعُواْ وَيُلْهِهِمُ الأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
Sadakallahü'l-Azîm. Hicr Suresi, 3. ayet.
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Zerhum ye'külû ve yetemetteû ve yulhihimul emelu fe sevfe ya'lemûn.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
Sadakallahü'l-Azîm. Yâsîn Suresi, 9. ayet.
Ve cealnâ min beyni eydîhim sedden ve min halfihim sedden fe agşeynâhum fe hum lâ yubsırûn.
Meali:
Onları terk et. Yesinler, faydalansınlar ve emelleri onları oyalasın. Fakat yakında bilecekler.
Sadakallahü'l-Azîm. Hicr Suresi, 3. ayet.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Hem önlerine hem arkalarına birer set çekmişiz ve böylece artık baksalar da göremezler.
Sadakallahü'l-Azîm. Yâsîn Suresi, 9. ayet.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'in Veda Hutbesi'nden:
وإن دماءَ الجاهلية موضوعة. وأوّلُ دمٍ أبدأ به: دمُ عامر بن ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب
Vaazda, Veda Hutbesi'nden şu anlamdaki bölüm aktarılmaktadır:
“Ey Ashabım! Cahiliye devrinde güdülen kan davaları kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası, Abdülmuttalib ailesinin kan davasıdır.”
Vaazdaki işarî yorum:
Bu bölümde, Veda Hutbesi'nde geçen kan davası ile “Rabîülevvel” ve “Rabîülâhir” isimleri arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Bu yorum, klasik tarihî açıklamadan farklı olarak, vaazın kendi tefsir ve takvim anlayışı içerisinde ele alınmaktadır.
(Veda Hutbesi'nden nakledilen bölüm)
---oOo---
Salât ve Selâm:
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
“Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Bu vaazda, Kur'an'daki bazı ayet numaraları üzerinden farklı “takvim” anlayışları kurulmaktadır. Buradaki hesaplamalar, tarihî takvim hesabından ziyade, ayet numaraları ile olaylar arasında kurulan işarî ve keşfî bağlantılar olarak değerlendirilmelidir.
Mekke'nin Fethi ve Takvim Meselesi
Vaazda, Mekke'nin fethinin hangi tarihte gerçekleştiği meselesi üzerinde durulmaktadır.
Yaygın tarihî kaynaklarda Mekke'nin fethinin hicretin 8. yılında, Ramazan ayında gerçekleştiği aktarılır. Bazı kaynaklarda 20 Ramazan 8 tarihi verilmekte ve bu tarih milâdî takvimde 630 yılı ile ilişkilendirilmektedir. Tarih dönüşümlerinde kullanılan yöntemlere göre farklı günler ortaya çıkabilmektedir.
Burada asıl üzerinde durmak istediğimiz nokta, bir olayın tarihini yalnızca bir takvim sistemine göre değil, kullanılan takvimin başlangıç noktasını ve hesaplama yöntemini de dikkate alarak değerlendirmektir.
Vaazda bu konu, Kur'an'daki ayet numaralarıyla birlikte farklı zaman ölçülerinin bulunabileceği düşüncesine bağlanmaktadır.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Kur'an'da Muhammed İsminin Geçtiği Ayetler ve İşarî Takvim Yorumu
Peygamber Efendimiz'in “Muhammed” ismi Kur'an-ı Kerim'de dört defa, “Ahmed” ismi ise bir defa geçmektedir.
“Muhammed” ismi:
Al-i İmrân Suresi, 144. ayet
Ahzâb Suresi, 40. ayet
Muhammed Suresi, 2. ayet
Fetih Suresi, 29. ayet
“Ahmed” ismi ise:
Saff Suresi, 6. ayette geçmektedir.
Vaazda bu beş ayet, beş farklı zaman veya takvim işareti olarak yorumlanmaktadır.
Birinci Takvim – Âl-i İmrân 144
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
Âl-i İmrân Suresi, 144. ayet.
Vaazdaki işarî hesaplamada bu ayet “3/144” veya “3144” şeklinde ele alınmakta ve birinci takvim olarak değerlendirilmektedir.
İkinci Takvim – Ahzâb 40
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَٰكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
Ve mâ kâne Muhammedun ebâ ehadin min ricâlikum ve lâkin resûlallâhi ve hâtemen nebiyyîn, ve kânallâhu bi-kulli şey'in alîmâ.
Ahzâb Suresi, 40. ayet.
Vaazda bu ayet “33/40” şeklinde ele alınmakta ve Peygamber Efendimiz'in peygamberlikle görevlendirildiği dönemle ilgili işarî bir takvim hesabı yapılmaktadır.
Buradaki yorumda, ayetin “Muhammed sizin erkeklerinizden herhangi birinin babası değildir; fakat Allah'ın Resûlü ve nebilerin sonuncusudur” anlamı üzerinde durulmakta ve bunun Peygamber Efendimiz'in hayatındaki belirli bir zaman dilimine işaret ettiği düşünülmektedir.
Bu hesaplama, vaazın kendine mahsus işarî yorumudur; tarihî kronoloji yerine geçmez.
---oOo---
Üçüncü Takvim – Muhammed Suresi 2
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ
Muhammed Suresi, 2. ayet.
Vaazda bu ayet “47/2” şeklinde ele alınarak, önceki hesaplamalarla bağlantılı başka bir zaman ölçüsü oluşturulmaktadır.
Buradaki “ve asleha bâlehum” ifadesi üzerinden de sulh, barış ve Hudeybiye Antlaşması arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
Fil Takvimi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ
E lem tera keyfe feale rabbuke bi-ashâbil fîl.
Fîl Suresi, 1. ayet.
“Rabbinin fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi?”
Vaazda “105/1” veya “1051” sayısı üzerinden ayrı bir “Fil Takvimi” yorumu yapılmaktadır.
Bu bölümde gezegenlerin ve yıldızların dönüş süreleri ile ayet numaraları arasında bağlantılar kurulmakta; Merkür, Güneş ve diğer gök cisimlerinin zaman ölçüleri üzerinden farklı takvim sistemleri tasvir edilmektedir.
Bu anlatım, vaazın keşfî ve sembolik zaman anlayışının bir parçasıdır. Astronomik bir takvim sistemi veya bilimsel hesaplama olarak değerlendirilmemelidir.
Haftanın Günleri Üzerinden İşarî Anlatım
Vaazda haftanın günleri; Güneş, Ay, Mars, Merkür, Jüpiter, Venüs ve Satürn ile ilişkilendirilerek açıklanmaktadır.
Pazar günü Güneş, pazartesi Ay, salı Mars, çarşamba Merkür, perşembe Jüpiter, cuma Venüs ve cumartesi Satürn ile ilişkilendirilen geleneksel isimlendirmeler üzerinde durulmaktadır.
Özellikle Almanca ve İngilizcedeki bazı gün isimlerinin eski kültürlerdeki gezegen ve tanrı isimleriyle olan tarihî bağlantılarına dikkat çekilmektedir.
Buradaki amaç, günlerin isimleri ile eski zaman anlayışları arasında bir sembolik bağlantı kurmaktır.
---oOo---
Cuma Günü ve Allah'ın Zikri
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Yâ eyyuhellezîne âmenû izâ nûdiye lis-salâti min yevmil-cumuati fes'av ilâ zikrillâhi ve zerûl-bey'. Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta'lemûn. Fe izâ kudiyatis-salâtu fenteşirû fil-ardı vebtegû min fadlillâhi vezkurullâhe kesîren leallekum tuflihûn.
Cuma Suresi, 9-10. ayetler.
Meali:
“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığı zaman, hemen Allah'ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır.
Namaz kılınınca artık yeryüzüne dağılın ve Allah'ın lütfundan nasibinizi arayın. Allah'ı çok zikredin ki kurtuluşa eresiniz.”
Cuma Suresi, 9-10. ayetler.
Vaazda, cuma namazından sonra yeryüzüne dağılma ve Allah'ın rızkını arama emri üzerinde durulmaktadır.
Yemekten sonra bereket niyetiyle küçük bir lokma daha yemek veya Kur'an tilavetinden sonra Fâtiha okumak gibi örneklerle, tamamlanan bir işin ardından bereket dileme anlayışı arasında sembolik bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
Cumartesi, Dinlenme ve Zaman Anlayışı
Vaazda cumartesi günü de Satürn ile ilişkilendirilmekte ve Yahudilikteki Şabat anlayışına değinilmektedir.
Burada asıl üzerinde durulan nokta, insanların belirli zamanlarda çalışmaya ara verip dinlenmeleri ve ibadet için vakit ayırmaları gerektiği düşüncesidir.
Kur'an'daki zaman anlayışında ise önemli olan, belirli günlere kültürel anlamlar yüklemekten ziyade Allah'ın koyduğu hükümlere ve ibadetlerin vaktine riayet etmektir.
İşarî Sonuç:
Vaazın bu bölümünde “Fil Takvimi” olarak adlandırılan anlayışın, haftanın günleri ve farklı zaman sistemleri arasındaki bağlantıları gösterdiği düşünülmektedir. Fil Suresi'nin bu takvimin çözümüne yönelik bir işaret taşıdığı şeklinde keşfî bir yorum yapılmaktadır.
---oOo---
Rabbena Duası
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا
Rabbenâ lâ tuâhiznâ in nesînâ ev ahta'nâ.
“Ey Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma!”
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Hudeybiye Antlaşması ve “Muhammedün Resûlullah” İfadesi
Kureyş elçisi Süheyl bin Amr, Resûlullah'ın huzuruna geldi. Peygamber Efendimiz ve ashabı ile yapılan görüşmeler sonucunda sulh konusunda anlaşmaya varıldı.
Anlaşma şartlarının yazılması için Hz. Ali kâtip tayin edildi.
Peygamber Efendimiz, Hz. Ali'ye:
“Yaz: Bismillâhirrahmânirrahîm.”
buyurdu.
Süheyl bin Amr ise bu ifadeye itiraz ederek, kendi kullandıkları “Bismike Allahümme” ifadesinin yazılmasını istedi.
Daha sonra anlaşmanın başına “Muhammed Resûlullah” yazılması konusunda da itiraz edildi. Süheyl:
“Eğer senin Allah'ın Resûlü olduğunu kabul etseydik, seninle savaşmaz ve Beytullah'ı ziyaretine engel olmazdık.”
dedi.
Bunun üzerine Peygamber Efendimiz, anlaşmanın “Muhammed bin Abdullah” şeklinde yazılmasını kabul etti.
Vaazda bu olay, “Muhammedün Resûlullah” ifadesinin Kur'an'da da geçtiği Fetih Suresi'nin 29. ayetiyle ilişkilendirilmektedir.
Fetih Suresi, 29. ayet:
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا
Fetih Suresi, 29. ayet.
Vaazda bu ayet “48/29” şeklinde ele alınmakta ve önceki takvim hesaplarıyla bağlantılı yeni bir zaman hesabı yapılmaktadır.
Bu hesaplamaların tamamı, vaazdaki işarî takvim anlayışına aittir.
---oOo---
“Ahmed” İsmi ve Saff Suresi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ
Ve iz kâle Îsebnu Meryeme yâ benî İsrâîle innî resûlullâhi ileykum musaddikan limâ beyne yedeyye minet-Tevrâti ve mubeşşiran bi-resûlin ye'tî min ba'dî ismuhû Ahmed. Fe lemmâ câehum bil-beyyinâti kâlû hâzâ sihrun mubîn.
Saff Suresi, 6. ayet.
Meali:
“Hani Meryem oğlu İsa, ‘Ey İsrailoğulları! Şüphesiz ben, Allah'ın size gönderdiği elçisiyim. Benden önce gelen Tevrat'ı doğrulayıcı ve benden sonra gelecek, Ahmed adındaki bir peygamberi müjdeleyici olarak geldim.’ demişti. Fakat o, kendilerine apaçık deliller getirince, ‘Bu apaçık bir sihirdir.’ dediler.”
Saff Suresi, 6. ayet.
Vaazda “Ahmed” ismi üzerinden başka bir takvim ve zaman hesabı kurulmaktadır. “Saff” kelimesi ise saflık, temizlik ve su gibi sembolik anlamlarla ilişkilendirilmektedir.
Bu bölümde Hz. İsa ile Peygamber Efendimiz arasındaki müjde ilişkisi üzerinde durulmakta; ayrıca Hz. Mehdi ile ilgili tasavvufî ve işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
Bu bağlantı, vaazın kendi keşfî yorumudur; klasik tarihî veya akidevî bir hüküm olarak değerlendirilmemelidir.
---oOo---
Hicret, Tarihler ve Takvimlerin Başlangıcı
Vaazın devamında hicret, Hudeybiye ve Peygamber Efendimiz'in doğumu arasında çeşitli ayet numaraları üzerinden hesaplamalar yapılmaktadır.
Buradaki temel soru şudur:
“Hangi takvime göre hangi tarih?”
Çünkü farklı toplumların kullandıkları takvimlerin başlangıç noktaları farklı olabilir. Güneş yılı, ay yılı ve farklı astronomik dönemler esas alındığında aynı olay için farklı sayısal değerler ortaya çıkabilir.
Vaazdaki yorumda, Kur'an'daki ayet numaralarının da sembolik bir “takvim” gibi okunabileceği düşünülmektedir.
Bu yaklaşım, klasik kronoloji çalışmasından farklı bir işarî okumadır.
---oOo---
Haram Aylar Meselesi
Haram ayların ne olduğu ve neden haram kılındığı konusunda Kur'an'a bakalım:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Yes'elûneke ani'ş-şehril-harâmi kıtâlin fîh. Kul kıtâlun fîhi kebîr. Ve saddun an sebîlillâhi ve kufrun bihî vel-mescidil-harâmi ve ihrâcu ehlihî minhu ekberu indallâh. Vel-fitnetu ekberu minel-katl. Ve lâ yezâlûne yukâtilûnekum hattâ yeruddûkum an dînikum inistetâû. Ve men yertedid minkum an dînihî fe-yemut ve huve kâfirun fe-ulâike habitat a'mâluhum fid-dünyâ vel-âhireh.
Bakara Suresi, 217. ayet.
Meali:
“Sana haram ayda savaşmayı soruyorlar. De ki: ‘O ayda savaşmak büyük bir günahtır. Allah'ın yolundan alıkoymak, O'nu inkâr etmek, Mescid-i Haram'ın ziyaretine engel olmak ve halkını oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne ve baskı, adam öldürmekten daha büyük günahtır.’”
Bakara Suresi, 217. ayet.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, “haram” kavramının Allah'ın koyduğu hüküm olmasıdır. Haramlık, bir milletin veya kavmin kendi keyfine göre belirlediği bir yasak değildir.
---oOo---
On İki Ay ve Dört Haram Ay
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
İnne iddeteş-şuhûri indallâhisnâ aşera şehren fî kitâbillâhi yevme halakas-semâvâti vel-ard, minhâ erbeatun hurum. Zâliked-dînul-kayyim. Felâ tazlimû fîhinne enfusekum. Ve kâtilûl-muşrikîne kâffeten kemâ yukâtilûnekum kâffeh. Va'lemû ennallâhe meal-muttakîn.
Tevbe Suresi, 36. ayet.
Meali:
“Şüphesiz Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı günkü yazısında, Allah katında ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü haram aylardır. İşte bu, dosdoğru kanundur. Öyleyse o aylarda kendinize zulmetmeyin. Allah'a ortak koşanlar sizinle nasıl topyekûn savaşıyorlarsa siz de onlarla topyekûn savaşın. Bilin ki Allah, kendisine karşı gelmekten sakınanlarla beraberdir.”
Tevbe Suresi, 36. ayet.
Vaazda burada önemli bir soru ortaya konulmaktadır:
“Haram ay kime göre haramdır?”
Cevap olarak da haramlığın insanların, milletlerin veya toplumların koyduğu bir kural değil, Allah'ın hükmü olduğu vurgulanmaktadır.
Bu noktadan hareketle farklı coğrafyalardaki gece-gündüz ve mevsim farklılıkları örnek verilmekte ve zaman kavramının izafî yönü üzerinde durulmaktadır.
Bir yerde gece yaşanırken başka bir yerde gündüz yaşanabilir. Bir ülkede kış yaşanırken başka bir ülkede yaz yaşanabilir. Fakat Allah'ın koyduğu hüküm, insanların bulunduğu coğrafyaya göre değişen keyfî bir hüküm değildir.
---oOo---
Haram Ayların Hikmeti Üzerine
Kur'an'da dört haram aydan söz edilmektedir. Bu ayların hikmetleri üzerinde düşünürken, savaşın, zulmün, fitnenin ve insanları Allah'ın yolundan alıkoymanın ne kadar ağır sonuçlar doğurduğunu da görmek gerekir.
Haram aylar, insanların birbirlerine zulmetmemeleri, güvenliğin ve ibadetin korunması bakımından önemli bir zaman düzeni ortaya koymaktadır.
Hac ibadetinin gerçekleştiği dönemlerde insanların güven içinde Kâbe'ye ulaşabilmeleri de bu zaman düzeninin hikmetlerinden biri olarak düşünülebilir.
Ancak haram ayların hükmünü yalnızca belli bir millete veya kültüre ait bir uygulama olarak görmek doğru değildir. Ayet açıkça bunun Allah'ın koyduğu bir düzen olduğunu bildirmektedir.
---oOo---
Müminin Tavrı: Ne Zarar Vermek Ne de Zulme Boyun Eğmek
Vaazın bu bölümünde koyun, koç, arı, boğa ve diğer hayvanlar üzerinden çeşitli sembolik benzetmeler yapılmaktadır.
Bu benzetmelerin özü şudur:
Mümin, elinden ve dilinden insanların zarar görmediği kimse olmalıdır. Fakat bu, zulme karşı hiçbir şekilde kendisini savunamayacağı anlamına gelmez.
İnsanın kendisini ve masumları koruması ile sebepsiz yere saldırması birbirinden farklıdır.
Cihad ve mücadele kavramları da zulüm, savunma ve adalet çerçevesinde değerlendirilmelidir. Duran, masum bir insana saldırmak ile kendini veya başkasını korumak aynı şey değildir.
Bu nedenle mümin, hem merhametli hem de gerektiğinde hakkı ve adaleti koruyabilecek kadar güçlü olmalıdır.
Dua:
Rabbim bizleri zulmetmekten ve zulme uğrayanlara karşı duyarsız kalmaktan muhafaza eylesin.
Bizi ne başıboş bir sürü hâline getirsin ne de başkalarına zarar veren bir kimse eylesin.
Bize faydalı, adaletli, merhametli ve basiretli kullar olmayı nasip eylesin.
---oOo---
Rabbena Duası
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا
Rabbenâ lâ tuâhiznâ in nesînâ ev ahta'nâ.
“Ey Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma!”
---oOo---
Dua ve Hatime:
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 8 Ocak 2016 Cuma
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 8 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
ذَرْهُمْ يَأْكُلُواْ وَيَتَمَتَّعُواْ وَيُلْهِهِمُ الأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
Sadakallahü'l-Azîm. Hicr Suresi, 3. ayet.
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Zerhum ye'külû ve yetemetteû ve yulhihimul emelu fe sevfe ya'lemûn.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
Sadakallahü'l-Azîm. Yâsîn Suresi, 9. ayet.
Ve cealnâ min beyni eydîhim sedden ve min halfihim sedden fe agşeynâhum fe hum lâ yubsırûn.
Meali:
Onları terk et. Yesinler, faydalansınlar ve emelleri onları oyalasın. Fakat yakında bilecekler.
Sadakallahü'l-Azîm. Hicr Suresi, 3. ayet.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Hem önlerine hem arkalarına birer set çekmişiz ve böylece artık baksalar da göremezler.
Sadakallahü'l-Azîm. Yâsîn Suresi, 9. ayet.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'in Veda Hutbesi'nden:
وإن دماءَ الجاهلية موضوعة. وأوّلُ دمٍ أبدأ به: دمُ عامر بن ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب
Vaazda, Veda Hutbesi'nden şu anlamdaki bölüm aktarılmaktadır:
“Ey Ashabım! Cahiliye devrinde güdülen kan davaları kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası, Abdülmuttalib ailesinin kan davasıdır.”
Vaazdaki işarî yorum:
Bu bölümde, Veda Hutbesi'nde geçen kan davası ile “Rabîülevvel” ve “Rabîülâhir” isimleri arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Bu yorum, klasik tarihî açıklamadan farklı olarak, vaazın kendi tefsir ve takvim anlayışı içerisinde ele alınmaktadır.
(Veda Hutbesi'nden nakledilen bölüm)
---oOo---
Salât ve Selâm:
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
“Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.”
“Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye lâyık ve yücesin.”
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Bu vaazda, Kur'an'daki bazı ayet numaraları üzerinden farklı “takvim” anlayışları kurulmaktadır. Buradaki hesaplamalar, tarihî takvim hesabından ziyade, ayet numaraları ile olaylar arasında kurulan işarî ve keşfî bağlantılar olarak değerlendirilmelidir.
Mekke'nin Fethi ve Takvim Meselesi
Vaazda, Mekke'nin fethinin hangi tarihte gerçekleştiği meselesi üzerinde durulmaktadır.
Yaygın tarihî kaynaklarda Mekke'nin fethinin hicretin 8. yılında, Ramazan ayında gerçekleştiği aktarılır. Bazı kaynaklarda 20 Ramazan 8 tarihi verilmekte ve bu tarih milâdî takvimde 630 yılı ile ilişkilendirilmektedir. Tarih dönüşümlerinde kullanılan yöntemlere göre farklı günler ortaya çıkabilmektedir.
Burada asıl üzerinde durmak istediğimiz nokta, bir olayın tarihini yalnızca bir takvim sistemine göre değil, kullanılan takvimin başlangıç noktasını ve hesaplama yöntemini de dikkate alarak değerlendirmektir.
Vaazda bu konu, Kur'an'daki ayet numaralarıyla birlikte farklı zaman ölçülerinin bulunabileceği düşüncesine bağlanmaktadır.
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Kur'an'da Muhammed İsminin Geçtiği Ayetler ve İşarî Takvim Yorumu
Peygamber Efendimiz'in “Muhammed” ismi Kur'an-ı Kerim'de dört defa, “Ahmed” ismi ise bir defa geçmektedir.
“Muhammed” ismi:
Al-i İmrân Suresi, 144. ayet
Ahzâb Suresi, 40. ayet
Muhammed Suresi, 2. ayet
Fetih Suresi, 29. ayet
“Ahmed” ismi ise:
Saff Suresi, 6. ayette geçmektedir.
Vaazda bu beş ayet, beş farklı zaman veya takvim işareti olarak yorumlanmaktadır.
Birinci Takvim – Âl-i İmrân 144
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
Âl-i İmrân Suresi, 144. ayet.
Vaazdaki işarî hesaplamada bu ayet “3/144” veya “3144” şeklinde ele alınmakta ve birinci takvim olarak değerlendirilmektedir.
İkinci Takvim – Ahzâb 40
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَٰكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
Ve mâ kâne Muhammedun ebâ ehadin min ricâlikum ve lâkin resûlallâhi ve hâtemen nebiyyîn, ve kânallâhu bi-kulli şey'in alîmâ.
Ahzâb Suresi, 40. ayet.
Vaazda bu ayet “33/40” şeklinde ele alınmakta ve Peygamber Efendimiz'in peygamberlikle görevlendirildiği dönemle ilgili işarî bir takvim hesabı yapılmaktadır.
Buradaki yorumda, ayetin “Muhammed sizin erkeklerinizden herhangi birinin babası değildir; fakat Allah'ın Resûlü ve nebilerin sonuncusudur” anlamı üzerinde durulmakta ve bunun Peygamber Efendimiz'in hayatındaki belirli bir zaman dilimine işaret ettiği düşünülmektedir.
Bu hesaplama, vaazın kendine mahsus işarî yorumudur; tarihî kronoloji yerine geçmez.
---oOo---
Üçüncü Takvim – Muhammed Suresi 2
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ
Muhammed Suresi, 2. ayet.
Vaazda bu ayet “47/2” şeklinde ele alınarak, önceki hesaplamalarla bağlantılı başka bir zaman ölçüsü oluşturulmaktadır.
Buradaki “ve asleha bâlehum” ifadesi üzerinden de sulh, barış ve Hudeybiye Antlaşması arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
Fil Takvimi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ
E lem tera keyfe feale rabbuke bi-ashâbil fîl.
Fîl Suresi, 1. ayet.
“Rabbinin fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi?”
Vaazda “105/1” veya “1051” sayısı üzerinden ayrı bir “Fil Takvimi” yorumu yapılmaktadır.
Bu bölümde gezegenlerin ve yıldızların dönüş süreleri ile ayet numaraları arasında bağlantılar kurulmakta; Merkür, Güneş ve diğer gök cisimlerinin zaman ölçüleri üzerinden farklı takvim sistemleri tasvir edilmektedir.
Bu anlatım, vaazın keşfî ve sembolik zaman anlayışının bir parçasıdır. Astronomik bir takvim sistemi veya bilimsel hesaplama olarak değerlendirilmemelidir.
Haftanın Günleri Üzerinden İşarî Anlatım
Vaazda haftanın günleri; Güneş, Ay, Mars, Merkür, Jüpiter, Venüs ve Satürn ile ilişkilendirilerek açıklanmaktadır.
Pazar günü Güneş, pazartesi Ay, salı Mars, çarşamba Merkür, perşembe Jüpiter, cuma Venüs ve cumartesi Satürn ile ilişkilendirilen geleneksel isimlendirmeler üzerinde durulmaktadır.
Özellikle Almanca ve İngilizcedeki bazı gün isimlerinin eski kültürlerdeki gezegen ve tanrı isimleriyle olan tarihî bağlantılarına dikkat çekilmektedir.
Buradaki amaç, günlerin isimleri ile eski zaman anlayışları arasında bir sembolik bağlantı kurmaktır.
---oOo---
Cuma Günü ve Allah'ın Zikri
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Yâ eyyuhellezîne âmenû izâ nûdiye lis-salâti min yevmil-cumuati fes'av ilâ zikrillâhi ve zerûl-bey'. Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta'lemûn. Fe izâ kudiyatis-salâtu fenteşirû fil-ardı vebtegû min fadlillâhi vezkurullâhe kesîren leallekum tuflihûn.
Cuma Suresi, 9-10. ayetler.
Meali:
“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığı zaman, hemen Allah'ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır.
Namaz kılınınca artık yeryüzüne dağılın ve Allah'ın lütfundan nasibinizi arayın. Allah'ı çok zikredin ki kurtuluşa eresiniz.”
Cuma Suresi, 9-10. ayetler.
Vaazda, cuma namazından sonra yeryüzüne dağılma ve Allah'ın rızkını arama emri üzerinde durulmaktadır.
Yemekten sonra bereket niyetiyle küçük bir lokma daha yemek veya Kur'an tilavetinden sonra Fâtiha okumak gibi örneklerle, tamamlanan bir işin ardından bereket dileme anlayışı arasında sembolik bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
Cumartesi, Dinlenme ve Zaman Anlayışı
Vaazda cumartesi günü de Satürn ile ilişkilendirilmekte ve Yahudilikteki Şabat anlayışına değinilmektedir.
Burada asıl üzerinde durulan nokta, insanların belirli zamanlarda çalışmaya ara verip dinlenmeleri ve ibadet için vakit ayırmaları gerektiği düşüncesidir.
Kur'an'daki zaman anlayışında ise önemli olan, belirli günlere kültürel anlamlar yüklemekten ziyade Allah'ın koyduğu hükümlere ve ibadetlerin vaktine riayet etmektir.
İşarî Sonuç:
Vaazın bu bölümünde “Fil Takvimi” olarak adlandırılan anlayışın, haftanın günleri ve farklı zaman sistemleri arasındaki bağlantıları gösterdiği düşünülmektedir. Fil Suresi'nin bu takvimin çözümüne yönelik bir işaret taşıdığı şeklinde keşfî bir yorum yapılmaktadır.
---oOo---
Rabbena Duası
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا
Rabbenâ lâ tuâhiznâ in nesînâ ev ahta'nâ.
“Ey Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma!”
---oOo--- ---oOo--- ---oOo---
Hudeybiye Antlaşması ve “Muhammedün Resûlullah” İfadesi
Kureyş elçisi Süheyl bin Amr, Resûlullah'ın huzuruna geldi. Peygamber Efendimiz ve ashabı ile yapılan görüşmeler sonucunda sulh konusunda anlaşmaya varıldı.
Anlaşma şartlarının yazılması için Hz. Ali kâtip tayin edildi.
Peygamber Efendimiz, Hz. Ali'ye:
“Yaz: Bismillâhirrahmânirrahîm.”
buyurdu.
Süheyl bin Amr ise bu ifadeye itiraz ederek, kendi kullandıkları “Bismike Allahümme” ifadesinin yazılmasını istedi.
Daha sonra anlaşmanın başına “Muhammed Resûlullah” yazılması konusunda da itiraz edildi. Süheyl:
“Eğer senin Allah'ın Resûlü olduğunu kabul etseydik, seninle savaşmaz ve Beytullah'ı ziyaretine engel olmazdık.”
dedi.
Bunun üzerine Peygamber Efendimiz, anlaşmanın “Muhammed bin Abdullah” şeklinde yazılmasını kabul etti.
Vaazda bu olay, “Muhammedün Resûlullah” ifadesinin Kur'an'da da geçtiği Fetih Suresi'nin 29. ayetiyle ilişkilendirilmektedir.
Fetih Suresi, 29. ayet:
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا
Fetih Suresi, 29. ayet.
Vaazda bu ayet “48/29” şeklinde ele alınmakta ve önceki takvim hesaplarıyla bağlantılı yeni bir zaman hesabı yapılmaktadır.
Bu hesaplamaların tamamı, vaazdaki işarî takvim anlayışına aittir.
---oOo---
“Ahmed” İsmi ve Saff Suresi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ
Ve iz kâle Îsebnu Meryeme yâ benî İsrâîle innî resûlullâhi ileykum musaddikan limâ beyne yedeyye minet-Tevrâti ve mubeşşiran bi-resûlin ye'tî min ba'dî ismuhû Ahmed. Fe lemmâ câehum bil-beyyinâti kâlû hâzâ sihrun mubîn.
Saff Suresi, 6. ayet.
Meali:
“Hani Meryem oğlu İsa, ‘Ey İsrailoğulları! Şüphesiz ben, Allah'ın size gönderdiği elçisiyim. Benden önce gelen Tevrat'ı doğrulayıcı ve benden sonra gelecek, Ahmed adındaki bir peygamberi müjdeleyici olarak geldim.’ demişti. Fakat o, kendilerine apaçık deliller getirince, ‘Bu apaçık bir sihirdir.’ dediler.”
Saff Suresi, 6. ayet.
Vaazda “Ahmed” ismi üzerinden başka bir takvim ve zaman hesabı kurulmaktadır. “Saff” kelimesi ise saflık, temizlik ve su gibi sembolik anlamlarla ilişkilendirilmektedir.
Bu bölümde Hz. İsa ile Peygamber Efendimiz arasındaki müjde ilişkisi üzerinde durulmakta; ayrıca Hz. Mehdi ile ilgili tasavvufî ve işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
Bu bağlantı, vaazın kendi keşfî yorumudur; klasik tarihî veya akidevî bir hüküm olarak değerlendirilmemelidir.
---oOo---
Hicret, Tarihler ve Takvimlerin Başlangıcı
Vaazın devamında hicret, Hudeybiye ve Peygamber Efendimiz'in doğumu arasında çeşitli ayet numaraları üzerinden hesaplamalar yapılmaktadır.
Buradaki temel soru şudur:
“Hangi takvime göre hangi tarih?”
Çünkü farklı toplumların kullandıkları takvimlerin başlangıç noktaları farklı olabilir. Güneş yılı, ay yılı ve farklı astronomik dönemler esas alındığında aynı olay için farklı sayısal değerler ortaya çıkabilir.
Vaazdaki yorumda, Kur'an'daki ayet numaralarının da sembolik bir “takvim” gibi okunabileceği düşünülmektedir.
Bu yaklaşım, klasik kronoloji çalışmasından farklı bir işarî okumadır.
---oOo---
Haram Aylar Meselesi
Haram ayların ne olduğu ve neden haram kılındığı konusunda Kur'an'a bakalım:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Yes'elûneke ani'ş-şehril-harâmi kıtâlin fîh. Kul kıtâlun fîhi kebîr. Ve saddun an sebîlillâhi ve kufrun bihî vel-mescidil-harâmi ve ihrâcu ehlihî minhu ekberu indallâh. Vel-fitnetu ekberu minel-katl. Ve lâ yezâlûne yukâtilûnekum hattâ yeruddûkum an dînikum inistetâû. Ve men yertedid minkum an dînihî fe-yemut ve huve kâfirun fe-ulâike habitat a'mâluhum fid-dünyâ vel-âhireh.
Bakara Suresi, 217. ayet.
Meali:
“Sana haram ayda savaşmayı soruyorlar. De ki: ‘O ayda savaşmak büyük bir günahtır. Allah'ın yolundan alıkoymak, O'nu inkâr etmek, Mescid-i Haram'ın ziyaretine engel olmak ve halkını oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne ve baskı, adam öldürmekten daha büyük günahtır.’”
Bakara Suresi, 217. ayet.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, “haram” kavramının Allah'ın koyduğu hüküm olmasıdır. Haramlık, bir milletin veya kavmin kendi keyfine göre belirlediği bir yasak değildir.
---oOo---
On İki Ay ve Dört Haram Ay
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
İnne iddeteş-şuhûri indallâhisnâ aşera şehren fî kitâbillâhi yevme halakas-semâvâti vel-ard, minhâ erbeatun hurum. Zâliked-dînul-kayyim. Felâ tazlimû fîhinne enfusekum. Ve kâtilûl-muşrikîne kâffeten kemâ yukâtilûnekum kâffeh. Va'lemû ennallâhe meal-muttakîn.
Tevbe Suresi, 36. ayet.
Meali:
“Şüphesiz Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı günkü yazısında, Allah katında ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü haram aylardır. İşte bu, dosdoğru kanundur. Öyleyse o aylarda kendinize zulmetmeyin. Allah'a ortak koşanlar sizinle nasıl topyekûn savaşıyorlarsa siz de onlarla topyekûn savaşın. Bilin ki Allah, kendisine karşı gelmekten sakınanlarla beraberdir.”
Tevbe Suresi, 36. ayet.
Vaazda burada önemli bir soru ortaya konulmaktadır:
“Haram ay kime göre haramdır?”
Cevap olarak da haramlığın insanların, milletlerin veya toplumların koyduğu bir kural değil, Allah'ın hükmü olduğu vurgulanmaktadır.
Bu noktadan hareketle farklı coğrafyalardaki gece-gündüz ve mevsim farklılıkları örnek verilmekte ve zaman kavramının izafî yönü üzerinde durulmaktadır.
Bir yerde gece yaşanırken başka bir yerde gündüz yaşanabilir. Bir ülkede kış yaşanırken başka bir ülkede yaz yaşanabilir. Fakat Allah'ın koyduğu hüküm, insanların bulunduğu coğrafyaya göre değişen keyfî bir hüküm değildir.
---oOo---
Haram Ayların Hikmeti Üzerine
Kur'an'da dört haram aydan söz edilmektedir. Bu ayların hikmetleri üzerinde düşünürken, savaşın, zulmün, fitnenin ve insanları Allah'ın yolundan alıkoymanın ne kadar ağır sonuçlar doğurduğunu da görmek gerekir.
Haram aylar, insanların birbirlerine zulmetmemeleri, güvenliğin ve ibadetin korunması bakımından önemli bir zaman düzeni ortaya koymaktadır.
Hac ibadetinin gerçekleştiği dönemlerde insanların güven içinde Kâbe'ye ulaşabilmeleri de bu zaman düzeninin hikmetlerinden biri olarak düşünülebilir.
Ancak haram ayların hükmünü yalnızca belli bir millete veya kültüre ait bir uygulama olarak görmek doğru değildir. Ayet açıkça bunun Allah'ın koyduğu bir düzen olduğunu bildirmektedir.
---oOo---
Müminin Tavrı: Ne Zarar Vermek Ne de Zulme Boyun Eğmek
Vaazın bu bölümünde koyun, koç, arı, boğa ve diğer hayvanlar üzerinden çeşitli sembolik benzetmeler yapılmaktadır.
Bu benzetmelerin özü şudur:
Mümin, elinden ve dilinden insanların zarar görmediği kimse olmalıdır. Fakat bu, zulme karşı hiçbir şekilde kendisini savunamayacağı anlamına gelmez.
İnsanın kendisini ve masumları koruması ile sebepsiz yere saldırması birbirinden farklıdır.
Cihad ve mücadele kavramları da zulüm, savunma ve adalet çerçevesinde değerlendirilmelidir. Duran, masum bir insana saldırmak ile kendini veya başkasını korumak aynı şey değildir.
Bu nedenle mümin, hem merhametli hem de gerektiğinde hakkı ve adaleti koruyabilecek kadar güçlü olmalıdır.
Dua:
Rabbim bizleri zulmetmekten ve zulme uğrayanlara karşı duyarsız kalmaktan muhafaza eylesin.
Bizi ne başıboş bir sürü hâline getirsin ne de başkalarına zarar veren bir kimse eylesin.
Bize faydalı, adaletli, merhametli ve basiretli kullar olmayı nasip eylesin.
---oOo---
Rabbena Duası
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا
Rabbenâ lâ tuâhiznâ in nesînâ ev ahta'nâ.
“Ey Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma!”
---oOo---
Dua ve Hatime:
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 8 Ocak 2016 Cuma
Original Kar © glan
Tasavvuf Nedir? Dinde Vesile Var mıdır? Mürşid-i Kâmil Kimdir?
(Kar©glan'ın 15 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَيهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُواْ فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْ أَنَّ لَهُم مَّا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُواْ بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Sadakallâhü'l-Azîm. Mâide Suresi, 35-36. ayetler.
Okunuşu:
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Yâ eyyuhellezîne âmenûttekûllâhe vebtegû ileyhil-vesîlete ve câhidû fî sebîlihî lealleküm tuflihûn.
İnnellezîne keferû lev enne lehum mâ fil-ardı cemîan ve mislehu meahu li-yeftedû bihî min azâbi yevmil-kıyâmeti mâ tukubbile minhum ve lehum azâbun elîm.
Meali:
Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının, O'na yaklaşmaya vesile arayın ve O'nun yolunda gayret edin ki kurtuluşa eresiniz.
İnkâr edenler, yeryüzünde bulunanların tamamına ve bir misline daha sahip olsalar ve kıyamet gününün azabından kurtulmak için bunların tamamını fidye olarak verseler, yine de bu onlardan kabul edilmez. Onlar için elem verici bir azap vardır.
Sadakallâhü'l-Azîm. Mâide Suresi, 35-36. ayetler.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Allah Teâlâ'nın yollarda dolaşıp zikredenleri araştıran melekleri vardır. Allah'ı zikreden bir topluluk bulduklarında onları kanatlarıyla dünya semasına kadar kuşatırlar...”
Hadisin devamında Allah Teâlâ'nın, zikreden kullarını bağışladığını ve onlarla beraber bulunan kimselerin de bu rahmetten nasiplendiğini bildiren ifadeler yer almaktadır.
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Daavât 66; Müslim, Zikir 25. Ayrıca bk. Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 251-252, 358-359; Tirmizî, Daavât 129)
Bu hadis, zikir meclislerinin ve Allah'ı anmak için bir araya gelmenin faziletini göstermektedir.
Salavat:
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Allah Teâlâ Hazretlerine vesile aramak, vesile edinmek ve tevessül konusu üzerinde özellikle farklı görüşler bulunmaktadır.
Bazı kimseler vesile edinmeyi, bir Allah dostundan dua istemeyi veya himmet talep etmeyi doğru bulmaz ve bunu şirk olarak değerlendirirler.
Fâtiha Suresi'nde:
“Yalnız Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz.”
buyuruyoruz.
Buradan hareketle bazıları:
“Yalnız Allah'tan yardım istiyorsun; öyleyse neden bir şeyhten veya Allah dostundan yardım istiyorsun?” diye soruyor.
Bu sorunun cevabını anlamak için önce “vesile” kavramının ne olduğuna bakmak gerekir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Kabrimi bayram yeri hâline çevirmeyiniz. Bana salât ve selâm getiriniz. Zira nerede olursanız olun, sizin salât ve selâmınız bana ulaşır.”
(Ebû Dâvûd, Menâsik 97)
Burada Peygamber Efendimiz, nerede olunursa olunsun kendisine salât ve selâm gönderilebileceğini bildirmektedir.
Bu noktadan hareketle, Allah'ın kullarına ulaşan rahmet ve yardımın çeşitli vesilelerle gerçekleşebileceği düşünülebilir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Allah size yardım edip rızık veriyorsa, bu, aranızdaki zayıflar sayesinde değil midir?”
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Cihâd 76)
Yine:
“Fakirleri gözetiniz. Aranızdaki zayıflar sayesinde Allah'tan yardım görüp rızıklandığınızdan şüpheniz olmasın.”
(Ebû Dâvûd, Cihâd 7)
Ve:
“Allah bu ümmete, aralarındaki zayıfların duası, ibadeti ve ihlâsı sebebiyle yardım etmektedir.”
(Nesâî, Cihâd 4)
Öyleyse vesile kavramını yalnızca bir insanı Allah'ın yerine koymak şeklinde anlamamak gerekir.
Allah'ın yardımının çeşitli sebepler ve vesileler üzerinden gerçekleşmesi, Allah'ın kudretini ortadan kaldırmaz.
Allâh'a Yaklaşmak İçin Vesile Aramak Nedir?
Mâide Suresi'nin 35. ayetinde:
“O'na vesile arayın.”
buyrulmaktadır.
Bu vesileyi yalnızca belirli bir kişi olarak değil; iman, ibadet, dua, zikir, salih amel, güzel ahlâk ve Allah dostlarının güzel örnekliği gibi farklı şekillerde düşünmek mümkündür.
İsrâ Suresi'nde de şöyle buyurulur:
“Onların yalvardıkları bu varlıklar, hangimiz daha yakın olacağız diye Rablerine vesile ararlar. O'nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar.”
(İsrâ, 57)
Vesileyi Bir Örnekle Anlamak
Mesela ben terzi olsam ve bir elbise dikmek istesem, kumaşı belirli ölçülerde kesmem gerekir. Bunun için makas kullanırım. Daha sonra iğne, iplik veya dikiş makinesi kullanırım.
Şimdi soralım:
Bu elbiseyi kim yaptı?
Terzi yaptı.
Peki makasın hiç mi rolü yok?
Var.
İğnenin ve ipliğin hiç mi rolü yok?
Onların da var.
Fakat bütün bunların varlığını ve çalışmasını sağlayan Allah'tır.
Demek ki bir işin gerçekleşmesinde birçok sebep ve vesile bulunabilir. Fakat bütün sebeplerin yaratıcısı ve gerçek kudret sahibi Allah Teâlâ'dır.
Aynı şekilde köy kuyularından su çekmek için kova, ip, tulumba veya başka araçlar kullanılabilir. İnsan susadığında suya ulaşmak için bu vesilelerden yararlanır.
Bütün bunlar bize şunu gösterir:
Vesile kullanmak, Allah'ı devre dışı bırakmak değildir. Vesileleri yaratan da onları sonuçlara ulaştıran da Allah'tır.
Bu vaazın size ulaşması için bile internet, bilgisayar veya telefon, elektrik, okuma-yazma, göz, akıl, el ve daha birçok vesile gerekmektedir.
Yiyeceğimizin soframıza gelmesi için çiftçi, toprak, su, güneş, emek ve daha birçok sebep vardır.
Öyleyse dünyadaki bütün sebepleri yok sayıp her şeyi sebepsiz beklemek, Allah'ın yaratılıştaki düzenini anlamamak olur.
---oOo---
Allah da Vesile Kullanır mı?
Edep bakımından çocuk için:
“Benim değil, Allah'ın emanetidir.”
denilir.
Çünkü çocuk üzerinde anne ve babanın emeği bulunsa da onu yaratan Allah'tır.
Anne-babanın çocuk üzerindeki vesile oluşu, Allah'ın yaratma kudretine ortak olmaları anlamına gelmez.
Aynı şekilde terzi kumaşı keserken:
“Ben kestim.”
diyebilir.
Fakat terzinin elini, gözünü, aklını ve kullandığı makası yaratan Allah'tır.
Tasavvufî dilde:
“Lâ mevcûde illâ Hû”
ifadesi, Allah'ın varlığı karşısında yaratılmışların kendi başlarına bağımsız bir varlık ve kudret sahibi olmadığını ifade eden bir tasavvufî söyleyiş olarak anlaşılır.
Bu ifade, yaratılmışların fiziksel olarak yok olduğu anlamında değil; onların varlık ve kudretlerinin Allah'a bağlı olduğu anlamında değerlendirilmelidir.
İnsan çalışmalı, gayret etmeli ve sebeplere sarılmalıdır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى
Ve en leyse lil-insâni illâ mâ seâ.
“İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.”
Necm Suresi, 39. ayet
Fenâ-fiş-Şeyh - Fenâ-fir-Resûl - Fenâfillâh
Allah Teâlâ:
“İnsan için ancak çalıştığı vardır.”
buyurmaktadır.
Allâh'a yaklaşmak için vesileler aramak da bu çerçevede değerlendirilebilir.
Tasavvuf geleneğinde mürşid, kişiye doğrudan Allah'ın yerine geçen bir varlık olarak değil, Kur'an ve sünnet doğrultusunda yol gösteren bir rehber olarak düşünülür.
Birinci ve en büyük rehber Hz. Muhammed Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'dir.
O'nun ardından Kur'an ve sünneti öğrenen, yaşayan ve başkalarına öğreten âlimler ve mürşidler gelir.
Bir insan sevdiği ve örnek aldığı kişinin davranışlarını öğrenir, onun güzel ahlâkını kendi hayatına taşımaya çalışır.
Tasavvufî anlayışta mürşid de müridine Allah'a giden yolda rehberlik eder.
Fenâ-fiş-Şeyh:
Bu kavramı anlamak için çay ve şeker örneğini kullanabiliriz.
Şeker çayın içinde eridiğinde ayrı bir madde olarak görünmez; fakat çayın tadını değiştirir.
Tasavvufî anlamda müridin mürşidinin güzel ahlâkını, edebini ve yaşayışını benimsemesi, onun nefsini terbiye etmesine yardımcı olabilir.
Burada amaç şahsı ilahlaştırmak değil, güzel ahlâkı örnek almaktır.
Fenâ-fir-Resûl:
Mürşid de gerçek anlamda Peygamber Efendimiz'in sünnetine bağlıysa, onun rehberliği Resûlullah'ın örnekliğine yöneltir.
Fenâfillâh:
Tasavvufî dilde kulun kendi nefsî arzularını Allah'ın rızası karşısında eritmesi ve hayatını Allah'ın emirlerine uygun hâle getirmesi anlamında kullanılan bir kavramdır.
Bu ifadeler hiçbir şekilde insanın Allah olması anlamına gelmez.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى
Ve mâ yentıku anil-hevâ. İn huve illâ vahyun yûhâ.
“O, hevâsından konuşmaz. O'nun söyledikleri kendisine vahyedilen vahiyden başka bir şey değildir.”
Necm Suresi, 3-4. ayetler
Bu ayet, özellikle Peygamber Efendimiz'in tebliğ ettiği vahyin Allah tarafından geldiğini ifade etmektedir. Peygamberlik makamı ile velâyet veya mürşidlik makamı birbirine karıştırılmamalıdır.
Mürşid, vahiy alan bir peygamber değildir. Onun görevi, Kur'an ve sünnete bağlı olarak insanlara rehberlik etmektir.
Allah Dostlarının Özellikleri
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَلاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لآئِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
Yâ eyyuhellezîne âmenû men yertedde minkum an dînihî fe-sevfe ye'tillâhu bi-kavmin yuhibbuhum ve yuhibbûnehû, ezilletin alel-mü'minîne eizzetin alel-kâfirîn, yücâhidûne fî sebîlillâhi ve lâ yehâfûne levmete lâim. Zâlike fadlullâhi yu'tîhi men yeşâ'. Vallâhu vâsiun alîm.
Mâide Suresi, 54. ayet
Meali:
Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, Allah onların yerine öyle bir topluluk getirir ki Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler. Onlar müminlere karşı alçak gönüllü, inkârcılara karşı güçlü ve onurludurlar. Allah yolunda gayret ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından korkmazlar. İşte bu, Allah'ın bir lütfudur. Onu dilediğine verir. Allah'ın lütfu geniştir, O hakkıyla bilendir.
Mâide Suresi, 54. ayet
Burada Allah'ın sevdiği kulların temel özellikleri anlatılmaktadır.
Demek ki Allah dostluğunun ölçüsü yalnızca bir kişinin “Ben mürşidim” veya “Ben Allah dostuyum” demesi değildir.
Ölçü; Allah sevgisi, güzel ahlâk, kullara karşı merhamet, Kur'an ve sünnete bağlılık, nefsin terbiyesi ve Allah yolunda samimiyet olmalıdır.
Taklidî İman - Tahkikî İman
Bir insan başlangıçta bazı şeyleri taklit ederek öğrenebilir.
Çocuk nasıl anne-babasından namazı öğreniyorsa, mürid de mürşidinden ibadet ve edebi öğrenebilir.
Fakat amaç ömür boyu körü körüne taklit etmek değildir.
Taklidî imandan tahkikî imana geçmek gerekir.
İnsan zamanla öğrendiği şeylerin hikmetini araştırmalı, düşünmeli ve imanını bilinçli hâle getirmelidir.
Tasavvufun önemli hedeflerinden biri de insanın nefsini terbiye ederek Allah'ın yaratılış düzenini, yani sünnetullahı ve fıtratı daha iyi anlamasına yardımcı olmaktır.
Bunu bir gül örneğiyle anlatabiliriz.
Gül mevsimi geçtiğinde gül yaprakları dökülür. Fakat insan gülün kokusunu daha uzun süre muhafaza etmek istiyorsa, zamanında gül yapraklarını toplayıp onlardan gül yağı veya gül suyu elde edebilir.
Buradaki örnekten maksat şudur:
Güzel olan bir şeyi sadece seyretmek değil, onun özünü anlayıp hayatımıza taşımak gerekir.
Peygamber Efendimiz'in hayatı da bizim için böyledir. O'nun sünnetini yalnızca geçmişte yaşanmış bir tarih olarak değil, bugün de yaşanabilecek bir ahlâk ve hayat ölçüsü olarak anlamak gerekir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَسْأَلُهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
Yes'eluhu men fis-semâvâti vel-ardı, kulle yevmin huve fî şe'n.
“Göklerde ve yerde bulunanlar O'ndan isterler. O, her an yeni bir iş ve oluş üzerindedir.”
Rahmân Suresi, 29. ayet
Allah'ın yaratması ve tecellileri her an devam etmektedir. İnsan da bu yaratılışın hikmetlerini düşünerek imanını güçlendirmelidir.
---oOo---
Hz. İbrahim'in Kalbinin Tatmin Olması
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَى وَلَكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Ve iz kâle İbrâhîmu rabbî erinî keyfe tuhyil-mevtâ. Kâle evelem tü'min? Kâle belâ ve lâkin li-yatma'inne kalbî. Kâle fe huz erbaaten minet-tayri fesurhunne ileyk. Sümme'c'al alâ külli cebelin minhünne cüz'en sümmed'uhünne ye'tîneke sa'yâ. Va'lem ennallâhe azîzün hakîm.
Bakara Suresi, 260. ayet
Hz. İbrahim'in:
“Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.”
demesi, iman etmediği anlamına gelmez. Kendisi:
“İnanıyorum; fakat kalbimin tatmin olması için.”
demiştir.
Bu ayet bize, insanın imanını düşünerek, tefekkür ederek ve hakikati anlamaya çalışarak derinleştirmesinin önemini gösterir.
Vaazın devamında kuşların parçalanması, suya, toprağa ve yeniden yaratılışa karışması üzerinden çeşitli işarî yorumlar yapılmaktadır.
Bu tür yorumları maddî biyoloji veya fizik kanunu olarak değil, yeniden diriliş, dönüşüm ve Allah'ın yaratma kudreti üzerine yapılan tasavvufî/işarî düşünceler olarak değerlendirmek gerekir.
Kur'an'ın asıl mesajı ise Allah'ın ölüleri diriltmeye kadir olduğudur.
---oOo---
Tasavvuf ve Varlıklarda İlâhî Tecelli
Allah Teâlâ bütün yaratılmışların yaratıcısıdır. O'nun kudreti ve isimlerinin tecellileri yaratılmışlarda görülebilir.
Fakat burada çok önemli bir ayrım vardır:
Allah'ın bir varlıkta tecelli etmesi, o varlığın Allah olduğu anlamına gelmez.
İnek Allah'ın yarattığı bir hayvandır. Köpek Allah'ın yarattığı bir hayvandır. İnsan da Allah'ın yarattığı bir kuldur.
Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellilerini yaratılmışlarda görmek başka, yaratılmışı Allah kabul etmek başka şeydir.
Tasavvufî dilde kullanılan:
“Enel-Hak”
gibi ifadeler de tarihî ve tasavvufî bağlamları içerisinde anlaşılmalıdır. Bunları insanın kelimenin literal anlamıyla Allah olduğu şeklinde anlamak doğru değildir.
Hz. Musa döneminde insanların buzağıya tapması da yaratılmış ile Yaratan arasındaki ayrımın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
İnsan, yaratılmışlara bakarak Allah'ın kudretini ve sanatını görebilir; fakat hiçbir yaratılmışı Allah'ın kendisi olarak kabul etmemelidir.
---oOo---
Tasavvuf ve Mürşid-i Kâmil
Geçen vaazlarda nefsin olgunlaşması üzerinde durmuştuk.
Şimdi “Mürşid-i Kâmil” kavramına gelelim.
Mürşid-i kâmil, tasavvuf geleneğinde insanlara Allah yolunda rehberlik eden, kendi nefsini terbiye etmeye çalışan ve Kur'an ile sünnete bağlı yaşayan olgun kişi olarak tarif edilir.
Tasavvufî yolculuk, insanın nefsini tanıması ve onu terbiye etmesiyle ilgilidir.
Bu yolculuk yalnızca dış dünyayı incelemekten ibaret değildir. İnsan kendi içine de bakmalı, nefsinin kusurlarını görmeli ve onları düzeltmeye çalışmalıdır.
Tasavvuf, insanın iç dünyasını temizleme ve ahlâkını güzelleştirme yolculuğudur.
Mürşidin görevi ise müridin yerine Allah ile kul arasına girmek değildir.
Mürşid, Allah'a kulluk yolunda rehberlik eder.
Bu nedenle mürid, mürşidine bağlanırken onun şahsını ilahlaştırmamalı; onun gösterdiği yolun Kur'an ve sünnete uygun olup olmadığına dikkat etmelidir.
Mürşidin değeri, kendisini ne kadar övdüğünde değil, insanı Allah'a, Peygamber Efendimiz'in sünnetine, güzel ahlâka ve hakikate ne kadar yönlendirdiğinde ortaya çıkar.
Rabbim bizlere doğru mürşidleri tanımayı, doğru yolu takip etmeyi ve sınırları aşmamayı nasip eylesin.
---oOo---
Allah'ım! Bize Hakkı Hak Olarak Göster
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 15 Ocak 2016 Cuma
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 15 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَيهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُواْ فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْ أَنَّ لَهُم مَّا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُواْ بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Sadakallâhü'l-Azîm. Mâide Suresi, 35-36. ayetler.
Okunuşu:
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Yâ eyyuhellezîne âmenûttekûllâhe vebtegû ileyhil-vesîlete ve câhidû fî sebîlihî lealleküm tuflihûn.
İnnellezîne keferû lev enne lehum mâ fil-ardı cemîan ve mislehu meahu li-yeftedû bihî min azâbi yevmil-kıyâmeti mâ tukubbile minhum ve lehum azâbun elîm.
Meali:
Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının, O'na yaklaşmaya vesile arayın ve O'nun yolunda gayret edin ki kurtuluşa eresiniz.
İnkâr edenler, yeryüzünde bulunanların tamamına ve bir misline daha sahip olsalar ve kıyamet gününün azabından kurtulmak için bunların tamamını fidye olarak verseler, yine de bu onlardan kabul edilmez. Onlar için elem verici bir azap vardır.
Sadakallâhü'l-Azîm. Mâide Suresi, 35-36. ayetler.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Allah Teâlâ'nın yollarda dolaşıp zikredenleri araştıran melekleri vardır. Allah'ı zikreden bir topluluk bulduklarında onları kanatlarıyla dünya semasına kadar kuşatırlar...”
Hadisin devamında Allah Teâlâ'nın, zikreden kullarını bağışladığını ve onlarla beraber bulunan kimselerin de bu rahmetten nasiplendiğini bildiren ifadeler yer almaktadır.
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Daavât 66; Müslim, Zikir 25. Ayrıca bk. Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 251-252, 358-359; Tirmizî, Daavât 129)
Bu hadis, zikir meclislerinin ve Allah'ı anmak için bir araya gelmenin faziletini göstermektedir.
Salavat:
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Allah Teâlâ Hazretlerine vesile aramak, vesile edinmek ve tevessül konusu üzerinde özellikle farklı görüşler bulunmaktadır.
Bazı kimseler vesile edinmeyi, bir Allah dostundan dua istemeyi veya himmet talep etmeyi doğru bulmaz ve bunu şirk olarak değerlendirirler.
Fâtiha Suresi'nde:
“Yalnız Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz.”
buyuruyoruz.
Buradan hareketle bazıları:
“Yalnız Allah'tan yardım istiyorsun; öyleyse neden bir şeyhten veya Allah dostundan yardım istiyorsun?” diye soruyor.
Bu sorunun cevabını anlamak için önce “vesile” kavramının ne olduğuna bakmak gerekir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Kabrimi bayram yeri hâline çevirmeyiniz. Bana salât ve selâm getiriniz. Zira nerede olursanız olun, sizin salât ve selâmınız bana ulaşır.”
(Ebû Dâvûd, Menâsik 97)
Burada Peygamber Efendimiz, nerede olunursa olunsun kendisine salât ve selâm gönderilebileceğini bildirmektedir.
Bu noktadan hareketle, Allah'ın kullarına ulaşan rahmet ve yardımın çeşitli vesilelerle gerçekleşebileceği düşünülebilir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Allah size yardım edip rızık veriyorsa, bu, aranızdaki zayıflar sayesinde değil midir?”
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Cihâd 76)
Yine:
“Fakirleri gözetiniz. Aranızdaki zayıflar sayesinde Allah'tan yardım görüp rızıklandığınızdan şüpheniz olmasın.”
(Ebû Dâvûd, Cihâd 7)
Ve:
“Allah bu ümmete, aralarındaki zayıfların duası, ibadeti ve ihlâsı sebebiyle yardım etmektedir.”
(Nesâî, Cihâd 4)
Öyleyse vesile kavramını yalnızca bir insanı Allah'ın yerine koymak şeklinde anlamamak gerekir.
Allah'ın yardımının çeşitli sebepler ve vesileler üzerinden gerçekleşmesi, Allah'ın kudretini ortadan kaldırmaz.
Allâh'a Yaklaşmak İçin Vesile Aramak Nedir?
Mâide Suresi'nin 35. ayetinde:
“O'na vesile arayın.”
buyrulmaktadır.
Bu vesileyi yalnızca belirli bir kişi olarak değil; iman, ibadet, dua, zikir, salih amel, güzel ahlâk ve Allah dostlarının güzel örnekliği gibi farklı şekillerde düşünmek mümkündür.
İsrâ Suresi'nde de şöyle buyurulur:
“Onların yalvardıkları bu varlıklar, hangimiz daha yakın olacağız diye Rablerine vesile ararlar. O'nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar.”
(İsrâ, 57)
Vesileyi Bir Örnekle Anlamak
Mesela ben terzi olsam ve bir elbise dikmek istesem, kumaşı belirli ölçülerde kesmem gerekir. Bunun için makas kullanırım. Daha sonra iğne, iplik veya dikiş makinesi kullanırım.
Şimdi soralım:
Bu elbiseyi kim yaptı?
Terzi yaptı.
Peki makasın hiç mi rolü yok?
Var.
İğnenin ve ipliğin hiç mi rolü yok?
Onların da var.
Fakat bütün bunların varlığını ve çalışmasını sağlayan Allah'tır.
Demek ki bir işin gerçekleşmesinde birçok sebep ve vesile bulunabilir. Fakat bütün sebeplerin yaratıcısı ve gerçek kudret sahibi Allah Teâlâ'dır.
Aynı şekilde köy kuyularından su çekmek için kova, ip, tulumba veya başka araçlar kullanılabilir. İnsan susadığında suya ulaşmak için bu vesilelerden yararlanır.
Bütün bunlar bize şunu gösterir:
Vesile kullanmak, Allah'ı devre dışı bırakmak değildir. Vesileleri yaratan da onları sonuçlara ulaştıran da Allah'tır.
Bu vaazın size ulaşması için bile internet, bilgisayar veya telefon, elektrik, okuma-yazma, göz, akıl, el ve daha birçok vesile gerekmektedir.
Yiyeceğimizin soframıza gelmesi için çiftçi, toprak, su, güneş, emek ve daha birçok sebep vardır.
Öyleyse dünyadaki bütün sebepleri yok sayıp her şeyi sebepsiz beklemek, Allah'ın yaratılıştaki düzenini anlamamak olur.
---oOo---
Allah da Vesile Kullanır mı?
Edep bakımından çocuk için:
“Benim değil, Allah'ın emanetidir.”
denilir.
Çünkü çocuk üzerinde anne ve babanın emeği bulunsa da onu yaratan Allah'tır.
Anne-babanın çocuk üzerindeki vesile oluşu, Allah'ın yaratma kudretine ortak olmaları anlamına gelmez.
Aynı şekilde terzi kumaşı keserken:
“Ben kestim.”
diyebilir.
Fakat terzinin elini, gözünü, aklını ve kullandığı makası yaratan Allah'tır.
Tasavvufî dilde:
“Lâ mevcûde illâ Hû”
ifadesi, Allah'ın varlığı karşısında yaratılmışların kendi başlarına bağımsız bir varlık ve kudret sahibi olmadığını ifade eden bir tasavvufî söyleyiş olarak anlaşılır.
Bu ifade, yaratılmışların fiziksel olarak yok olduğu anlamında değil; onların varlık ve kudretlerinin Allah'a bağlı olduğu anlamında değerlendirilmelidir.
İnsan çalışmalı, gayret etmeli ve sebeplere sarılmalıdır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى
Ve en leyse lil-insâni illâ mâ seâ.
“İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.”
Necm Suresi, 39. ayet
Fenâ-fiş-Şeyh - Fenâ-fir-Resûl - Fenâfillâh
Allah Teâlâ:
“İnsan için ancak çalıştığı vardır.”
buyurmaktadır.
Allâh'a yaklaşmak için vesileler aramak da bu çerçevede değerlendirilebilir.
Tasavvuf geleneğinde mürşid, kişiye doğrudan Allah'ın yerine geçen bir varlık olarak değil, Kur'an ve sünnet doğrultusunda yol gösteren bir rehber olarak düşünülür.
Birinci ve en büyük rehber Hz. Muhammed Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'dir.
O'nun ardından Kur'an ve sünneti öğrenen, yaşayan ve başkalarına öğreten âlimler ve mürşidler gelir.
Bir insan sevdiği ve örnek aldığı kişinin davranışlarını öğrenir, onun güzel ahlâkını kendi hayatına taşımaya çalışır.
Tasavvufî anlayışta mürşid de müridine Allah'a giden yolda rehberlik eder.
Fenâ-fiş-Şeyh:
Bu kavramı anlamak için çay ve şeker örneğini kullanabiliriz.
Şeker çayın içinde eridiğinde ayrı bir madde olarak görünmez; fakat çayın tadını değiştirir.
Tasavvufî anlamda müridin mürşidinin güzel ahlâkını, edebini ve yaşayışını benimsemesi, onun nefsini terbiye etmesine yardımcı olabilir.
Burada amaç şahsı ilahlaştırmak değil, güzel ahlâkı örnek almaktır.
Fenâ-fir-Resûl:
Mürşid de gerçek anlamda Peygamber Efendimiz'in sünnetine bağlıysa, onun rehberliği Resûlullah'ın örnekliğine yöneltir.
Fenâfillâh:
Tasavvufî dilde kulun kendi nefsî arzularını Allah'ın rızası karşısında eritmesi ve hayatını Allah'ın emirlerine uygun hâle getirmesi anlamında kullanılan bir kavramdır.
Bu ifadeler hiçbir şekilde insanın Allah olması anlamına gelmez.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى
Ve mâ yentıku anil-hevâ. İn huve illâ vahyun yûhâ.
“O, hevâsından konuşmaz. O'nun söyledikleri kendisine vahyedilen vahiyden başka bir şey değildir.”
Necm Suresi, 3-4. ayetler
Bu ayet, özellikle Peygamber Efendimiz'in tebliğ ettiği vahyin Allah tarafından geldiğini ifade etmektedir. Peygamberlik makamı ile velâyet veya mürşidlik makamı birbirine karıştırılmamalıdır.
Mürşid, vahiy alan bir peygamber değildir. Onun görevi, Kur'an ve sünnete bağlı olarak insanlara rehberlik etmektir.
Allah Dostlarının Özellikleri
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَلاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لآئِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
Yâ eyyuhellezîne âmenû men yertedde minkum an dînihî fe-sevfe ye'tillâhu bi-kavmin yuhibbuhum ve yuhibbûnehû, ezilletin alel-mü'minîne eizzetin alel-kâfirîn, yücâhidûne fî sebîlillâhi ve lâ yehâfûne levmete lâim. Zâlike fadlullâhi yu'tîhi men yeşâ'. Vallâhu vâsiun alîm.
Mâide Suresi, 54. ayet
Meali:
Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, Allah onların yerine öyle bir topluluk getirir ki Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler. Onlar müminlere karşı alçak gönüllü, inkârcılara karşı güçlü ve onurludurlar. Allah yolunda gayret ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından korkmazlar. İşte bu, Allah'ın bir lütfudur. Onu dilediğine verir. Allah'ın lütfu geniştir, O hakkıyla bilendir.
Mâide Suresi, 54. ayet
Burada Allah'ın sevdiği kulların temel özellikleri anlatılmaktadır.
Demek ki Allah dostluğunun ölçüsü yalnızca bir kişinin “Ben mürşidim” veya “Ben Allah dostuyum” demesi değildir.
Ölçü; Allah sevgisi, güzel ahlâk, kullara karşı merhamet, Kur'an ve sünnete bağlılık, nefsin terbiyesi ve Allah yolunda samimiyet olmalıdır.
Taklidî İman - Tahkikî İman
Bir insan başlangıçta bazı şeyleri taklit ederek öğrenebilir.
Çocuk nasıl anne-babasından namazı öğreniyorsa, mürid de mürşidinden ibadet ve edebi öğrenebilir.
Fakat amaç ömür boyu körü körüne taklit etmek değildir.
Taklidî imandan tahkikî imana geçmek gerekir.
İnsan zamanla öğrendiği şeylerin hikmetini araştırmalı, düşünmeli ve imanını bilinçli hâle getirmelidir.
Tasavvufun önemli hedeflerinden biri de insanın nefsini terbiye ederek Allah'ın yaratılış düzenini, yani sünnetullahı ve fıtratı daha iyi anlamasına yardımcı olmaktır.
Bunu bir gül örneğiyle anlatabiliriz.
Gül mevsimi geçtiğinde gül yaprakları dökülür. Fakat insan gülün kokusunu daha uzun süre muhafaza etmek istiyorsa, zamanında gül yapraklarını toplayıp onlardan gül yağı veya gül suyu elde edebilir.
Buradaki örnekten maksat şudur:
Güzel olan bir şeyi sadece seyretmek değil, onun özünü anlayıp hayatımıza taşımak gerekir.
Peygamber Efendimiz'in hayatı da bizim için böyledir. O'nun sünnetini yalnızca geçmişte yaşanmış bir tarih olarak değil, bugün de yaşanabilecek bir ahlâk ve hayat ölçüsü olarak anlamak gerekir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَسْأَلُهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
Yes'eluhu men fis-semâvâti vel-ardı, kulle yevmin huve fî şe'n.
“Göklerde ve yerde bulunanlar O'ndan isterler. O, her an yeni bir iş ve oluş üzerindedir.”
Rahmân Suresi, 29. ayet
Allah'ın yaratması ve tecellileri her an devam etmektedir. İnsan da bu yaratılışın hikmetlerini düşünerek imanını güçlendirmelidir.
---oOo---
Hz. İbrahim'in Kalbinin Tatmin Olması
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَى وَلَكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Ve iz kâle İbrâhîmu rabbî erinî keyfe tuhyil-mevtâ. Kâle evelem tü'min? Kâle belâ ve lâkin li-yatma'inne kalbî. Kâle fe huz erbaaten minet-tayri fesurhunne ileyk. Sümme'c'al alâ külli cebelin minhünne cüz'en sümmed'uhünne ye'tîneke sa'yâ. Va'lem ennallâhe azîzün hakîm.
Bakara Suresi, 260. ayet
Hz. İbrahim'in:
“Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.”
demesi, iman etmediği anlamına gelmez. Kendisi:
“İnanıyorum; fakat kalbimin tatmin olması için.”
demiştir.
Bu ayet bize, insanın imanını düşünerek, tefekkür ederek ve hakikati anlamaya çalışarak derinleştirmesinin önemini gösterir.
Vaazın devamında kuşların parçalanması, suya, toprağa ve yeniden yaratılışa karışması üzerinden çeşitli işarî yorumlar yapılmaktadır.
Bu tür yorumları maddî biyoloji veya fizik kanunu olarak değil, yeniden diriliş, dönüşüm ve Allah'ın yaratma kudreti üzerine yapılan tasavvufî/işarî düşünceler olarak değerlendirmek gerekir.
Kur'an'ın asıl mesajı ise Allah'ın ölüleri diriltmeye kadir olduğudur.
---oOo---
Tasavvuf ve Varlıklarda İlâhî Tecelli
Allah Teâlâ bütün yaratılmışların yaratıcısıdır. O'nun kudreti ve isimlerinin tecellileri yaratılmışlarda görülebilir.
Fakat burada çok önemli bir ayrım vardır:
Allah'ın bir varlıkta tecelli etmesi, o varlığın Allah olduğu anlamına gelmez.
İnek Allah'ın yarattığı bir hayvandır. Köpek Allah'ın yarattığı bir hayvandır. İnsan da Allah'ın yarattığı bir kuldur.
Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellilerini yaratılmışlarda görmek başka, yaratılmışı Allah kabul etmek başka şeydir.
Tasavvufî dilde kullanılan:
“Enel-Hak”
gibi ifadeler de tarihî ve tasavvufî bağlamları içerisinde anlaşılmalıdır. Bunları insanın kelimenin literal anlamıyla Allah olduğu şeklinde anlamak doğru değildir.
Hz. Musa döneminde insanların buzağıya tapması da yaratılmış ile Yaratan arasındaki ayrımın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
İnsan, yaratılmışlara bakarak Allah'ın kudretini ve sanatını görebilir; fakat hiçbir yaratılmışı Allah'ın kendisi olarak kabul etmemelidir.
---oOo---
Tasavvuf ve Mürşid-i Kâmil
Geçen vaazlarda nefsin olgunlaşması üzerinde durmuştuk.
Şimdi “Mürşid-i Kâmil” kavramına gelelim.
Mürşid-i kâmil, tasavvuf geleneğinde insanlara Allah yolunda rehberlik eden, kendi nefsini terbiye etmeye çalışan ve Kur'an ile sünnete bağlı yaşayan olgun kişi olarak tarif edilir.
Tasavvufî yolculuk, insanın nefsini tanıması ve onu terbiye etmesiyle ilgilidir.
Bu yolculuk yalnızca dış dünyayı incelemekten ibaret değildir. İnsan kendi içine de bakmalı, nefsinin kusurlarını görmeli ve onları düzeltmeye çalışmalıdır.
Tasavvuf, insanın iç dünyasını temizleme ve ahlâkını güzelleştirme yolculuğudur.
Mürşidin görevi ise müridin yerine Allah ile kul arasına girmek değildir.
Mürşid, Allah'a kulluk yolunda rehberlik eder.
Bu nedenle mürid, mürşidine bağlanırken onun şahsını ilahlaştırmamalı; onun gösterdiği yolun Kur'an ve sünnete uygun olup olmadığına dikkat etmelidir.
Mürşidin değeri, kendisini ne kadar övdüğünde değil, insanı Allah'a, Peygamber Efendimiz'in sünnetine, güzel ahlâka ve hakikate ne kadar yönlendirdiğinde ortaya çıkar.
Rabbim bizlere doğru mürşidleri tanımayı, doğru yolu takip etmeyi ve sınırları aşmamayı nasip eylesin.
---oOo---
Allah'ım! Bize Hakkı Hak Olarak Göster
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 15 Ocak 2016 Cuma
Original Kar © glan
Temizler ve İyiler - Mikroplar ve Kötüler
(Kar©glan'ın 21 Ocak 2016 Vaazı)
Mikrobu Temizlik ve İyilik Öldürür. Eğer Gereğince Temizlenmezse, Temiz Olanı da Pislik ve Mikroplar Hasta Edip Zarar Verebilir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا
---
قَالَ لَا تَخَافَا إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى
---
وَذَرُواْ ظَاهِرَ الإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُواْ يَقْتَرِفُونَ
Sadakallâhü'l-Azîm.
Talâk Suresi, 12. ayet
Tâhâ Suresi, 46. ayet
En'âm Suresi, 120. ayet
Okunuşu:
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Allâhullezî halaka seb'a semâvâtin ve minel ardı mislehunne, yetenezzelul emru beynehunne li ta'lemû ennallâhe alâ kulli şey'in kadîrun ve ennallâhe kad ehâta bi kulli şey'in ilmâ.
---
Kâle lâ tehâfâ innenî meakumâ, esmau ve erâ.
---
Ve zerû zâhirel-ismi ve bâtınehu, innellezîne yeksibûnel-isme seyüczewne bimâ kânû yakterifûn.
Sadakallâhü'l-Azîm.
Meali:
Allah, yedi göğü ve yerden de onların benzerlerini yaratandır. Emir ve oluş onların arasında sürekli iner. Böylece Allah'ın her şeye kadir olduğunu ve Allah'ın ilmiyle her şeyi kuşattığını bilesiniz.
Allah Teâlâ buyurur:
“İkiniz de korkmayın! Muhakkak ki Ben sizinle beraberim; işitir ve görürüm.”
Yine buyurur:
“Günahın açığını da gizlisini de bırakın.”
Bu ayetlerde geçen günahın görüneni ve görünmeyeni üzerinde düşünmek gerekir.
Geçen haftalarda mikropların pislikten beslendiğinden ve insanın maddî ve manevî olarak temizliğe dikkat etmesi gerektiğinden bahsetmiştik. Buradaki anlatımı şöyle anlayabiliriz:
İnsan, pisliğin görüneninden de görünmeyeninden de uzak durmalıdır. Çünkü kötülük, kendi alanında çoğalır ve insanı yine kendi sonucuna götürür. Temizlik ise mikropların yaşamasını zorlaştırır.
Bu nedenle temizlik yalnızca bedenin temizliği değildir. Kalbin, düşüncenin, niyetin ve davranışların da temiz tutulması gerekir.
Temizlik ile iyilik birbirini tamamlar.
Bir insan iyiliği alışkanlık hâline getirirse, kötülüklerin hayatındaki etkisi azalır. Aynı şekilde insan sürekli kötülükle meşgul olursa, bu durum onun manevî hayatını kirletir.
Sadakallâhü'l-Azîm.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem buyurdular:
النظافة من الايمان
En-Nedzâfetü minel îmân.
“Temizlik imandandır.”
(Müslim, Tahâret 1; Dârimî, Vudû 2; Müsned, 5/342, 344; Aclûnî, Keşfü'l-Hafâ, 291)
---
Fıtrî temizlik beştir:
Sünnet olmak, kasıklardaki kılları temizlemek, tırnakları kesmek, koltuk altı kıllarını temizlemek ve bıyıkları kısaltmak.
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Libâs 63)
Salavat:
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Anlamı:
Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye layık ve yücesin.
Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan et. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye layık ve yücesin.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Dünyadaki bazı uygulamalarda “üç yanlış bir doğruyu götürür” şeklinde bir anlayış vardır. Allah'ın kitabındaki ölçüye baktığımızda ise iyiliklerin kötülükleri giderebileceğini görürüz.
“İnnel-hasenâti yüzhibnes-seyyiât”
Yani:
“Şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir.”
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ
Ve ekımis-salâte tarafeyin-nehâri ve zulefen minel-leyli. İnnel-hasenâti yüzhibnes-seyyiât.
Hûd Suresi, 114. ayet
Meali:
Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, Allah'ı zikredenler için bir öğüttür.
Hûd Suresi, 114. ayet
Bu ayetten hareketle, insanın ibadet, dua, zikir ve iyiliklerle kendisini sürekli temizlemesi gerektiğini söyleyebiliriz.
Bir hadis-i şerifte yine Peygamber Efendimiz buyurmuştur:
“İslam temizlik temeli üzerine bina olunmuştur.”
TÖVBE SURESİNİN BESMELESİ ÜZERİNE
Geçen hafta, Tövbe Suresi'nin başında besmele bulunmaması ve Neml Suresi'nde besmelenin ayrıca zikredilmesi üzerinde durmuşuz.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
İnnehu min Süleymâne ve innehu bismillâhirrahmânirrahîm.
Neml Suresi, 30. ayet
Bu ayette Hz. Süleyman'ın mektubunun besmele ile başladığı bildirilmektedir.
Vaazda bu besmele ile Hz. Mehdi arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Buradaki yaklaşım, besmelenin “sonradan hatırlanması” ve yeniden başlanması düşüncesi üzerinden bir sembolik yorumdur.
Bir işe başlarken besmeleyi unutmuşsak, hatırladığımız zaman:
“Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî”
denilmesiyle ilgili rivayet de vardır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالسَّمَاء ذَاتِ الرَّجْعِ
Ves-semâi zâtir-rac'.
Târık Suresi, 11. ayet
Peygamber Efendimiz buyuruyor:
“Biriniz yemek yerken besmele çeksin. Şayet yemeğin başında unutursa, hatırladığı zaman ‘Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî’ desin.”
(Hadis-i Şerif, Tirmizî)
Burada “unutulan besmele” üzerinden bir işarî yorum yapılabilir. Allah unutmaz; insan unutur. İnsan unuttuğunda ise hatırlaması, yeniden doğru olana dönmesi gerekir.
Bu açıdan bakıldığında “geri döndüren” kavramı; tövbe, hatırlama, besmele ve insanın yanlışından dönmesiyle ilişkilendirilebilir.
---oOo---
Besmele ile Yemek Yemek
Câbir radıyallahu anh, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken dinlediğini nakleder:
“Kişi evine girerken ve yemek yerken besmele çekerse, şeytan adamlarına, ‘Burada ne geceleyebilir ne de yemek yiyebilirsiniz.’ der. Eğer o kimse eve girerken besmele çekmezse, şeytan adamlarına, ‘Geceyi geçirecek bir yer buldunuz.’ der. O şahıs yemek yerken besmele çekmezse, şeytan kendi adamlarına, ‘Hem barınacak yer hem de yiyecek yemek buldunuz.’ der.”
(Müslim, Eşribe 103. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Et'ime 15; İbn Mâce, Duâ 19)
Huzeyfe radıyallahu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte yemek yiyeceğimiz zaman, o yemeğe başlamadan elimizi yemeğe sürmezdik. Bir gün onunla birlikte yemek yiyecektik. Küçük bir kız çocuğu geldi ve hemen elini yemeğe uzattı. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onun elini tuttu. Daha sonra bir bedevî geldi; onun da elini tuttu ve şöyle buyurdu:
“Şeytan besmele çekilmeden başlanan bir yemeğe katılmayı pek arzu eder. O, şu yemeğe katılmak için bu câriyeyi getirdi. Fakat ben elini tuttum. Bu bedevî sayesinde yemeğe katılmak için onu da getirdi; onun da elini tuttum.”
Sonra Peygamber Efendimiz besmele çekerek yemeğe başladı.
(Müslim, Eşribe 102. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Et'ime 15)
Sahâbî Ümeyye İbn Mahşî radıyallahu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in yanında birisi yemek yiyordu. Adam son lokmaya kadar besmele çekmedi. Son lokmayı ağzına götürürken:
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû”
dedi.
Bunun üzerine Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem güldü ve şöyle buyurdu:
“Şeytan onunla birlikte yemek yiyordu. Adam besmele çekince şeytan yediklerini kustu.”
(Ebû Dâvûd, Et'ime 15; Nesâî, es-Sünenü'l-Kübrâ, Âdâbü'l-Ekl, 15)
BÜYÜK TILSIMDA BU AYET:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا
Ve nünezzilu minel-Kur'âni mâ huve şifâun ve rahmetün lil-mü'minîne ve lâ yezîduz-zâlimîne illâ hasârâ.
İsrâ Suresi, 82. ayet
Meali:
“Biz Kur'an'ı müminler için şifa ve rahmet olarak indiriyoruz. O, zalimlerin ise ancak hüsranını artırır.”
İsrâ Suresi, 82. ayet
Buradaki “şifa” ifadesini yalnızca maddî hastalıklar açısından değil, insanın manevî temizliği açısından da düşünmek gerekir.
Besmele ve dua ile yemek yemek, Müslüman için yemeği Allah'ın adıyla başlatmak ve nimetin Allah'tan geldiğini hatırlamak demektir.
Bu sebeple vaazdaki “mikrop”, “temizlik” ve “şeytan” benzetmelerini öncelikle manevî bir temizlik ve korunma sembolü olarak anlamak gerekir.
Burada önemli bir husus vardır:
İslam'da bir insanın yediği yiyeceğin, sırf besmele çekmediği için biyolojik olarak faydasız veya sırf besmele çektiği için otomatik olarak şifalı hâle geldiği şeklinde kesin bir hüküm çıkarmamak gerekir.
Besmele, her şeyden önce kulun Allah'ı anarak nimete başlaması, şükretmesi ve şeytanın vesvesesinden Allah'a sığınmasıdır.
---oOo---
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” ve Geri Dönüş
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” ifadesi, vaazdaki işarî yorumda “geri döndürmek” anlamıyla ilişkilendirilmektedir.
Tövbe de insanın günahından dönmesidir.
Tövbe Suresi'nin adı bile bize dönüşü, pişmanlığı ve Allah'a yönelmeyi hatırlatır.
Bu bakımdan:
Besmele, hatırlama; tövbe ise yanlış yoldan geri dönme olarak düşünülebilir.
İnsan hata yaptığında Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeli, temizlenmeli ve yeniden doğru yola yönelmelidir.
AHZÂB SURESİ, 40. AYET
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
Mâ kâne Muhammedün ebâ ehadin min ricâliküm ve lâkin rasûlallâhi ve hâtemen-nebiyyîn. Ve kânallâhu bi-külli şey'in alîmâ.
Ahzâb Suresi, 40. ayet
Ayette Peygamber Efendimiz için:
“Allah'ın Resûlü ve nebilerin sonuncusudur.”
buyrulmaktadır.
Vaazın bu bölümünde “hâtemen nebiyyîn” ifadesi üzerinden farklı bir işarî yorum yapılmakta ve Hz. Mehdi ile ilgili gelecek tasavvurları üzerinde durulmaktadır.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
Hz. Mehdi'nin resûl veya nebi olduğu şeklindeki yorum, vaazın keşfî ve kişisel yorumudur; ayetin açık hükmü olarak sunulmamalıdır.
Kur'an'daki “hâtemen nebiyyîn” ifadesi, İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu tarafından Hz. Muhammed'in nübüvvetin son peygamberi oluşuyla açıklanmıştır.
Vaazdaki işarî anlayış ise “sondan başa dönmek”, “unutulanı hatırlamak” ve insanları yeniden Allah'ın kitabına yöneltmek kavramları etrafında şekillenmektedir.
Bu bakımdan “Fâtiha” ile de sembolik bir bağlantı kurulmaktadır. Fâtiha Kur'an'ın başında bulunmasına rağmen namazın sonunda okunması ve Kur'an'ın tamamının ardından yeniden başlangıcı hatırlatması bakımından “dönüş” fikrini çağrıştırmaktadır.
İşarî olarak şöyle düşünülebilir:
İnsan bazen hakikati bildiği hâlde unutur. Sonra bir vesile ile yeniden hatırlar. Tövbe eder, besmele çeker, Fâtiha okur ve yeniden Allah'a yönelir.
Bu “geri dönüş”, insanın manevî hayatındaki en önemli dönüşlerden biridir.
Rabbim, insanlığa doğruyu bilmekte ve bulmakta yardım etsin. İdrak ve izan versin.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ
“Şüphesiz Allah, çok tövbe edenleri ve temizlenenleri sever.”
(Bakara, 222)
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 21 Ocak 2016 Perşembe
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 21 Ocak 2016 Vaazı)
Mikrobu Temizlik ve İyilik Öldürür. Eğer Gereğince Temizlenmezse, Temiz Olanı da Pislik ve Mikroplar Hasta Edip Zarar Verebilir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا
---
قَالَ لَا تَخَافَا إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى
---
وَذَرُواْ ظَاهِرَ الإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُواْ يَقْتَرِفُونَ
Sadakallâhü'l-Azîm.
Talâk Suresi, 12. ayet
Tâhâ Suresi, 46. ayet
En'âm Suresi, 120. ayet
Okunuşu:
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Allâhullezî halaka seb'a semâvâtin ve minel ardı mislehunne, yetenezzelul emru beynehunne li ta'lemû ennallâhe alâ kulli şey'in kadîrun ve ennallâhe kad ehâta bi kulli şey'in ilmâ.
---
Kâle lâ tehâfâ innenî meakumâ, esmau ve erâ.
---
Ve zerû zâhirel-ismi ve bâtınehu, innellezîne yeksibûnel-isme seyüczewne bimâ kânû yakterifûn.
Sadakallâhü'l-Azîm.
Meali:
Allah, yedi göğü ve yerden de onların benzerlerini yaratandır. Emir ve oluş onların arasında sürekli iner. Böylece Allah'ın her şeye kadir olduğunu ve Allah'ın ilmiyle her şeyi kuşattığını bilesiniz.
Allah Teâlâ buyurur:
“İkiniz de korkmayın! Muhakkak ki Ben sizinle beraberim; işitir ve görürüm.”
Yine buyurur:
“Günahın açığını da gizlisini de bırakın.”
Bu ayetlerde geçen günahın görüneni ve görünmeyeni üzerinde düşünmek gerekir.
Geçen haftalarda mikropların pislikten beslendiğinden ve insanın maddî ve manevî olarak temizliğe dikkat etmesi gerektiğinden bahsetmiştik. Buradaki anlatımı şöyle anlayabiliriz:
İnsan, pisliğin görüneninden de görünmeyeninden de uzak durmalıdır. Çünkü kötülük, kendi alanında çoğalır ve insanı yine kendi sonucuna götürür. Temizlik ise mikropların yaşamasını zorlaştırır.
Bu nedenle temizlik yalnızca bedenin temizliği değildir. Kalbin, düşüncenin, niyetin ve davranışların da temiz tutulması gerekir.
Temizlik ile iyilik birbirini tamamlar.
Bir insan iyiliği alışkanlık hâline getirirse, kötülüklerin hayatındaki etkisi azalır. Aynı şekilde insan sürekli kötülükle meşgul olursa, bu durum onun manevî hayatını kirletir.
Sadakallâhü'l-Azîm.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem buyurdular:
النظافة من الايمان
En-Nedzâfetü minel îmân.
“Temizlik imandandır.”
(Müslim, Tahâret 1; Dârimî, Vudû 2; Müsned, 5/342, 344; Aclûnî, Keşfü'l-Hafâ, 291)
---
Fıtrî temizlik beştir:
Sünnet olmak, kasıklardaki kılları temizlemek, tırnakları kesmek, koltuk altı kıllarını temizlemek ve bıyıkları kısaltmak.
(Hadis-i Şerif, Buhârî, Libâs 63)
Salavat:
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdun mecîd.
Anlamı:
Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât eyle. İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye layık ve yücesin.
Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ihsan et. İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket ihsan ettiğin gibi. Şüphesiz Sen övülmeye layık ve yücesin.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Dünyadaki bazı uygulamalarda “üç yanlış bir doğruyu götürür” şeklinde bir anlayış vardır. Allah'ın kitabındaki ölçüye baktığımızda ise iyiliklerin kötülükleri giderebileceğini görürüz.
“İnnel-hasenâti yüzhibnes-seyyiât”
Yani:
“Şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir.”
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ
Ve ekımis-salâte tarafeyin-nehâri ve zulefen minel-leyli. İnnel-hasenâti yüzhibnes-seyyiât.
Hûd Suresi, 114. ayet
Meali:
Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, Allah'ı zikredenler için bir öğüttür.
Hûd Suresi, 114. ayet
Bu ayetten hareketle, insanın ibadet, dua, zikir ve iyiliklerle kendisini sürekli temizlemesi gerektiğini söyleyebiliriz.
Bir hadis-i şerifte yine Peygamber Efendimiz buyurmuştur:
“İslam temizlik temeli üzerine bina olunmuştur.”
TÖVBE SURESİNİN BESMELESİ ÜZERİNE
Geçen hafta, Tövbe Suresi'nin başında besmele bulunmaması ve Neml Suresi'nde besmelenin ayrıca zikredilmesi üzerinde durmuşuz.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
İnnehu min Süleymâne ve innehu bismillâhirrahmânirrahîm.
Neml Suresi, 30. ayet
Bu ayette Hz. Süleyman'ın mektubunun besmele ile başladığı bildirilmektedir.
Vaazda bu besmele ile Hz. Mehdi arasında işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Buradaki yaklaşım, besmelenin “sonradan hatırlanması” ve yeniden başlanması düşüncesi üzerinden bir sembolik yorumdur.
Bir işe başlarken besmeleyi unutmuşsak, hatırladığımız zaman:
“Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî”
denilmesiyle ilgili rivayet de vardır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالسَّمَاء ذَاتِ الرَّجْعِ
Ves-semâi zâtir-rac'.
Târık Suresi, 11. ayet
Peygamber Efendimiz buyuruyor:
“Biriniz yemek yerken besmele çeksin. Şayet yemeğin başında unutursa, hatırladığı zaman ‘Bismillâhi fî evvelihî ve âhirihî’ desin.”
(Hadis-i Şerif, Tirmizî)
Burada “unutulan besmele” üzerinden bir işarî yorum yapılabilir. Allah unutmaz; insan unutur. İnsan unuttuğunda ise hatırlaması, yeniden doğru olana dönmesi gerekir.
Bu açıdan bakıldığında “geri döndüren” kavramı; tövbe, hatırlama, besmele ve insanın yanlışından dönmesiyle ilişkilendirilebilir.
---oOo---
Besmele ile Yemek Yemek
Câbir radıyallahu anh, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken dinlediğini nakleder:
“Kişi evine girerken ve yemek yerken besmele çekerse, şeytan adamlarına, ‘Burada ne geceleyebilir ne de yemek yiyebilirsiniz.’ der. Eğer o kimse eve girerken besmele çekmezse, şeytan adamlarına, ‘Geceyi geçirecek bir yer buldunuz.’ der. O şahıs yemek yerken besmele çekmezse, şeytan kendi adamlarına, ‘Hem barınacak yer hem de yiyecek yemek buldunuz.’ der.”
(Müslim, Eşribe 103. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Et'ime 15; İbn Mâce, Duâ 19)
Huzeyfe radıyallahu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte yemek yiyeceğimiz zaman, o yemeğe başlamadan elimizi yemeğe sürmezdik. Bir gün onunla birlikte yemek yiyecektik. Küçük bir kız çocuğu geldi ve hemen elini yemeğe uzattı. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onun elini tuttu. Daha sonra bir bedevî geldi; onun da elini tuttu ve şöyle buyurdu:
“Şeytan besmele çekilmeden başlanan bir yemeğe katılmayı pek arzu eder. O, şu yemeğe katılmak için bu câriyeyi getirdi. Fakat ben elini tuttum. Bu bedevî sayesinde yemeğe katılmak için onu da getirdi; onun da elini tuttum.”
Sonra Peygamber Efendimiz besmele çekerek yemeğe başladı.
(Müslim, Eşribe 102. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Et'ime 15)
Sahâbî Ümeyye İbn Mahşî radıyallahu anh şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in yanında birisi yemek yiyordu. Adam son lokmaya kadar besmele çekmedi. Son lokmayı ağzına götürürken:
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû”
dedi.
Bunun üzerine Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem güldü ve şöyle buyurdu:
“Şeytan onunla birlikte yemek yiyordu. Adam besmele çekince şeytan yediklerini kustu.”
(Ebû Dâvûd, Et'ime 15; Nesâî, es-Sünenü'l-Kübrâ, Âdâbü'l-Ekl, 15)
BÜYÜK TILSIMDA BU AYET:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا
Ve nünezzilu minel-Kur'âni mâ huve şifâun ve rahmetün lil-mü'minîne ve lâ yezîduz-zâlimîne illâ hasârâ.
İsrâ Suresi, 82. ayet
Meali:
“Biz Kur'an'ı müminler için şifa ve rahmet olarak indiriyoruz. O, zalimlerin ise ancak hüsranını artırır.”
İsrâ Suresi, 82. ayet
Buradaki “şifa” ifadesini yalnızca maddî hastalıklar açısından değil, insanın manevî temizliği açısından da düşünmek gerekir.
Besmele ve dua ile yemek yemek, Müslüman için yemeği Allah'ın adıyla başlatmak ve nimetin Allah'tan geldiğini hatırlamak demektir.
Bu sebeple vaazdaki “mikrop”, “temizlik” ve “şeytan” benzetmelerini öncelikle manevî bir temizlik ve korunma sembolü olarak anlamak gerekir.
Burada önemli bir husus vardır:
İslam'da bir insanın yediği yiyeceğin, sırf besmele çekmediği için biyolojik olarak faydasız veya sırf besmele çektiği için otomatik olarak şifalı hâle geldiği şeklinde kesin bir hüküm çıkarmamak gerekir.
Besmele, her şeyden önce kulun Allah'ı anarak nimete başlaması, şükretmesi ve şeytanın vesvesesinden Allah'a sığınmasıdır.
---oOo---
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” ve Geri Dönüş
“Bismillâhi evvelehû ve âhirehû” ifadesi, vaazdaki işarî yorumda “geri döndürmek” anlamıyla ilişkilendirilmektedir.
Tövbe de insanın günahından dönmesidir.
Tövbe Suresi'nin adı bile bize dönüşü, pişmanlığı ve Allah'a yönelmeyi hatırlatır.
Bu bakımdan:
Besmele, hatırlama; tövbe ise yanlış yoldan geri dönme olarak düşünülebilir.
İnsan hata yaptığında Allah'ın rahmetinden ümit kesmemeli, temizlenmeli ve yeniden doğru yola yönelmelidir.
AHZÂB SURESİ, 40. AYET
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
Mâ kâne Muhammedün ebâ ehadin min ricâliküm ve lâkin rasûlallâhi ve hâtemen-nebiyyîn. Ve kânallâhu bi-külli şey'in alîmâ.
Ahzâb Suresi, 40. ayet
Ayette Peygamber Efendimiz için:
“Allah'ın Resûlü ve nebilerin sonuncusudur.”
buyrulmaktadır.
Vaazın bu bölümünde “hâtemen nebiyyîn” ifadesi üzerinden farklı bir işarî yorum yapılmakta ve Hz. Mehdi ile ilgili gelecek tasavvurları üzerinde durulmaktadır.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
Hz. Mehdi'nin resûl veya nebi olduğu şeklindeki yorum, vaazın keşfî ve kişisel yorumudur; ayetin açık hükmü olarak sunulmamalıdır.
Kur'an'daki “hâtemen nebiyyîn” ifadesi, İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu tarafından Hz. Muhammed'in nübüvvetin son peygamberi oluşuyla açıklanmıştır.
Vaazdaki işarî anlayış ise “sondan başa dönmek”, “unutulanı hatırlamak” ve insanları yeniden Allah'ın kitabına yöneltmek kavramları etrafında şekillenmektedir.
Bu bakımdan “Fâtiha” ile de sembolik bir bağlantı kurulmaktadır. Fâtiha Kur'an'ın başında bulunmasına rağmen namazın sonunda okunması ve Kur'an'ın tamamının ardından yeniden başlangıcı hatırlatması bakımından “dönüş” fikrini çağrıştırmaktadır.
İşarî olarak şöyle düşünülebilir:
İnsan bazen hakikati bildiği hâlde unutur. Sonra bir vesile ile yeniden hatırlar. Tövbe eder, besmele çeker, Fâtiha okur ve yeniden Allah'a yönelir.
Bu “geri dönüş”, insanın manevî hayatındaki en önemli dönüşlerden biridir.
Rabbim, insanlığa doğruyu bilmekte ve bulmakta yardım etsin. İdrak ve izan versin.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ
“Şüphesiz Allah, çok tövbe edenleri ve temizlenenleri sever.”
(Bakara, 222)
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 21 Ocak 2016 Perşembe
Original Kar © glan
İncil'de Geçen Su Testisi, Su Bidonu ve İbrik Taşıyan Adam Kimdir?
(Kar©glan'ın 30 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
Yâsîn Suresi 20-54. Ayetler
وَجَآءَ مِنۡ أَقۡصَا ٱلۡمَدِينَةِ رَجُلٌ۬ يَسۡعَىٰ قَالَ يَـٰقَوۡمِ ٱتَّبِعُواْ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ﴿٢٠﴾ ٱتَّبِعُواْ مَن لَّا يَسۡـَٔلُكُمۡ أَجۡرً۬ا وَهُم مُّهۡتَدُونَ ﴿٢١﴾ وَمَا لِىَ لَآ أَعۡبُدُ ٱلَّذِى فَطَرَنِى وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿٢٢﴾ ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِۦۤ ءَالِهَةً إِن يُرِدۡنِ ٱلرَّحۡمَـٰنُ بِضُرٍّ۬ لَّا تُغۡنِ عَنِّى شَفَـٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔ۬ا وَلَا يُنقِذُونِ ﴿٢٣﴾ إِنِّىٓ إِذً۬ا لَّفِى ضَلَـٰلٍ۬ مُّبِينٍ ﴿٢٤﴾ إِنِّىٓ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمۡ فَٱسۡمَعُونِ ﴿٢٥﴾ قِيلَ ٱدۡخُلِ ٱلۡجَنَّةَۖ قَالَ يَـٰلَيۡتَ قَوۡمِى يَعۡلَمُونَ ﴿٢٦﴾ بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ ﴿٢٧﴾
وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَىٰ قَوۡمِهِۦ مِنۢ بَعۡدِهِۦ مِن جُندٍ۬ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ ﴿٢٨﴾ إِن كَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ فَإِذَا هُمۡ خَـٰمِدُونَ ﴿٢٩﴾ يَـٰحَسۡرَةً عَلَى ٱلۡعِبَادِۚ مَا يَأۡتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَہۡزِءُونَ ﴿٣٠﴾ أَلَمۡ يَرَوۡاْ كَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّنَ ٱلۡقُرُونِ أَنَّہُمۡ إِلَيۡہِمۡ لَا يَرۡجِعُونَ ﴿٣١﴾ وَإِن كُلٌّ۬ لَّمَّا جَمِيعٌ۬ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٣٢﴾
وَءَايَةٌ۬ لَّهُمُ ٱلۡأَرۡضُ ٱلۡمَيۡتَةُ أَحۡيَيۡنَـٰهَا وَأَخۡرَجۡنَا مِنۡہَا حَبًّ۬ا فَمِنۡهُ يَأۡڪُلُونَ ﴿٣٣﴾ وَجَعَلۡنَا فِيهَا جَنَّـٰتٍ۬ مِّن نَّخِيلٍ۬ وَأَعۡنَـٰبٍ۬ وَفَجَّرۡنَا فِيہَا مِنَ ٱلۡعُيُونِ ﴿٣٤﴾ لِيَأۡكُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦ وَمَا عَمِلَتۡهُ أَيۡدِيهِمۡۖ أَفَلَا يَشۡكُرُونَ ﴿٣٥﴾
سُبۡحَـٰنَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلۡأَزۡوَٲجَ ڪُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ وَمِنۡ أَنفُسِهِمۡ وَمِمَّا لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٦﴾ وَءَايَةٌ۬ لَّهُمُ ٱلَّيۡلُ نَسۡلَخُ مِنۡهُ ٱلنَّہَارَ فَإِذَا هُم مُّظۡلِمُونَ ﴿٣٧﴾ وَٱلشَّمۡسُ تَجۡرِى لِمُسۡتَقَرٍّ۬ لَّهَاۚ ذَٲلِكَ تَقۡدِيرُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡعَلِيمِ ﴿٣٨﴾ وَٱلۡقَمَرَ قَدَّرۡنَـٰهُ مَنَازِلَ حَتَّىٰ عَادَ كَٱلۡعُرۡجُونِ ٱلۡقَدِيمِ ﴿٣٩﴾ لَا ٱلشَّمۡسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدۡرِكَ ٱلۡقَمَرَ وَلَا ٱلَّيۡلُ سَابِقُ ٱلنَّہَارِۚ وَكُلٌّ۬ فِى فَلَكٍ۬ يَسۡبَحُونَ ﴿٤٠﴾
وَءَايَةٌ۬ لَّهُمۡ أَنَّا حَمَلۡنَا ذُرِّيَّتَہُمۡ فِى ٱلۡفُلۡكِ ٱلۡمَشۡحُونِ ﴿٤١﴾ وَخَلَقۡنَا لَهُم مِّن مِّثۡلِهِۦ مَا يَرۡكَبُونَ ﴿٤٢﴾ وَإِن نَّشَأۡ نُغۡرِقۡهُمۡ فَلَا صَرِيخَ لَهُمۡ وَلَا هُمۡ يُنقَذُونَ ﴿٤٣﴾ إِلَّا رَحۡمَةً۬ مِّنَّا وَمَتَـٰعًا إِلَىٰ حِينٍ۬ ﴿٤٤﴾ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّقُواْ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيكُمۡ وَمَا خَلۡفَكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ﴿٤٥﴾
وَمَا تَأۡتِيہِم مِّنۡ ءَايَةٍ۬ مِنۡ ءَايَـٰتِ رَبِّہِمۡ إِلَّا كَانُواْ عَنۡہَا مُعۡرِضِينَ ﴿٤٦﴾ وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ أَنفِقُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ قَالَ ٱلَّذِينَ ڪَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنُطۡعِمُ مَن لَّوۡ يَشَآءُ ٱللَّهُ أَطۡعَمَهُۥۤ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ۬ مُّبِينٍ۬ ﴿٤٧﴾ وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَـٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَـٰدِقِينَ ﴿٤٨﴾ مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ تَأۡخُذُهُمۡ وَهُمۡ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾ فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ تَوۡصِيَةً۬ وَلَآ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ يَرۡجِعُونَ ﴿٥٠﴾
وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلۡأَجۡدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾ قَالُواْ يَـٰوَيۡلَنَا مَنۢ بَعَثَنَا مِن مَّرۡقَدِنَاۜۗ هَـٰذَا مَا وَعَدَ ٱلرَّحۡمَـٰنُ وَصَدَقَ ٱلۡمُرۡسَلُونَ ﴿٥٢﴾ إِن ڪَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ فَإِذَا هُمۡ جَمِيعٌ۬ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٥٣﴾
Sadakallahul Azîm. Yâsîn Suresi, 20-54. ayetler.
---oOo---
İncil'de Geçen "Faraklit" ve Su Testisini Taşıyan Adam
İncil'de Yuhanna bölümünde Faraklit hakkında şu ifadeler yer almaktadır:
"Faraklit geldiğinde benim için şahitlik edecektir ve siz de bana şahitlik edersiniz."
(Yuhanna, 15:26-27)
"Ben size hakkı söylüyorum. Benim gitmem sizin için hayırlıdır. Çünkü ben gitmezsem Faraklit size gelmez. Ama ben gidersem onu size gönderirim."
(Yuhanna, 16:7)
Devamındaki pasajda ise Faraklit'in, hakikat konusunda insanlara yol göstereceği ifade edilmektedir:
"Fakat o, yani hakikat ruhu gelince, size her hakikate yol gösterecek. Zira kendiliğinden söylemeyecektir; fakat her ne işitirse söyleyecek ve gelecek şeyleri size bildirecektir."
(Yuhanna, 16:13)
Ayrıca Yuhanna 14:30'da şöyle denilmektedir:
"Artık ben sizinle çok söyleşmem. Çünkü bu âlemin reisi geliyor. Bende asla onun nesnesi yoktur."
İncil'de Geçen "Su Testisini Taşıyan Adam"
Vaazda, Luka ve Markos İncillerinde geçen "su testisi taşıyan adam" anlatımı üzerinde durulmaktadır.
Havariler İsa'ya, hazırlığı nerede yapacaklarını sorduklarında, İsa'nın onlara şöyle söylediği aktarılır:
"Kente girdiğinizde karşınıza su testisi taşıyan bir adam çıkacak. Adamı, gideceği eve kadar izleyin."
(Luka 22:10)
Markos'ta da benzer şekilde:
"Kente gidin; orada su testisi taşıyan bir adam çıkacak karşınıza. Onu izleyin..."
(Markos 14:13)
Vaazdaki işarî yorumda, bu "su testisi taşıyan adam" ifadesi, ileride ortaya çıkacak bir şahsa yönelik sembolik bir işaret olarak değerlendirilmektedir.
ÖNEMLİ NOT:
Avusturya'ya geldiğimiz ilk yıllarda taş ocağında işçi olarak çalıştım. Taş işi gerçekten ağır ve tozlu bir işti. Taş delici tabancaların yağı, taş tozu, küçük taş parçaları ve ter, gün sonunda insanın üstünü başını tamamen kirletirdi.
Çalıştığımız yerde sıcak suyu bulunan bir duş bölümü vardı. Evimde ise o dönemde sıcak su yoktu. Bu nedenle iş çıkışlarında bazen işyerindeki sıcak sudan bir bidon doldurup eve götürürdüm.
Aslında işyerindeki duş imkânından yararlanma hakkımız vardı. Fakat ben bazen, evde de kullanmak üzere sıcak suyu bidonla götürüyordum.
Taş ocağında yaptığımız iş çok ağırdı. Büyük blok taşları defalarca kaldırıyor, çeviriyor, kesiyor ve istifliyorduk. Bazen dört tona kadar taşla uğraştığımız oluyordu. Taşın düzgün kesilebilmesi için sürekli çevrilmesi ve doğru şekilde yerleştirilmesi gerekiyordu.
Elhamdülillah, ekmeğimizi alın terimizle kazandık.
O günleri bugün düşündüğümde, vaazdaki sembolik anlatımla taş ile insan arasında bir benzetme kuruyorum. Taş nasıl işlenerek kullanılabilir bir hâle getiriliyorsa, insan da nefsini terbiye ederek, sabır ve emekle güzel ahlâka yönelmelidir.
İsa aleyhisselâmın marangoz olması üzerinden de benzer bir sembolik anlatım kurulabilir. Marangoz nasıl ağacı işler, şekillendirir ve faydalı bir hâle getirirse; insan da kendi nefsini ve ahlâkını terbiye ederek olgunlaşmaya çalışmalıdır.
Benim taş ocağındaki işim de bu bakımdan bana ayrı bir ders vermiştir. Taşları işlerken aslında kendi nefsimizi de sabır, emek ve alın teriyle işlemeyi öğreniyorduk.
İşte "su testisi taşıyan adam" ifadesini de bu hatıralarla birlikte düşündüğümde, İncil'deki sembolik anlatım ile kendi hayatımdaki su taşıma olayları arasında bir işaret ve benzetme kurduğumu ifade etmek isterim.
O dönemde beni işyerinde su bidonuyla veya abdest için kullandığım ibrikle gören arkadaşlarım olmuştu. Ben ise o zaman bu olayların ileride böyle bir anlam kazanabileceğini düşünmüyordum.
Su Testisi Taşıyan Adam Hakkındaki İşarî Yorum
Bu vaazın keşfî yorumuna göre, İncil'de geçen su testisi taşıyan adam sembolü, hakikate ve temizliğe işaret eden bir sembol olarak ele alınmaktadır.
Su; temizlik, hayat, rahmet ve arınma ile ilişkilendirilen bir unsurdur. İbrik ise abdest ve temizlenme ile bağlantılıdır.
Bu nedenle burada "su taşıyan adam" ifadesi, sadece maddî anlamda su taşıyan bir insan olarak değil, aynı zamanda insanlara temizlik, arınma ve hakikate yönelme çağrısı yapan bir sembol olarak yorumlanmaktadır.
Benim bu metni hazırlarken vardığım keşfî kanaat ise şudur: İnsan bazen yaşadığı olayların anlamını yıllar sonra fark eder. Bir olayın işaretini insan o anda anlayamayabilir. Bu sebeple, geçmişte yaşanan bazı hadiseler sonradan farklı bir bakışla değerlendirilebilir.
Faraklit ve Beklenen Kişi Meselesi
İncil metinlerinde geçen "Faraklit" ifadesi, İslamî literatürde farklı şekillerde yorumlanmıştır. Vaazın yaklaşımında ise bu ifade, gelecekte gelecek bir rehber ve hakikate şahitlik edecek kişi fikriyle ilişkilendirilmektedir.
Bu yorum, vaazın işarî ve tasavvufî yaklaşımıdır. Bir ayet veya İncil pasajının işarî yorumunu, metnin herkes tarafından kabul edilen tarihî veya akademik yorumu olarak değerlendirmemek gerekir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
Vaazda Mehdi hakkında şu rivayetler aktarılmaktadır:
"Allah (c.c.) bütün insanların kalplerini onun (Mehdi'nin) muhabbetiyle dolduracaktır."
(El-Kavlu'l-Muhtasar fî Alâmâtil-Mehdiyy-il-Muntazar, s. 42)
"Mehdi zuhur eder; herkes sadece ondan konuşur, onun sevgisini içer ve ondan başka bir şeyden bahsetmezler."
(Kitab-ül Burhan fî Alâmâtil-Mehdiyy-il-Âhir Zaman, s. 33)
Bu tür rivayetlerin aktarımında, kaynakların ifadeleri ve sıhhat dereceleri ayrıca değerlendirilmelidir. Buradaki kullanım, vaazın kendi anlatım çerçevesindedir.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Biraz da semboller üzerinden düşünelim:
Vaazın bu bölümünde Safiye, Ayasofya, burçlar, mevsimler, su, toprak ve insanın karakteri arasında çeşitli sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
"Safiye" kelimesi saflık ve temizlik çağrışımı üzerinden ele alınmakta; Ayasofya ismiyle ilgili olarak da işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Bunlar tarihî veya dilbilimsel kesin hükümler olarak değil, vaazdaki sembolik düşünceler olarak değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde burçlar ve mevsimler üzerinden insanın saflıktan tecrübeye, tecrübeden uyanıklığa ve sonunda iyiliğe yönelmesi anlatılmaktadır.
İnsan hayatında da benzer bir süreç vardır.
İnsan bazen saf ve iyi niyetli olabilir. Tecrübe kazandıkça aldatılmamayı öğrenir. Fakat burada önemli olan, tecrübe kazanırken kötülüğe dönüşmemektir.
Saflık ile gaflet aynı şey değildir. İyi niyetli olmak insanı tedbirsiz olmaya mecbur etmez. Aynı şekilde uyanık olmak da insanı kötü ve zalim yapmamalıdır.
Vaazdaki burç ve mevsim benzetmelerinde, kışın karanlığından baharın aydınlığına geçiş gibi, insanın da nefsî karanlıklardan kurtularak iyiliğe yönelmesi anlatılmaktadır.
Kar Beyaz İnsanlar
Karın beyazlığı burada sembolik olarak temizliği ve kötülükten uzaklaşmayı ifade etmektedir.
İyiliğin de aşırısı, kötülüğün de aşırısı insanı denge noktasından uzaklaştırabilir. Önemli olan insanın hakikati, adaleti, merhameti ve güzel ahlâkı gözetmesidir.
Bu sebeple "KAR©glan" ismini de yalnızca bir isim olarak değil, vaazın sembolik anlatımında "karın beyazlığı" ve temizlenme düşüncesiyle ilişkilendirmekteyim.
---oOo---
Maiyet Nedir? Allah ile Beraber Olmak Nedir?
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
"Lâ tahzen, innallâhe meânâ."
"Üzülme; şüphesiz Allah bizimle beraberdir."
Tevbe Suresi, 40. ayetten pasaj.
Burada "Allah bizimle beraberdir" ifadesinin ne anlama geldiği üzerinde düşünmek gerekir.
Allah'ın kul ile beraberliği, O'nun kuluna olan ilmi, rahmeti, yardımı, gözetmesi ve kudreti açısından anlaşılabilir. Tasavvufî dilde ise bu beraberlik, kulun Allah'ın huzurunu ve murakabesini kalbinde sürekli hissetmesi şeklinde ifade edilir.
Bu nedenle Allah'ın beraberliğini, Allah'ın yaratılmışların içine veya bedenlerine fiziksel olarak girmesi şeklinde anlamamak gerekir.
Hz. Hüseyin'in şehadeti, Hz. İsa'nın yaşadığı hadiseler, Hz. Yahya ve Hz. Zekeriyya'nın başına gelenler gibi olaylar da bu açıdan düşünülebilir.
Bir kul büyük bir sıkıntı veya zulümle karşılaştığında, Allah'ın onu terk ettiği anlamı çıkmaz. Allah'ın maiyeti; kulun başına hiçbir sıkıntı gelmemesi değil, kulun her hâlinde Allah'ın ilmi, kudreti ve rahmeti altında bulunmasıdır.
Vahdet-i Vücûd ve "Enel Hak" Meselesi
Tasavvuf geleneğinde "Vahdet-i Vücûd" ifadesi, varlığın Allah'a muhtaç oluşunu ve kulun kendi varlığını Allah karşısında mutlaklaştırmaması gerektiğini anlatan derin bir düşünce alanıdır.
"Lâ mevcûde illâ Hû" sözü de bu tasavvufî anlayış içinde kullanılan ifadelerden biridir.
"Enel Hak" sözü ise özellikle Hallâc-ı Mansûr ile birlikte anılan, tasavvuf tarihinde çokça tartışılmış bir ifadedir. Bunu, insanın literal anlamda Allah olduğu şeklinde değil; kulun kendi nefsî varlığını yok hükmünde görüp Allah'ın kudreti karşısındaki aczini ifade eden tasavvufî bir söylem olarak değerlendirmek gerekir.
Bu bakımdan insanın "halife" oluşu da Allah olmak anlamına gelmez. Kur'an'daki hilafet kavramı, insanın yeryüzünde sorumluluk taşıyan, emaneti yüklenen ve Allah'ın isim ve sıfatlarının ahlâkî yansımalarını yaşamaya çalışan bir kul olması şeklinde anlaşılmalıdır.
Ahzâb Suresi 72. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا
İnnâ aradnel-emânete ales-semâvâti vel-ardı vel-cibâli fe ebeyne en yahmilnehâ ve eşfakne minhâ ve hamelehel-insânu innehû kâne zalûmen cehûlâ.
Sadakallahul Azîm. Ahzâb Suresi, 72. ayet.
Meali:
"Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler ve ondan korktular. Onu insan yüklendi. Şüphesiz insan çok zalim ve çok cahildir."
İnsan, kendisine verilen emaneti taşıyan bir varlıktır. Bu emanet; sorumluluk, irade, kulluk, akıl ve yeryüzünde iyiliği gerçekleştirme görevi olarak anlaşılabilir.
Tasavvufî bakışta insanın kemale ulaşması, Allah'ın isim ve sıfatlarını kendi hayatında güzel ahlâk olarak yansıtmasıyla ilişkilendirilir.
Vahdet-i Vücûd Makamı Hakkındaki İşarî Anlatım
Vaazın bu bölümünde "birler, üçler, beşler, yediler, kırklar ve gavs" gibi tasavvufî kavramlar üzerinden sembolik bir sistem kurulmaktadır.
Buradaki anlatımlar, tasavvufî ve keşfî yorumlardır. Bunları gök cisimlerinin veya insan bedeninin bilimsel yapısına dair kesin bilgiler olarak değerlendirmemek gerekir.
"Gavs" kavramı da tasavvuf geleneğinde Allah'ın izniyle kullara yardım vesilesi olan büyük veliler için kullanılan bir makam ve unvan olarak ele alınmıştır.
Vaazdaki "içi boşaltılmış sistem", "gavs" ve çeşitli gezegenler arasındaki bağlantılar ise sembolik bir anlatım olarak değerlendirilmelidir.
İnsana verilen emanetin özü, Allah'ın kulluğundan uzaklaşmak değil; tam tersine Allah'a karşı sorumluluğunu bilmek, nefsini terbiye etmek ve yeryüzünde adalet, merhamet ve güzel ahlâk üzere yaşamaktır.
Bu açıdan "halifetü rûy-i zemin" ifadesini de insanın yeryüzünde Allah'ın yerine geçmesi şeklinde değil, Allah'ın kulu ve yeryüzündeki sorumlu varlık olması şeklinde anlamak daha doğru olur.
Sonuç
İnsan, kendisine verilen emaneti taşıyan bir varlıktır. Bu emaneti taşımanın yolu ise kibirlenmek değil, kulluk etmektir.
İnsan ne kadar yükselirse yükselsin Allah'ın kulu olduğunu unutmamalıdır. Tasavvufî makamlar, insana üstünlük taslamak için değil, daha fazla sorumluluk ve güzel ahlâk yüklemek için düşünülmelidir.
Rabbim bizleri Deccal fitnesinden, her türlü fitneden ve nefsimizin kötülüklerinden muhafaza eylesin. Bizleri hakikati bilmeyen ve bilmediği bir makama zorla talip olan kimselerden eylemesin.
Rabbim, bizlere emaneti hakkıyla taşımayı, kulluğu bilmeyi, güzel ahlâkla yaşamayı ve hakikate karşı kibirlenmemeyi nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
"Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tabi olmayı; bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle."
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhıru da'vâhum enil hamdulillâhi rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fatiha maassalavat.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 30 Ocak 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 30 Ocak 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
Yâsîn Suresi 20-54. Ayetler
وَجَآءَ مِنۡ أَقۡصَا ٱلۡمَدِينَةِ رَجُلٌ۬ يَسۡعَىٰ قَالَ يَـٰقَوۡمِ ٱتَّبِعُواْ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ﴿٢٠﴾ ٱتَّبِعُواْ مَن لَّا يَسۡـَٔلُكُمۡ أَجۡرً۬ا وَهُم مُّهۡتَدُونَ ﴿٢١﴾ وَمَا لِىَ لَآ أَعۡبُدُ ٱلَّذِى فَطَرَنِى وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿٢٢﴾ ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِۦۤ ءَالِهَةً إِن يُرِدۡنِ ٱلرَّحۡمَـٰنُ بِضُرٍّ۬ لَّا تُغۡنِ عَنِّى شَفَـٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔ۬ا وَلَا يُنقِذُونِ ﴿٢٣﴾ إِنِّىٓ إِذً۬ا لَّفِى ضَلَـٰلٍ۬ مُّبِينٍ ﴿٢٤﴾ إِنِّىٓ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمۡ فَٱسۡمَعُونِ ﴿٢٥﴾ قِيلَ ٱدۡخُلِ ٱلۡجَنَّةَۖ قَالَ يَـٰلَيۡتَ قَوۡمِى يَعۡلَمُونَ ﴿٢٦﴾ بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ ﴿٢٧﴾
وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَىٰ قَوۡمِهِۦ مِنۢ بَعۡدِهِۦ مِن جُندٍ۬ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ ﴿٢٨﴾ إِن كَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ فَإِذَا هُمۡ خَـٰمِدُونَ ﴿٢٩﴾ يَـٰحَسۡرَةً عَلَى ٱلۡعِبَادِۚ مَا يَأۡتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَہۡزِءُونَ ﴿٣٠﴾ أَلَمۡ يَرَوۡاْ كَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّنَ ٱلۡقُرُونِ أَنَّہُمۡ إِلَيۡہِمۡ لَا يَرۡجِعُونَ ﴿٣١﴾ وَإِن كُلٌّ۬ لَّمَّا جَمِيعٌ۬ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٣٢﴾
وَءَايَةٌ۬ لَّهُمُ ٱلۡأَرۡضُ ٱلۡمَيۡتَةُ أَحۡيَيۡنَـٰهَا وَأَخۡرَجۡنَا مِنۡہَا حَبًّ۬ا فَمِنۡهُ يَأۡڪُلُونَ ﴿٣٣﴾ وَجَعَلۡنَا فِيهَا جَنَّـٰتٍ۬ مِّن نَّخِيلٍ۬ وَأَعۡنَـٰبٍ۬ وَفَجَّرۡنَا فِيہَا مِنَ ٱلۡعُيُونِ ﴿٣٤﴾ لِيَأۡكُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦ وَمَا عَمِلَتۡهُ أَيۡدِيهِمۡۖ أَفَلَا يَشۡكُرُونَ ﴿٣٥﴾
سُبۡحَـٰنَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلۡأَزۡوَٲجَ ڪُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ وَمِنۡ أَنفُسِهِمۡ وَمِمَّا لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٦﴾ وَءَايَةٌ۬ لَّهُمُ ٱلَّيۡلُ نَسۡلَخُ مِنۡهُ ٱلنَّہَارَ فَإِذَا هُم مُّظۡلِمُونَ ﴿٣٧﴾ وَٱلشَّمۡسُ تَجۡرِى لِمُسۡتَقَرٍّ۬ لَّهَاۚ ذَٲلِكَ تَقۡدِيرُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡعَلِيمِ ﴿٣٨﴾ وَٱلۡقَمَرَ قَدَّرۡنَـٰهُ مَنَازِلَ حَتَّىٰ عَادَ كَٱلۡعُرۡجُونِ ٱلۡقَدِيمِ ﴿٣٩﴾ لَا ٱلشَّمۡسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدۡرِكَ ٱلۡقَمَرَ وَلَا ٱلَّيۡلُ سَابِقُ ٱلنَّہَارِۚ وَكُلٌّ۬ فِى فَلَكٍ۬ يَسۡبَحُونَ ﴿٤٠﴾
وَءَايَةٌ۬ لَّهُمۡ أَنَّا حَمَلۡنَا ذُرِّيَّتَہُمۡ فِى ٱلۡفُلۡكِ ٱلۡمَشۡحُونِ ﴿٤١﴾ وَخَلَقۡنَا لَهُم مِّن مِّثۡلِهِۦ مَا يَرۡكَبُونَ ﴿٤٢﴾ وَإِن نَّشَأۡ نُغۡرِقۡهُمۡ فَلَا صَرِيخَ لَهُمۡ وَلَا هُمۡ يُنقَذُونَ ﴿٤٣﴾ إِلَّا رَحۡمَةً۬ مِّنَّا وَمَتَـٰعًا إِلَىٰ حِينٍ۬ ﴿٤٤﴾ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّقُواْ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيكُمۡ وَمَا خَلۡفَكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ﴿٤٥﴾
وَمَا تَأۡتِيہِم مِّنۡ ءَايَةٍ۬ مِنۡ ءَايَـٰتِ رَبِّہِمۡ إِلَّا كَانُواْ عَنۡہَا مُعۡرِضِينَ ﴿٤٦﴾ وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ أَنفِقُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ قَالَ ٱلَّذِينَ ڪَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنُطۡعِمُ مَن لَّوۡ يَشَآءُ ٱللَّهُ أَطۡعَمَهُۥۤ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ۬ مُّبِينٍ۬ ﴿٤٧﴾ وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَـٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَـٰدِقِينَ ﴿٤٨﴾ مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ تَأۡخُذُهُمۡ وَهُمۡ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾ فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ تَوۡصِيَةً۬ وَلَآ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ يَرۡجِعُونَ ﴿٥٠﴾
وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلۡأَجۡدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾ قَالُواْ يَـٰوَيۡلَنَا مَنۢ بَعَثَنَا مِن مَّرۡقَدِنَاۜۗ هَـٰذَا مَا وَعَدَ ٱلرَّحۡمَـٰنُ وَصَدَقَ ٱلۡمُرۡسَلُونَ ﴿٥٢﴾ إِن ڪَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةً۬ وَٲحِدَةً۬ فَإِذَا هُمۡ جَمِيعٌ۬ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٥٣﴾
Sadakallahul Azîm. Yâsîn Suresi, 20-54. ayetler.
---oOo---
İncil'de Geçen "Faraklit" ve Su Testisini Taşıyan Adam
İncil'de Yuhanna bölümünde Faraklit hakkında şu ifadeler yer almaktadır:
"Faraklit geldiğinde benim için şahitlik edecektir ve siz de bana şahitlik edersiniz."
(Yuhanna, 15:26-27)
"Ben size hakkı söylüyorum. Benim gitmem sizin için hayırlıdır. Çünkü ben gitmezsem Faraklit size gelmez. Ama ben gidersem onu size gönderirim."
(Yuhanna, 16:7)
Devamındaki pasajda ise Faraklit'in, hakikat konusunda insanlara yol göstereceği ifade edilmektedir:
"Fakat o, yani hakikat ruhu gelince, size her hakikate yol gösterecek. Zira kendiliğinden söylemeyecektir; fakat her ne işitirse söyleyecek ve gelecek şeyleri size bildirecektir."
(Yuhanna, 16:13)
Ayrıca Yuhanna 14:30'da şöyle denilmektedir:
"Artık ben sizinle çok söyleşmem. Çünkü bu âlemin reisi geliyor. Bende asla onun nesnesi yoktur."
İncil'de Geçen "Su Testisini Taşıyan Adam"
Vaazda, Luka ve Markos İncillerinde geçen "su testisi taşıyan adam" anlatımı üzerinde durulmaktadır.
Havariler İsa'ya, hazırlığı nerede yapacaklarını sorduklarında, İsa'nın onlara şöyle söylediği aktarılır:
"Kente girdiğinizde karşınıza su testisi taşıyan bir adam çıkacak. Adamı, gideceği eve kadar izleyin."
(Luka 22:10)
Markos'ta da benzer şekilde:
"Kente gidin; orada su testisi taşıyan bir adam çıkacak karşınıza. Onu izleyin..."
(Markos 14:13)
Vaazdaki işarî yorumda, bu "su testisi taşıyan adam" ifadesi, ileride ortaya çıkacak bir şahsa yönelik sembolik bir işaret olarak değerlendirilmektedir.
ÖNEMLİ NOT:
Avusturya'ya geldiğimiz ilk yıllarda taş ocağında işçi olarak çalıştım. Taş işi gerçekten ağır ve tozlu bir işti. Taş delici tabancaların yağı, taş tozu, küçük taş parçaları ve ter, gün sonunda insanın üstünü başını tamamen kirletirdi.
Çalıştığımız yerde sıcak suyu bulunan bir duş bölümü vardı. Evimde ise o dönemde sıcak su yoktu. Bu nedenle iş çıkışlarında bazen işyerindeki sıcak sudan bir bidon doldurup eve götürürdüm.
Aslında işyerindeki duş imkânından yararlanma hakkımız vardı. Fakat ben bazen, evde de kullanmak üzere sıcak suyu bidonla götürüyordum.
Taş ocağında yaptığımız iş çok ağırdı. Büyük blok taşları defalarca kaldırıyor, çeviriyor, kesiyor ve istifliyorduk. Bazen dört tona kadar taşla uğraştığımız oluyordu. Taşın düzgün kesilebilmesi için sürekli çevrilmesi ve doğru şekilde yerleştirilmesi gerekiyordu.
Elhamdülillah, ekmeğimizi alın terimizle kazandık.
O günleri bugün düşündüğümde, vaazdaki sembolik anlatımla taş ile insan arasında bir benzetme kuruyorum. Taş nasıl işlenerek kullanılabilir bir hâle getiriliyorsa, insan da nefsini terbiye ederek, sabır ve emekle güzel ahlâka yönelmelidir.
İsa aleyhisselâmın marangoz olması üzerinden de benzer bir sembolik anlatım kurulabilir. Marangoz nasıl ağacı işler, şekillendirir ve faydalı bir hâle getirirse; insan da kendi nefsini ve ahlâkını terbiye ederek olgunlaşmaya çalışmalıdır.
Benim taş ocağındaki işim de bu bakımdan bana ayrı bir ders vermiştir. Taşları işlerken aslında kendi nefsimizi de sabır, emek ve alın teriyle işlemeyi öğreniyorduk.
İşte "su testisi taşıyan adam" ifadesini de bu hatıralarla birlikte düşündüğümde, İncil'deki sembolik anlatım ile kendi hayatımdaki su taşıma olayları arasında bir işaret ve benzetme kurduğumu ifade etmek isterim.
O dönemde beni işyerinde su bidonuyla veya abdest için kullandığım ibrikle gören arkadaşlarım olmuştu. Ben ise o zaman bu olayların ileride böyle bir anlam kazanabileceğini düşünmüyordum.
Su Testisi Taşıyan Adam Hakkındaki İşarî Yorum
Bu vaazın keşfî yorumuna göre, İncil'de geçen su testisi taşıyan adam sembolü, hakikate ve temizliğe işaret eden bir sembol olarak ele alınmaktadır.
Su; temizlik, hayat, rahmet ve arınma ile ilişkilendirilen bir unsurdur. İbrik ise abdest ve temizlenme ile bağlantılıdır.
Bu nedenle burada "su taşıyan adam" ifadesi, sadece maddî anlamda su taşıyan bir insan olarak değil, aynı zamanda insanlara temizlik, arınma ve hakikate yönelme çağrısı yapan bir sembol olarak yorumlanmaktadır.
Benim bu metni hazırlarken vardığım keşfî kanaat ise şudur: İnsan bazen yaşadığı olayların anlamını yıllar sonra fark eder. Bir olayın işaretini insan o anda anlayamayabilir. Bu sebeple, geçmişte yaşanan bazı hadiseler sonradan farklı bir bakışla değerlendirilebilir.
Faraklit ve Beklenen Kişi Meselesi
İncil metinlerinde geçen "Faraklit" ifadesi, İslamî literatürde farklı şekillerde yorumlanmıştır. Vaazın yaklaşımında ise bu ifade, gelecekte gelecek bir rehber ve hakikate şahitlik edecek kişi fikriyle ilişkilendirilmektedir.
Bu yorum, vaazın işarî ve tasavvufî yaklaşımıdır. Bir ayet veya İncil pasajının işarî yorumunu, metnin herkes tarafından kabul edilen tarihî veya akademik yorumu olarak değerlendirmemek gerekir.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
Vaazda Mehdi hakkında şu rivayetler aktarılmaktadır:
"Allah (c.c.) bütün insanların kalplerini onun (Mehdi'nin) muhabbetiyle dolduracaktır."
(El-Kavlu'l-Muhtasar fî Alâmâtil-Mehdiyy-il-Muntazar, s. 42)
"Mehdi zuhur eder; herkes sadece ondan konuşur, onun sevgisini içer ve ondan başka bir şeyden bahsetmezler."
(Kitab-ül Burhan fî Alâmâtil-Mehdiyy-il-Âhir Zaman, s. 33)
Bu tür rivayetlerin aktarımında, kaynakların ifadeleri ve sıhhat dereceleri ayrıca değerlendirilmelidir. Buradaki kullanım, vaazın kendi anlatım çerçevesindedir.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Biraz da semboller üzerinden düşünelim:
Vaazın bu bölümünde Safiye, Ayasofya, burçlar, mevsimler, su, toprak ve insanın karakteri arasında çeşitli sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
"Safiye" kelimesi saflık ve temizlik çağrışımı üzerinden ele alınmakta; Ayasofya ismiyle ilgili olarak da işarî bir bağlantı kurulmaktadır. Bunlar tarihî veya dilbilimsel kesin hükümler olarak değil, vaazdaki sembolik düşünceler olarak değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde burçlar ve mevsimler üzerinden insanın saflıktan tecrübeye, tecrübeden uyanıklığa ve sonunda iyiliğe yönelmesi anlatılmaktadır.
İnsan hayatında da benzer bir süreç vardır.
İnsan bazen saf ve iyi niyetli olabilir. Tecrübe kazandıkça aldatılmamayı öğrenir. Fakat burada önemli olan, tecrübe kazanırken kötülüğe dönüşmemektir.
Saflık ile gaflet aynı şey değildir. İyi niyetli olmak insanı tedbirsiz olmaya mecbur etmez. Aynı şekilde uyanık olmak da insanı kötü ve zalim yapmamalıdır.
Vaazdaki burç ve mevsim benzetmelerinde, kışın karanlığından baharın aydınlığına geçiş gibi, insanın da nefsî karanlıklardan kurtularak iyiliğe yönelmesi anlatılmaktadır.
Kar Beyaz İnsanlar
Karın beyazlığı burada sembolik olarak temizliği ve kötülükten uzaklaşmayı ifade etmektedir.
İyiliğin de aşırısı, kötülüğün de aşırısı insanı denge noktasından uzaklaştırabilir. Önemli olan insanın hakikati, adaleti, merhameti ve güzel ahlâkı gözetmesidir.
Bu sebeple "KAR©glan" ismini de yalnızca bir isim olarak değil, vaazın sembolik anlatımında "karın beyazlığı" ve temizlenme düşüncesiyle ilişkilendirmekteyim.
---oOo---
Maiyet Nedir? Allah ile Beraber Olmak Nedir?
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
"Lâ tahzen, innallâhe meânâ."
"Üzülme; şüphesiz Allah bizimle beraberdir."
Tevbe Suresi, 40. ayetten pasaj.
Burada "Allah bizimle beraberdir" ifadesinin ne anlama geldiği üzerinde düşünmek gerekir.
Allah'ın kul ile beraberliği, O'nun kuluna olan ilmi, rahmeti, yardımı, gözetmesi ve kudreti açısından anlaşılabilir. Tasavvufî dilde ise bu beraberlik, kulun Allah'ın huzurunu ve murakabesini kalbinde sürekli hissetmesi şeklinde ifade edilir.
Bu nedenle Allah'ın beraberliğini, Allah'ın yaratılmışların içine veya bedenlerine fiziksel olarak girmesi şeklinde anlamamak gerekir.
Hz. Hüseyin'in şehadeti, Hz. İsa'nın yaşadığı hadiseler, Hz. Yahya ve Hz. Zekeriyya'nın başına gelenler gibi olaylar da bu açıdan düşünülebilir.
Bir kul büyük bir sıkıntı veya zulümle karşılaştığında, Allah'ın onu terk ettiği anlamı çıkmaz. Allah'ın maiyeti; kulun başına hiçbir sıkıntı gelmemesi değil, kulun her hâlinde Allah'ın ilmi, kudreti ve rahmeti altında bulunmasıdır.
Vahdet-i Vücûd ve "Enel Hak" Meselesi
Tasavvuf geleneğinde "Vahdet-i Vücûd" ifadesi, varlığın Allah'a muhtaç oluşunu ve kulun kendi varlığını Allah karşısında mutlaklaştırmaması gerektiğini anlatan derin bir düşünce alanıdır.
"Lâ mevcûde illâ Hû" sözü de bu tasavvufî anlayış içinde kullanılan ifadelerden biridir.
"Enel Hak" sözü ise özellikle Hallâc-ı Mansûr ile birlikte anılan, tasavvuf tarihinde çokça tartışılmış bir ifadedir. Bunu, insanın literal anlamda Allah olduğu şeklinde değil; kulun kendi nefsî varlığını yok hükmünde görüp Allah'ın kudreti karşısındaki aczini ifade eden tasavvufî bir söylem olarak değerlendirmek gerekir.
Bu bakımdan insanın "halife" oluşu da Allah olmak anlamına gelmez. Kur'an'daki hilafet kavramı, insanın yeryüzünde sorumluluk taşıyan, emaneti yüklenen ve Allah'ın isim ve sıfatlarının ahlâkî yansımalarını yaşamaya çalışan bir kul olması şeklinde anlaşılmalıdır.
Ahzâb Suresi 72. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا
İnnâ aradnel-emânete ales-semâvâti vel-ardı vel-cibâli fe ebeyne en yahmilnehâ ve eşfakne minhâ ve hamelehel-insânu innehû kâne zalûmen cehûlâ.
Sadakallahul Azîm. Ahzâb Suresi, 72. ayet.
Meali:
"Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler ve ondan korktular. Onu insan yüklendi. Şüphesiz insan çok zalim ve çok cahildir."
İnsan, kendisine verilen emaneti taşıyan bir varlıktır. Bu emanet; sorumluluk, irade, kulluk, akıl ve yeryüzünde iyiliği gerçekleştirme görevi olarak anlaşılabilir.
Tasavvufî bakışta insanın kemale ulaşması, Allah'ın isim ve sıfatlarını kendi hayatında güzel ahlâk olarak yansıtmasıyla ilişkilendirilir.
Vahdet-i Vücûd Makamı Hakkındaki İşarî Anlatım
Vaazın bu bölümünde "birler, üçler, beşler, yediler, kırklar ve gavs" gibi tasavvufî kavramlar üzerinden sembolik bir sistem kurulmaktadır.
Buradaki anlatımlar, tasavvufî ve keşfî yorumlardır. Bunları gök cisimlerinin veya insan bedeninin bilimsel yapısına dair kesin bilgiler olarak değerlendirmemek gerekir.
"Gavs" kavramı da tasavvuf geleneğinde Allah'ın izniyle kullara yardım vesilesi olan büyük veliler için kullanılan bir makam ve unvan olarak ele alınmıştır.
Vaazdaki "içi boşaltılmış sistem", "gavs" ve çeşitli gezegenler arasındaki bağlantılar ise sembolik bir anlatım olarak değerlendirilmelidir.
İnsana verilen emanetin özü, Allah'ın kulluğundan uzaklaşmak değil; tam tersine Allah'a karşı sorumluluğunu bilmek, nefsini terbiye etmek ve yeryüzünde adalet, merhamet ve güzel ahlâk üzere yaşamaktır.
Bu açıdan "halifetü rûy-i zemin" ifadesini de insanın yeryüzünde Allah'ın yerine geçmesi şeklinde değil, Allah'ın kulu ve yeryüzündeki sorumlu varlık olması şeklinde anlamak daha doğru olur.
Sonuç
İnsan, kendisine verilen emaneti taşıyan bir varlıktır. Bu emaneti taşımanın yolu ise kibirlenmek değil, kulluk etmektir.
İnsan ne kadar yükselirse yükselsin Allah'ın kulu olduğunu unutmamalıdır. Tasavvufî makamlar, insana üstünlük taslamak için değil, daha fazla sorumluluk ve güzel ahlâk yüklemek için düşünülmelidir.
Rabbim bizleri Deccal fitnesinden, her türlü fitneden ve nefsimizin kötülüklerinden muhafaza eylesin. Bizleri hakikati bilmeyen ve bilmediği bir makama zorla talip olan kimselerden eylemesin.
Rabbim, bizlere emaneti hakkıyla taşımayı, kulluğu bilmeyi, güzel ahlâkla yaşamayı ve hakikate karşı kibirlenmemeyi nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
"Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tabi olmayı; bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle."
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhıru da'vâhum enil hamdulillâhi rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fatiha maassalavat.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 30 Ocak 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
Fuad Nedir? Önden Giden Nedir?
(Kar©glan'ın 6 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً
---
مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى
---
تَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ
Sadakallahul Azîm.
İsrâ Suresi 36. ayet, Necm Suresi 11. ayet ve Neml Suresi 20. ayet.
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve lâ takfu mâ leyse leke bihî ilmun, innes-sem'a vel-basara vel-fuâde kullu ulâike kâne anhu mes'ûlâ.
---
Mâ kezebel-fuâdu mâ raâ.
Meali:
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve fuad; bunların hepsi ondan sorumludur.”
“Gözünün gördüğünü fuad yalanlamadı.”
Süleyman aleyhisselâm kuşları yoklayıp Hüdhüd'ü göremeyince şöyle dedi:
“Bana ne oluyor ki Hüdhüd'ü göremiyorum? Yoksa kayıplara mı karıştı?”
Sadakallahul Azîm.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Zenginliği dilediğime, ilmi ise çalışana ve talep edene veririm.”
(Vaazda kudsî hadis olarak aktarılmıştır.)
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Geçen haftalarda nefsin rütbelerinden “Nefs-i Kâmile”den ve daha sonra “Mürşid-i Kâmil”den bahsettik. Bunun ardından “Sâfiye Makamı”nın geldiğini, ondan da ötede “İhsan Makamı” bulunduğunu söyledik.
Cibrîl Hadisi ve İhsan Makamı
Cibrîl hadisi diye bilinen hadis-i şerifte, Cebrâil aleyhisselâm insan suretinde Peygamber Efendimizin huzuruna gelmiş ve İslâm, iman, ihsan ve kıyametin alâmetleri hakkında sorular sormuştur.
Hz. Ömer'den rivayet edilen meşhur hadiste şöyle anlatılır:
Bir gün Rasûlullah'ın yanında bulunduğumuz sırada elbisesi bembeyaz, saçları simsiyah bir zat çıkageldi. Üzerinde yolculuk eseri görülmüyor, bizden de onu tanıyan bulunmuyordu. Peygamber Efendimizin yanına oturdu ve çeşitli sorular sordu.
Önce:
“Ya Muhammed! Bana İslâm'ı anlat.” dedi.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem İslâm'ın şartlarını açıkladı. O zat:
“Doğru söyledin.” dedi.
Sonra:
“Bana imanı anlat.” diye sordu.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kadere iman etmeyi açıkladı. O zat yine:
“Doğru söyledin.” dedi.
Ardından:
“Bana ihsanı anlat.” diye sordu.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem:
“İhsan, Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Her ne kadar sen O'nu görmüyorsan da O seni muhakkak görür.”
buyurdu.
Daha sonra kıyametin ne zaman kopacağını sordu. Peygamber Efendimiz:
“Bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir.” buyurdu.
Kıyametin alâmetlerini sorduğunda ise bazı alâmetleri haber verdi.
Hadisin sonunda Peygamber Efendimiz, soru soran kişinin Cebrâil olduğunu ve insanlara dinlerini öğretmek için geldiğini bildirdi.
(Buhârî, İman 1; Müslim, İman 1)
İşte ihsan makamı, insanın yaptığı işi Allah'ın kendisini gördüğünü bilerek yapmasıdır.
Bu makamda insan, yalnızca sözle değil, hâli ve ameliyle de hakikati göstermeye başlar. “Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz.” sözü de bu anlayışı ifade eder.
Peygamber Efendimizi görüp iman eden sahabelerin makamı da burada ayrıca düşünülmelidir. Onlar Peygamber Efendimizi görmüş, söylediklerini işitmiş ve onun yaşayışına bizzat şahit olmuşlardır.
Biz ise bugün onu görmüyoruz. Fakat Allah'ın bizi gördüğüne iman ederek kulluk ediyoruz.
İhsan makamının başlangıcı budur:
“Ben Allah'ı görmesem de Allah beni görüyor.”
İnsan bu şuurla yaşamaya devam ettikçe, Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellileri üzerinde daha derin düşünmeye başlar. İlim deryasına dalan bir insan gibi, gördüğü her şeyden yeni bir ibret çıkarmaya çalışır.
Bu, insanın kendisini hakikatin sahibi görmesi değil; tam tersine kendi acziyetini anlayarak Allah'ın ilmi ve kudreti karşısında teslimiyet kazanmasıdır.
---oOo---
Ateş, Tecellî ve Hakikati Bütün Olarak Görmek
Vaazın bu bölümünde farklı milletler ve tarihî topluluklar hakkında bazı yorumlar yapılmaktadır. Bu yorumları ırkları veya milletleri üstün ya da aşağı gösteren ifadelerden ayırarak ele almak gerekir.
Kur'an bize, farklı kavimlerin ve milletlerin birbirleriyle tanışmaları için yaratıldığını bildirir. Üstünlük ölçüsü soy veya kavim değil, takvadır.
Bu sebeple burada asıl üzerinde durulması gereken mesele, insanın bir görüntüde takılıp kalmaması ve hakikati bütün yönleriyle düşünmesidir.
Bunun için Kur'an'daki Hz. Musa kıssasından bir örnek verelim:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّي آتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
Fe lemmâ kadâ Mûsâ'l-ecele ve sâra bi-ehlihî ânese min cânibi't-tûri nâran. Kâle li-ehlihî'mküsû innî ânestu nâran leallî âtîkum minhâ bi-haberin ev cezvetin mine'n-nâri leallekum tastalûn.
Fe lemmâ etâhâ nûdiye min şâtı'il-vâdi'l-eymeni fi'l-buk'ati'l-mübâraketi mine'ş-şecereti en yâ Mûsâ innî enallâhu Rabbü'l-âlemîn.
Kasas Suresi, 29-30. ayetler
Meali:
“Mûsâ süreyi tamamlayıp ailesiyle yola çıkınca Tûr tarafında bir ateş gördü. Ailesine, ‘Siz burada kalın. Ben bir ateş gördüm. Umarım oradan size bir haber veya ısınmanız için bir kor getiririm.’ dedi.
Mûsâ ateşin yanına gelince, o mübarek yerde vadinin sağ tarafındaki ağaçtan şöyle seslenildi:
‘Ey Mûsâ! Şüphesiz ben, evet ben, âlemlerin Rabbi olan Allah'ım.’”
Kasas Suresi, 29-30. ayetler
Burada üzerinde düşünülmesi gereken husus şudur:
Allah Teâlâ, Hz. Musa'ya ateşin bulunduğu yerde hitap etmiştir. Bu olay, Allah'ın kudretinin ve tecellilerinin insanın alışılmış algılarının ötesinde olduğunu düşünmemize vesile olabilir.
Fakat bundan “Allah ateşin kendisidir” veya “ateşe tapmak doğrudur” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.
Tasavvufî açıdan “Lâ mevcûde illâ Hû” sözü, kulun Allah'ın varlığı karşısındaki acziyetini ve bütün yaratılmışların O'nun kudretiyle var olduğunu ifade eden bir tefekkür cümlesidir.
Yaratılmış olan ile Yaratan'ı birbirine karıştırmamak gerekir.
---oOo---
Algılama Boyutu ve Hakikati Aramak
Mutasavvıf Ahmed Hulûsi'nin bu konuya dair yaklaşımında, insanın sahip olduğu algılama araçlarının gördüğü dünyayı nasıl şekillendirdiği anlatılmaktadır.
İnsan, beş duyusuyla belirli bir dünyayı algılar. Fakat mikroskop gibi bir araçla baktığında aynı maddeyi atomlar ve daha küçük yapılar şeklinde görmeye başlar. Algılama ölçeği değiştikçe, daha önce kesin sandığı görüntünün aslında sınırlı bir algılama biçimi olduğunu fark eder.
Bu örnek, tasavvufî tefekkür açısından önemli bir noktaya işaret eder:
İnsan gördüğü şey ile hakikatin tamamını birbirine karıştırmamalıdır.
Bir şeyi görememek, onun mevcut olmadığı anlamına gelmediği gibi, bir şeyi görmek de onun hakikatinin tamamını kavradığımız anlamına gelmez.
Kur'an'ın ve tasavvufun insanı tefekküre çağıran yönlerinden biri de budur.
Allah'ın “Ahad” oluşu ise O'nun yaratılmışlara benzemediğini, eşi ve denginin bulunmadığını ifade eder. İnsan, kâinat ve bütün yaratılmışlar Allah'ın eseri ve mahlûkudur; Allah ise mahlûk değildir.
Bu ayrımı korumak gerekir.
---oOo---
Fuad Meselesine Gelince
[attachment=38471]
Fuad kelimesi Kur'an'da kalp, gönül, idrak ve iç kavrayışla ilgili anlamlarda kullanılır.
Bu vaazda ise “fuad” aynı zamanda “önden giden” kavramı üzerinden ele alınmaktadır.
Burada anlatılanı bedensel ve cinsel bir yorumdan ziyade, insanın bir işe başlamadan önce niyetinin, düşüncesinin, idrakinin ve yönelişinin önden gitmesi şeklinde anlamak daha doğru olacaktır.
İnsan herhangi bir işi yapmadan önce o işin düşüncesi zihninde oluşur. Sonra niyet gelir, ardından söz ve amel gelir.
Bu bakımdan:
Fuad, insanın yönelişinin ve iç idrakinin önden giden tarafı olarak düşünülebilir.
Nitekim Kur'an şöyle buyurur:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا
Yâ eyyühen-nâsütteku rabbekümüllezî halakaküm min nefsin vâhidetin ve halaka minhâ zevcehâ ve besse minhumâ ricâlen kesîran ve nisâen. Vettekullâhellezî tesâelûne bihî vel-erhâm. İnnallâhe kâne aleyküm rakîbâ.
Nisâ Suresi, 1. ayet
Meali:
“Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan ve ikisinden birçok erkek ve kadın meydana getiren Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah'a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde gözetleyicidir.”
Yine:
وَالَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا
Hüvellezî halakaküm min nefsin vâhidetin ve ceale minhâ zevcehâ.
A'râf Suresi, 189. ayet
Bu ayetlerde insanın yaratılışının bir bütünlük içinde ele alındığını görüyoruz.
Ancak buradaki ifadelerden, insan bedeninin bazı organlarını Allah'ın zatıyla özdeşleştiren veya yaratılmış bir organı “Allah'ın parçası” olarak gösteren bir sonuç çıkarılamaz.
Allah Teâlâ birdir, eşi ve benzeri yoktur. İnsan ise O'nun kuludur ve yaratılmıştır.
Bu sebeple “Fuad” meselesini bedenî bir sembolün ötesine taşı(Zeker), insanın iç dünyasındaki yöneliş ve idrak açısından anlamak daha faydalıdır.
---oOo---
Hüdhüd ve Önden Giden
Süleyman aleyhisselâm kıssasında Hüdhüd'ün özel bir konumu vardır.
Süleyman aleyhisselâm kuşları kontrol ettiğinde Hüdhüd'ün bulunmadığını fark eder ve:
“Bana ne oluyor ki Hüdhüd'ü göremiyorum?”
diye sorar.
Vaazdaki işarî yorum açısından Hüdhüd, “önden haber getiren, öncü olan ve bir bilgiyi taşıyan” unsur olarak ele alınmaktadır.
Bu açıdan Fuad kavramıyla Hüdhüd arasında bir tefekkür bağlantısı kurulabilir.
İnsan da herhangi bir işe başlamadan önce bir düşünceyi ve niyeti önden gönderir. Sonra o düşünce söz ve davranışa dönüşür.
Bu sebeple insanın fuadını temiz tutması, niyetini düzeltmesi ve bilmediği şeyin peşinden gitmemesi önemlidir.
---oOo---
“El-Evvel” ve “El-Âhir”
Allah Teâlâ hem Evvel'dir hem Âhir'dir.
İlk olan da O'dur, son olan da O'dur. Fakat bu ifadeler Allah'ın zaman içinde yaratılmış bir varlık olduğu anlamına gelmez.
Allah zaman ve mekânın yaratıcısıdır.
Bu sebeple insan, Allah'ın isimlerinden birini öne çıkarıp diğerlerini ihmal etmemelidir. Allah, Esmâü'l-Hüsnâ'sının tamamıyla bilinmesi gereken yüce Rabbimizdir.
Buradaki tefekkürün maksadı, insanın bir isme veya bir sembole takılıp kalması değil, bütünlük içinde düşünmeyi öğrenmesidir.
Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme.
İsrâ Suresi'nin 36. ayetindeki bu uyarı, bu vaazın da temel ölçülerinden biridir.
---oOo---
Ahir Zaman ve Rivayetler Üzerine
Vaazın sonunda ahir zamanla ilgili bir rivayet aktarılmaktadır. Rivayetlerde kıyamete yakın dönemde meydana gelecek bazı olaylardan söz edilmektedir.
Bu tür rivayetleri aktarırken, ayrıntılar konusunda kesin hüküm vermek yerine rivayetin bildirdiği ana mesaj üzerinde düşünmek gerekir.
Peygamber Efendimiz sallallâhü aleyhi ve sellemden rivayet edilen hadislerde, kıyamet öncesinde meydana gelecek bazı olaylar anlatılmıştır.
“Allah onlara bir yağmur gönderecek...”
şeklinde başlayan rivayette, yeryüzünün yeniden bereketlenmesinden, insanların bolluk içerisinde yaşamasından ve daha sonra müminlerin ruhlarının alınmasından söz edilmektedir.
(Tirmizî, Fiten; İbn Mâce, Fiten; Müslim, Fiten)
Bu rivayetleri okurken esas alınması gereken ölçü şudur:
Bilmediğimiz şeylerin peşine kesin hükümlerle düşmemeliyiz.
Kur'an'ın açıkça bildirdiği hakikatleri esas almalı, işarî yorumları ise işarî yorum olarak değerlendirmeliyiz.
---oOo---
Borçtan Kurtulmak İçin Dua
Kur'an-ı Kerîm'de Allah Teâlâ'nın mülkün sahibi olduğu ve mülkü dilediğine verdiği bildirilir:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاء وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاء وَتُعِزُّ مَن تَشَاء وَتُذِلُّ مَن تَشَاء بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Kulillâhümme mâlikel-mülki tü'til-mülke men teşâü ve tenziul-mülke mimmen teşâü ve tüizzü men teşâü ve tüzillü men teşâü. Biyedikel-hayr. İnneke alâ külli şey'in kadîr.
Âl-i İmrân Suresi, 26. ayet
Meali:
“De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah'ım! Sen mülkü dilediğine verirsin, dilediğinden de mülkü çekip alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini zelil edersin. Hayır Senin elindedir. Şüphesiz Sen her şeye hakkıyla gücü yetensin.”
Âl-i İmrân Suresi, 26. ayet
Borcu olan kardeşlerimiz bu ayeti okuyarak Allah'tan yardım isteyebilirler. Ancak dua ile birlikte borcun ödenmesi için gereken maddî sebeplere de başvurmak gerekir.
Allah Teâlâ borçlarımızı ödeyebilmeyi, helâl rızık kazanmayı ve kimseye yük olmadan yaşamayı hepimize nasip eylesin.
---oOo---
Nesh ve Basamak Misali
Vaazda nesh konusu, eski ve yeni teknolojiler üzerinden bir misalle anlatılmıştır.
Eski televizyonların yerini zamanla yeni televizyonların alması gibi, insanın anlayışında da yeni bir merhale ortaya çıkabilir.
Fakat burada önemli olan, “eski tamamen değersizdir” demek değildir.
Bir merdivende üst basamağa çıkınca alt basamak geride kalır; fakat aşağı inerken yine o basamağa ihtiyaç duyarsın.
Bu sebeple ilim ve anlayış bakımından insanın daha üst bir mertebeye ulaşması, önceki bilgileri bütünüyle değersiz sayması anlamına gelmez.
Kur'an'daki nesh meselesi ise ayrıca ilmî ve usûlî bir konudur. Bu nedenle onu yalnızca günlük hayattaki değişimlerle açıklamak yeterli değildir.
---oOo---
Fuadın Önden Gitmesi
Başta okuduğumuz ayete tekrar dönelim:
وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً
Ve lâ takfu mâ leyse leke bihî ilmun, innes-sem'a vel-basara vel-fuâde kullu ulâike kâne anhu mes'ûlâ.
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve fuad; bunların hepsi ondan sorumludur.”
İsrâ Suresi, 36. ayet
İşte bu ayet bize çok önemli bir ölçü veriyor:
İnsan duyduğu her sözü doğru kabul etmemeli.
Gördüğü her şeyi bütün hakikat zannetmemeli.
Kalbine gelen her düşünceyi kesin bilgi saymamalı.
Fuadını, yani iç idrakini ve gönül yönelişini hakikatin peşinde kullanmalıdır.
Bir insanın niyeti nereye yönelirse, ameli de zamanla o yöne doğru gider.
Bu bakımdan “önden giden” kavramını, insanın niyeti ve iç yönelişi olarak düşünmek mümkündür.
Niyet önden gider, söz onu takip eder; sözün ardından da amel gelir.
---oOo---
Sonuç
Bu vaazın ana fikrini şöyle özetleyebiliriz:
İnsan, gördüğü ve duyduğu her şeyi hemen kesin hakikat olarak kabul etmemelidir.
İlim öğrenmeli, araştırmalı, düşünmeli ve tefekkür etmelidir.
Allah'ın bizi gördüğünü bilerek hareket etmeli, ihsan şuuruna ulaşmaya çalışmalıdır.
Fuadımızı, yani gönlümüzü ve iç idrakimizi temiz tutmalı; niyetimizi düzeltmeli ve bilmediğimiz şeylerin peşine düşmemeliyiz.
Kur'an'ın bize öğrettiği ölçü açıktır:
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme.”
İşte hakikati arayan insan için en önemli ölçülerden biri budur.
HAKKINDA BİLGİN OLMAYAN ŞEYİN PEŞİNE DÜŞME EY İNSANOĞLU!
---oOo---
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip et. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip et.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 6 Şubat 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 6 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً
---
مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى
---
تَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ
Sadakallahul Azîm.
İsrâ Suresi 36. ayet, Necm Suresi 11. ayet ve Neml Suresi 20. ayet.
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve lâ takfu mâ leyse leke bihî ilmun, innes-sem'a vel-basara vel-fuâde kullu ulâike kâne anhu mes'ûlâ.
---
Mâ kezebel-fuâdu mâ raâ.
Meali:
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve fuad; bunların hepsi ondan sorumludur.”
“Gözünün gördüğünü fuad yalanlamadı.”
Süleyman aleyhisselâm kuşları yoklayıp Hüdhüd'ü göremeyince şöyle dedi:
“Bana ne oluyor ki Hüdhüd'ü göremiyorum? Yoksa kayıplara mı karıştı?”
Sadakallahul Azîm.
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Zenginliği dilediğime, ilmi ise çalışana ve talep edene veririm.”
(Vaazda kudsî hadis olarak aktarılmıştır.)
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd.
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Geçen haftalarda nefsin rütbelerinden “Nefs-i Kâmile”den ve daha sonra “Mürşid-i Kâmil”den bahsettik. Bunun ardından “Sâfiye Makamı”nın geldiğini, ondan da ötede “İhsan Makamı” bulunduğunu söyledik.
Cibrîl Hadisi ve İhsan Makamı
Cibrîl hadisi diye bilinen hadis-i şerifte, Cebrâil aleyhisselâm insan suretinde Peygamber Efendimizin huzuruna gelmiş ve İslâm, iman, ihsan ve kıyametin alâmetleri hakkında sorular sormuştur.
Hz. Ömer'den rivayet edilen meşhur hadiste şöyle anlatılır:
Bir gün Rasûlullah'ın yanında bulunduğumuz sırada elbisesi bembeyaz, saçları simsiyah bir zat çıkageldi. Üzerinde yolculuk eseri görülmüyor, bizden de onu tanıyan bulunmuyordu. Peygamber Efendimizin yanına oturdu ve çeşitli sorular sordu.
Önce:
“Ya Muhammed! Bana İslâm'ı anlat.” dedi.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem İslâm'ın şartlarını açıkladı. O zat:
“Doğru söyledin.” dedi.
Sonra:
“Bana imanı anlat.” diye sordu.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kadere iman etmeyi açıkladı. O zat yine:
“Doğru söyledin.” dedi.
Ardından:
“Bana ihsanı anlat.” diye sordu.
Rasûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem:
“İhsan, Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Her ne kadar sen O'nu görmüyorsan da O seni muhakkak görür.”
buyurdu.
Daha sonra kıyametin ne zaman kopacağını sordu. Peygamber Efendimiz:
“Bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir.” buyurdu.
Kıyametin alâmetlerini sorduğunda ise bazı alâmetleri haber verdi.
Hadisin sonunda Peygamber Efendimiz, soru soran kişinin Cebrâil olduğunu ve insanlara dinlerini öğretmek için geldiğini bildirdi.
(Buhârî, İman 1; Müslim, İman 1)
İşte ihsan makamı, insanın yaptığı işi Allah'ın kendisini gördüğünü bilerek yapmasıdır.
Bu makamda insan, yalnızca sözle değil, hâli ve ameliyle de hakikati göstermeye başlar. “Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz.” sözü de bu anlayışı ifade eder.
Peygamber Efendimizi görüp iman eden sahabelerin makamı da burada ayrıca düşünülmelidir. Onlar Peygamber Efendimizi görmüş, söylediklerini işitmiş ve onun yaşayışına bizzat şahit olmuşlardır.
Biz ise bugün onu görmüyoruz. Fakat Allah'ın bizi gördüğüne iman ederek kulluk ediyoruz.
İhsan makamının başlangıcı budur:
“Ben Allah'ı görmesem de Allah beni görüyor.”
İnsan bu şuurla yaşamaya devam ettikçe, Allah'ın isim ve sıfatlarının tecellileri üzerinde daha derin düşünmeye başlar. İlim deryasına dalan bir insan gibi, gördüğü her şeyden yeni bir ibret çıkarmaya çalışır.
Bu, insanın kendisini hakikatin sahibi görmesi değil; tam tersine kendi acziyetini anlayarak Allah'ın ilmi ve kudreti karşısında teslimiyet kazanmasıdır.
---oOo---
Ateş, Tecellî ve Hakikati Bütün Olarak Görmek
Vaazın bu bölümünde farklı milletler ve tarihî topluluklar hakkında bazı yorumlar yapılmaktadır. Bu yorumları ırkları veya milletleri üstün ya da aşağı gösteren ifadelerden ayırarak ele almak gerekir.
Kur'an bize, farklı kavimlerin ve milletlerin birbirleriyle tanışmaları için yaratıldığını bildirir. Üstünlük ölçüsü soy veya kavim değil, takvadır.
Bu sebeple burada asıl üzerinde durulması gereken mesele, insanın bir görüntüde takılıp kalmaması ve hakikati bütün yönleriyle düşünmesidir.
Bunun için Kur'an'daki Hz. Musa kıssasından bir örnek verelim:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِن جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَّعَلِّي آتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ
فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي مِن شَاطِئِ الْوَادِي الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَن يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
Fe lemmâ kadâ Mûsâ'l-ecele ve sâra bi-ehlihî ânese min cânibi't-tûri nâran. Kâle li-ehlihî'mküsû innî ânestu nâran leallî âtîkum minhâ bi-haberin ev cezvetin mine'n-nâri leallekum tastalûn.
Fe lemmâ etâhâ nûdiye min şâtı'il-vâdi'l-eymeni fi'l-buk'ati'l-mübâraketi mine'ş-şecereti en yâ Mûsâ innî enallâhu Rabbü'l-âlemîn.
Kasas Suresi, 29-30. ayetler
Meali:
“Mûsâ süreyi tamamlayıp ailesiyle yola çıkınca Tûr tarafında bir ateş gördü. Ailesine, ‘Siz burada kalın. Ben bir ateş gördüm. Umarım oradan size bir haber veya ısınmanız için bir kor getiririm.’ dedi.
Mûsâ ateşin yanına gelince, o mübarek yerde vadinin sağ tarafındaki ağaçtan şöyle seslenildi:
‘Ey Mûsâ! Şüphesiz ben, evet ben, âlemlerin Rabbi olan Allah'ım.’”
Kasas Suresi, 29-30. ayetler
Burada üzerinde düşünülmesi gereken husus şudur:
Allah Teâlâ, Hz. Musa'ya ateşin bulunduğu yerde hitap etmiştir. Bu olay, Allah'ın kudretinin ve tecellilerinin insanın alışılmış algılarının ötesinde olduğunu düşünmemize vesile olabilir.
Fakat bundan “Allah ateşin kendisidir” veya “ateşe tapmak doğrudur” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.
Tasavvufî açıdan “Lâ mevcûde illâ Hû” sözü, kulun Allah'ın varlığı karşısındaki acziyetini ve bütün yaratılmışların O'nun kudretiyle var olduğunu ifade eden bir tefekkür cümlesidir.
Yaratılmış olan ile Yaratan'ı birbirine karıştırmamak gerekir.
---oOo---
Algılama Boyutu ve Hakikati Aramak
Mutasavvıf Ahmed Hulûsi'nin bu konuya dair yaklaşımında, insanın sahip olduğu algılama araçlarının gördüğü dünyayı nasıl şekillendirdiği anlatılmaktadır.
İnsan, beş duyusuyla belirli bir dünyayı algılar. Fakat mikroskop gibi bir araçla baktığında aynı maddeyi atomlar ve daha küçük yapılar şeklinde görmeye başlar. Algılama ölçeği değiştikçe, daha önce kesin sandığı görüntünün aslında sınırlı bir algılama biçimi olduğunu fark eder.
Bu örnek, tasavvufî tefekkür açısından önemli bir noktaya işaret eder:
İnsan gördüğü şey ile hakikatin tamamını birbirine karıştırmamalıdır.
Bir şeyi görememek, onun mevcut olmadığı anlamına gelmediği gibi, bir şeyi görmek de onun hakikatinin tamamını kavradığımız anlamına gelmez.
Kur'an'ın ve tasavvufun insanı tefekküre çağıran yönlerinden biri de budur.
Allah'ın “Ahad” oluşu ise O'nun yaratılmışlara benzemediğini, eşi ve denginin bulunmadığını ifade eder. İnsan, kâinat ve bütün yaratılmışlar Allah'ın eseri ve mahlûkudur; Allah ise mahlûk değildir.
Bu ayrımı korumak gerekir.
---oOo---
Fuad Meselesine Gelince
[attachment=38471]
Fuad kelimesi Kur'an'da kalp, gönül, idrak ve iç kavrayışla ilgili anlamlarda kullanılır.
Bu vaazda ise “fuad” aynı zamanda “önden giden” kavramı üzerinden ele alınmaktadır.
Burada anlatılanı bedensel ve cinsel bir yorumdan ziyade, insanın bir işe başlamadan önce niyetinin, düşüncesinin, idrakinin ve yönelişinin önden gitmesi şeklinde anlamak daha doğru olacaktır.
İnsan herhangi bir işi yapmadan önce o işin düşüncesi zihninde oluşur. Sonra niyet gelir, ardından söz ve amel gelir.
Bu bakımdan:
Fuad, insanın yönelişinin ve iç idrakinin önden giden tarafı olarak düşünülebilir.
Nitekim Kur'an şöyle buyurur:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا
Yâ eyyühen-nâsütteku rabbekümüllezî halakaküm min nefsin vâhidetin ve halaka minhâ zevcehâ ve besse minhumâ ricâlen kesîran ve nisâen. Vettekullâhellezî tesâelûne bihî vel-erhâm. İnnallâhe kâne aleyküm rakîbâ.
Nisâ Suresi, 1. ayet
Meali:
“Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan ve ikisinden birçok erkek ve kadın meydana getiren Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah'a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde gözetleyicidir.”
Yine:
وَالَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا
Hüvellezî halakaküm min nefsin vâhidetin ve ceale minhâ zevcehâ.
A'râf Suresi, 189. ayet
Bu ayetlerde insanın yaratılışının bir bütünlük içinde ele alındığını görüyoruz.
Ancak buradaki ifadelerden, insan bedeninin bazı organlarını Allah'ın zatıyla özdeşleştiren veya yaratılmış bir organı “Allah'ın parçası” olarak gösteren bir sonuç çıkarılamaz.
Allah Teâlâ birdir, eşi ve benzeri yoktur. İnsan ise O'nun kuludur ve yaratılmıştır.
Bu sebeple “Fuad” meselesini bedenî bir sembolün ötesine taşı(Zeker), insanın iç dünyasındaki yöneliş ve idrak açısından anlamak daha faydalıdır.
---oOo---
Hüdhüd ve Önden Giden
Süleyman aleyhisselâm kıssasında Hüdhüd'ün özel bir konumu vardır.
Süleyman aleyhisselâm kuşları kontrol ettiğinde Hüdhüd'ün bulunmadığını fark eder ve:
“Bana ne oluyor ki Hüdhüd'ü göremiyorum?”
diye sorar.
Vaazdaki işarî yorum açısından Hüdhüd, “önden haber getiren, öncü olan ve bir bilgiyi taşıyan” unsur olarak ele alınmaktadır.
Bu açıdan Fuad kavramıyla Hüdhüd arasında bir tefekkür bağlantısı kurulabilir.
İnsan da herhangi bir işe başlamadan önce bir düşünceyi ve niyeti önden gönderir. Sonra o düşünce söz ve davranışa dönüşür.
Bu sebeple insanın fuadını temiz tutması, niyetini düzeltmesi ve bilmediği şeyin peşinden gitmemesi önemlidir.
---oOo---
“El-Evvel” ve “El-Âhir”
Allah Teâlâ hem Evvel'dir hem Âhir'dir.
İlk olan da O'dur, son olan da O'dur. Fakat bu ifadeler Allah'ın zaman içinde yaratılmış bir varlık olduğu anlamına gelmez.
Allah zaman ve mekânın yaratıcısıdır.
Bu sebeple insan, Allah'ın isimlerinden birini öne çıkarıp diğerlerini ihmal etmemelidir. Allah, Esmâü'l-Hüsnâ'sının tamamıyla bilinmesi gereken yüce Rabbimizdir.
Buradaki tefekkürün maksadı, insanın bir isme veya bir sembole takılıp kalması değil, bütünlük içinde düşünmeyi öğrenmesidir.
Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme.
İsrâ Suresi'nin 36. ayetindeki bu uyarı, bu vaazın da temel ölçülerinden biridir.
---oOo---
Ahir Zaman ve Rivayetler Üzerine
Vaazın sonunda ahir zamanla ilgili bir rivayet aktarılmaktadır. Rivayetlerde kıyamete yakın dönemde meydana gelecek bazı olaylardan söz edilmektedir.
Bu tür rivayetleri aktarırken, ayrıntılar konusunda kesin hüküm vermek yerine rivayetin bildirdiği ana mesaj üzerinde düşünmek gerekir.
Peygamber Efendimiz sallallâhü aleyhi ve sellemden rivayet edilen hadislerde, kıyamet öncesinde meydana gelecek bazı olaylar anlatılmıştır.
“Allah onlara bir yağmur gönderecek...”
şeklinde başlayan rivayette, yeryüzünün yeniden bereketlenmesinden, insanların bolluk içerisinde yaşamasından ve daha sonra müminlerin ruhlarının alınmasından söz edilmektedir.
(Tirmizî, Fiten; İbn Mâce, Fiten; Müslim, Fiten)
Bu rivayetleri okurken esas alınması gereken ölçü şudur:
Bilmediğimiz şeylerin peşine kesin hükümlerle düşmemeliyiz.
Kur'an'ın açıkça bildirdiği hakikatleri esas almalı, işarî yorumları ise işarî yorum olarak değerlendirmeliyiz.
---oOo---
Borçtan Kurtulmak İçin Dua
Kur'an-ı Kerîm'de Allah Teâlâ'nın mülkün sahibi olduğu ve mülkü dilediğine verdiği bildirilir:
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاء وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاء وَتُعِزُّ مَن تَشَاء وَتُذِلُّ مَن تَشَاء بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Kulillâhümme mâlikel-mülki tü'til-mülke men teşâü ve tenziul-mülke mimmen teşâü ve tüizzü men teşâü ve tüzillü men teşâü. Biyedikel-hayr. İnneke alâ külli şey'in kadîr.
Âl-i İmrân Suresi, 26. ayet
Meali:
“De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah'ım! Sen mülkü dilediğine verirsin, dilediğinden de mülkü çekip alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini zelil edersin. Hayır Senin elindedir. Şüphesiz Sen her şeye hakkıyla gücü yetensin.”
Âl-i İmrân Suresi, 26. ayet
Borcu olan kardeşlerimiz bu ayeti okuyarak Allah'tan yardım isteyebilirler. Ancak dua ile birlikte borcun ödenmesi için gereken maddî sebeplere de başvurmak gerekir.
Allah Teâlâ borçlarımızı ödeyebilmeyi, helâl rızık kazanmayı ve kimseye yük olmadan yaşamayı hepimize nasip eylesin.
---oOo---
Nesh ve Basamak Misali
Vaazda nesh konusu, eski ve yeni teknolojiler üzerinden bir misalle anlatılmıştır.
Eski televizyonların yerini zamanla yeni televizyonların alması gibi, insanın anlayışında da yeni bir merhale ortaya çıkabilir.
Fakat burada önemli olan, “eski tamamen değersizdir” demek değildir.
Bir merdivende üst basamağa çıkınca alt basamak geride kalır; fakat aşağı inerken yine o basamağa ihtiyaç duyarsın.
Bu sebeple ilim ve anlayış bakımından insanın daha üst bir mertebeye ulaşması, önceki bilgileri bütünüyle değersiz sayması anlamına gelmez.
Kur'an'daki nesh meselesi ise ayrıca ilmî ve usûlî bir konudur. Bu nedenle onu yalnızca günlük hayattaki değişimlerle açıklamak yeterli değildir.
---oOo---
Fuadın Önden Gitmesi
Başta okuduğumuz ayete tekrar dönelim:
وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً
Ve lâ takfu mâ leyse leke bihî ilmun, innes-sem'a vel-basara vel-fuâde kullu ulâike kâne anhu mes'ûlâ.
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve fuad; bunların hepsi ondan sorumludur.”
İsrâ Suresi, 36. ayet
İşte bu ayet bize çok önemli bir ölçü veriyor:
İnsan duyduğu her sözü doğru kabul etmemeli.
Gördüğü her şeyi bütün hakikat zannetmemeli.
Kalbine gelen her düşünceyi kesin bilgi saymamalı.
Fuadını, yani iç idrakini ve gönül yönelişini hakikatin peşinde kullanmalıdır.
Bir insanın niyeti nereye yönelirse, ameli de zamanla o yöne doğru gider.
Bu bakımdan “önden giden” kavramını, insanın niyeti ve iç yönelişi olarak düşünmek mümkündür.
Niyet önden gider, söz onu takip eder; sözün ardından da amel gelir.
---oOo---
Sonuç
Bu vaazın ana fikrini şöyle özetleyebiliriz:
İnsan, gördüğü ve duyduğu her şeyi hemen kesin hakikat olarak kabul etmemelidir.
İlim öğrenmeli, araştırmalı, düşünmeli ve tefekkür etmelidir.
Allah'ın bizi gördüğünü bilerek hareket etmeli, ihsan şuuruna ulaşmaya çalışmalıdır.
Fuadımızı, yani gönlümüzü ve iç idrakimizi temiz tutmalı; niyetimizi düzeltmeli ve bilmediğimiz şeylerin peşine düşmemeliyiz.
Kur'an'ın bize öğrettiği ölçü açıktır:
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme.”
İşte hakikati arayan insan için en önemli ölçülerden biri budur.
HAKKINDA BİLGİN OLMAYAN ŞEYİN PEŞİNE DÜŞME EY İNSANOĞLU!
---oOo---
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip et. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip et.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil-âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 6 Şubat 2016 Cumartesi
Original Kar © glan
Cehenneme Odun musun, Yoksa Cennete Nimet mi?
(Kar©glan'ın 15 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
Rabbenâ inneke men tudhilin nâre fekad ahzeytehu ve mâ liz-zâlimîne min ensâr.
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Meali:
“Rabbimiz! Sen kimi cehennem ateşine sokarsan, onu gerçekten rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.”
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
“Bir kimse cennetlik olarak ölünce, yaşı ne olursa olsun, cennete gençlik ve olgunluk çağında girer ve oradaki yaşı değişmez. Cehennem ehli için de durum böyledir.”
(Rivayet, Tirmizî, Cennet 23)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunan kimse cehennemde ebedî kalmaz. Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse ise cennete giremez.”
(Hadis-i Şerif; Müslim, Îmân 147; Ebû Dâvûd, Edeb 29; Tirmizî, Birr 61)
Salât ve Selâm:
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Ağaçlar ilkbaharda ne güzel yemyeşil, canlı ve dipdiridir. Fakat kuruduklarında kesilir ve odun olurlar. Yeşilken kesilen bazı ağaçlar ise odun, bazıları tahta, taraba, sandalye veya masa olarak kullanılır.
Ağaç canlıyken bize fayda verir. Fakat kesildikten sonra farklı bir hâle dönüşür.
Buradan insan için de bir ibret çıkarabiliriz:
Ey insanoğlu! Senin sonun ne olacak, hiç düşündün mü?
Ağaç bir zamanlar yemyeşildi, canlıydı. Sonra kesildi, odun oldu; yakıldığında ateşe ve kül hâline geldi.
Öyleyse insan da kendi sonunu düşünmelidir.
İnsan, “Ben güzel ameller işliyorum, artık tamamdır.” diyerek ameline güvenmemelidir. Çünkü insanın hayatı boyunca yaptığı amellerin nasıl bir sonuca ulaşacağı önemlidir.
Cennet nimeti mi olacaksın, cehennem odunu mu?
Asıl soru budur.
Nereye doğru gidiyorsun?
Cennete nimet olmaya mı, yoksa cehenneme odun olmaya mı?
İnsan doğar, büyür, yaşlanır ve ölür. Sonra toprağa gömülür.
“Biz Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
İnsan bu sözün manasını düşünmelidir.
---oOo---
Topraktan Geldik, Toprağa Döneceğiz
İnsan annesinin rahminde dünyaya gelir.
Anne beslenir; elma, portakal, ekmek, peynir, süt ve çeşitli yiyecekler tüketir. Bunlardan oluşan besinler, anne aracılığıyla çocuğun gelişmesine vesile olur.
Sütü düşünelim.
İnek ve koyun ot yer, süt meydana gelir.
Peki ot nereden gelir?
Topraktan.
Zeytini düşünelim.
Zeytin ağacı topraktan aldığı su ve minerallerle meyvesini meydana getirir. İnsan da o zeytini yer.
Dolayısıyla insanın bedeninin oluşmasında topraktan gelen maddelerin önemli bir yeri vardır.
İnsan bedenindeki maddeler, yaratılış döngüsü içerisinde tekrar toprağa döner.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
لَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
Ellezîne izâ esâbethüm musîbetün kâlû innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn.
(Bakara Suresi, 156. ayet)
“Onlar, başlarına bir musibet geldiğinde, ‘Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz.’ derler.”
Bu ayet cenazelerde de okunur.
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn.
“Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz.”
Bu sözün zahirî manası, insanın Allah'ın kulu olduğunu ve sonunda O'nun huzuruna döneceğini ifade eder.
Vaazdaki işarî yorumda ise insanın topraktan yaratılması ve ölümden sonra tekrar toprağa dönmesi de bu dönüşün bir sembolü olarak ele alınmaktadır.
---oOo---
İnsanın Sonu ve Amelleri
Hz. Ali radıyallahu anh hakkında:
لَا فَتَى إِلَّا عَلِيٌّ، لَا سَيْفَ إِلَّا ذُو الْفَقَارِ
“Lâ fetâ illâ Alî, lâ seyfe illâ Zülfikâr.”
şeklinde meşhur bir söz söylenmiştir.
İnsan ne kadar güçlü, cesur veya üstün vasıflı olursa olsun, sonunda ölümle karşılaşacaktır.
Hz. Ömer gibi güçlü ve celadetli olsa da insan fanidir.
Dönüşümüz Allah'adır.
İnsan bedeninin maddeleri sonunda tekrar toprağa karışır. Ahiretteki durumumuz ise imanımıza, amellerimize ve Allah'ın rahmetine bağlıdır.
---oOo---
Ağaç, Toprak ve Cennet-Cehennem Sembolü
Vaazdaki işarî anlatımda insanın toprağa dönüşü, toprağın elementlere ayrılması ve bunların yeniden tabiat döngüsüne katılması üzerinden bir sembol kurulmaktadır.
Burada bazı maddelerin dibe doğru, bazılarının ise tekrar yüzeye çıkması; insanın amellerine göre cennet veya cehennem yolculuğuna benzetilmektedir.
Bir tohum toprağa düşer, filizlenir, büyür ve meyve verir.
Bu durum, insanın da ölümden sonra yeniden dirilişini düşünmek için bir örnek olarak kullanılmaktadır.
İnsan, kendi bedeninin nasıl yaratıldığını ve tabiatla nasıl bir bağ içinde olduğunu düşündüğünde haşir ve yeniden diriliş hakikatini daha iyi kavrayabilir.
Ancak burada bitki ve elementler üzerinden yapılan anlatımlar, vaazın sembolik ve işarî yorumlarıdır. Bunları ahiretin fiziksel işleyişine dair kesin bir açıklama olarak kabul etmemek gerekir.
Asıl gerçek şudur:
“Biz Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
---oOo---
Her Yerde Allah'ın Tecellisini Görmek
Geçen haftaki sohbetimizde, Allah'ın Hz. Mûsâ'ya Tûr Dağı'nda tecellisi ve ateş sembolü üzerinde durmuştuk.
Bu hafta ise Allah'ın yaratmış olduğu varlıklardaki tecellilerini düşünmekteyiz.
Ateşte, suda, toprakta ve bütün yaratılmışlarda Allah'ın kudretinin izleri vardır.
Fakat burada önemli bir ayrım vardır:
Yaratılmış olan hiçbir şey Allah'ın kendisi değildir. Allah'ın tecellisi ile Allah'ın zatını birbirine karıştırmamak gerekir.
Bütün varlıklar O'nun yaratmasıyla vardır.
Bu yüzden:
“Lâ ilâhe illallah, Muhammedün Resûlullah.”
diyelim.
Tasavvuf geleneğinde geçen:
“Lâ mevcûde illâ Hû.”
ifadesini de, yaratılmışların kendi başlarına bağımsız bir varlık sahibi olmadıklarını; varlıklarının Allah'ın yaratmasına bağlı olduğunu hatırlatan bir söz olarak anlayabiliriz.
---oOo---
Herkesin Şeytanı Var mıdır?
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ۖ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ
قَالَ أَنظِرْنِي إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ
قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَائِلِهِمْ ۖ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْؤُومًا مَّدْحُورًا ۖ لَّمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكُمْ أَجْمَعِينَ
(A'râf Suresi, 12-18. ayetler)
Meali:
“Allah buyurdu ki: ‘Ben sana emrettiğimde seni secde etmekten alıkoyan nedir?’
İblis: ‘Ben ondan daha üstünüm. Çünkü beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın.’ dedi.
Allah buyurdu ki: ‘Öyleyse oradan çık. Orada büyüklük taslamak senin haddine değildir. Çık! Çünkü sen aşağılıklardansın.’
İblis: ‘Bana, insanların tekrar diriltilecekleri güne kadar mühlet ver.’ dedi.
Allah: ‘Sen mühlet verilenlerdensin.’ buyurdu.
İblis dedi ki: ‘Beni azdırmana karşılık, ben de onları saptırmak için Senin dosdoğru yolunun üzerinde oturacağım. Sonra onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından geleceğim. Onların çoğunu şükredenlerden bulamayacaksın.’
Allah buyurdu ki: ‘Yerilmiş ve kovulmuş olarak oradan çık! Onlardan kim sana uyarsa, andolsun ki cehennemi sizin hepinizle dolduracağım.’”
(A'râf Suresi, 12-18. ayetler)
Bu ayetlerde İblis'in temel hatasının kibir olduğu görülmektedir.
“Ben ondan daha üstünüm.” demesi, onun kendi varlığını üstün görmesinin ve Allah'ın emrine karşı gelmesinin temel sebebidir.
Öyleyse insan için de büyük tehlikelerden biri kibirdir.
---oOo---
İnsanın İçindeki Şeytanî Vesvese
Geçen haftaki sohbetimizde Kasas Suresi'nin 30. ayetinde geçen:
إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
“İnnî enallâhu Rabbul âlemîn.”
ifadesi üzerinde durmuş ve Kur'an okuyan insanın, ayette geçen birinci tekil şahıs ifadelerini kendi diliyle okuduğunu konuşmuştuk.
Bu hafta da A'râf Suresi'ndeki:
خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
“Beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın.”
ifadesi üzerinde düşünmekteyiz.
Burada ayeti okuyan kişi, metindeki “ben” zamirini telaffuz etmektedir. Fakat bu, ayette konuşanın insan olduğu anlamına gelmez. Kur'an'da anlatılan sözün kime ait olduğu ve hangi bağlamda söylendiği unutulmamalıdır.
Vaazdaki işarî yorum ise bu durumu insanın kendi içindeki şeytanî vesveseleri fark etmesi bakımından ele almaktadır.
İnsan zaman zaman İblis'in söylediği “ben daha üstünüm” anlayışına kapılabilir.
İşte insanın mücadele etmesi gereken şeylerden biri de budur:
“Ben daha üstünüm.”
Kibir, gurur, haset ve üstünlük duygusu insanı Allah'ın yolundan uzaklaştırabilir.
---oOo---
Her İnsan Şeytanın Vesvesesine Maruz Kalabilir
Hz. Âişe radıyallahu anhâdan nakledilen rivayette, Resûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem, her insanın yanında bir şeytanın bulunduğunu, ancak Allah'ın kendisine yardım ederek onun şeytanını teslim aldığını ifade etmiştir.
(Müslim, Münâfikûn 11)
Bu rivayet üzerinden insanın şeytanın vesvesesine karşı dikkatli olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Buradaki “şeytan” kavramını insanın içindeki vesvese, kötülüğe çağrı ve nefsânî eğilimlerle mücadele bakımından da düşünebiliriz.
İnsan, şeytanın vesvesesine kapıldığında kendi nefsini üstün görmeye başlayabilir.
Bu nedenle insanın vazifesi, “ben” duygusunu büyütmek değil; Allah'ın huzurunda kul olduğunu bilmektir.
---oOo---
İnsan ve Cin Arasındaki Sembolik Karşıtlık
Vaazda insan ile cin arasında “ters ve düz” şeklinde bir sembolik karşılaştırma yapılmaktadır.
Sağ el ile sol elin birbirine karşıt ve simetrik olması gibi, insan ile cin kavramları da işarî olarak birbirine karşıt iki yapı şeklinde anlatılmaktadır.
Tatlı ve acı, siyah ve beyaz, iç ve dış gibi karşıtlıklar üzerinden bu sembol genişletilmektedir.
Bu anlatım, fiziksel veya bilimsel bir sınıflandırma değil, vaazın sembolik dilidir.
Şeytan da bu anlatım içerisinde insanı hak yoldan uzaklaştırmaya çalışan bir varlık olarak ele alınmaktadır.
---oOo---
“Her İnsan Cehenneme Uğrayacaktır” Ayeti
Kur'ân-ı Kerîm'de Meryem Suresi'nin 71. ayetinde:
وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ۚ كَانَ عَلَىٰ رَبِّكَ حَتْمًا مَّقْضِيًّا
“İçinizden oraya uğramayacak hiç kimse yoktur. Bu, Rabbinin kesinleşmiş bir hükmüdür.”
buyrulmaktadır.
(Meryem Suresi, 71. ayet)
Bu ayet, insanın cehennem hakikatini ciddiye alması gerektiğini hatırlatmaktadır.
İnsan kendi nefsini sorgulamalı ve:
“Ben cennete mi, cehenneme mi doğru gidiyorum?”
diye düşünmelidir.
---oOo---
Kemiklerin Yeniden Diriltilmesi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ ۖ قَالَ مَن يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ
قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ
Ve darabe lenâ meselen ve nesiye halkahû, kâle men yuhyil-izâme ve hiye ramîm.
Kul yuhyîhellezî enşeehâ evvele merratin ve huve bi-kulli halkın alîm.
Meali:
“İnsan kendi yaratılışını unutarak bize bir örnek verdi ve: ‘Çürümüş kemikleri kim diriltecek?’ dedi.
De ki: ‘Onları ilk defa yaratan diriltecektir. O, her türlü yaratmayı hakkıyla bilendir.’”
(Yâsîn Suresi, 78-79. ayetler)
Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
Seni ilk defa yaratan kimdir?
Allah.
Seni anne ve baban vesilesiyle dünyaya getiren kimdir?
Allah.
İnsan, yaratılışındaki sebeplere bakarak Allah'ın yaratma kudretini unutmamalıdır.
Anne ve baba, insanın dünyaya gelmesine vesile olan sebeplerdir. Fakat asıl yaratan Allah'tır.
İlk yaratılış nasıl Allah'ın kudretiyle gerçekleştiyse, yeniden diriliş de Allah'ın kudretiyle gerçekleşecektir.
---oOo---
Haşir ve Yeniden Diriliş
Vaazda haşir hadisesi üzerinden de yeniden diriliş anlatılmaktadır.
İnsanın yeniden yaratılması, Allah için ilk yaratılıştan daha zor değildir.
İlk defa insanı yoktan yaratan Allah, ölümden sonra da onu yeniden diriltmeye kadirdir.
Burada meni, tohum, anne, baba, rahim ve doğum gibi kavramlar üzerinden yeniden yaratılışa ilişkin sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Bu anlatımın temel amacı, insanın:
“Topraktan geldim, Allah'ın huzuruna döneceğim.”
hakikatini düşünmesidir.
---oOo---
Cehenneme Odun mu, Cennete Nimet mi?
İnsanın dünya hayatındaki amelleri, onun manevi geleceğini belirler.
İyilik yapan, iman eden, güzel ahlâk sahibi olan ve Allah'ın emirlerine yönelen insan cennete layık olmaya çalışır.
Günah, kibir, zulüm, kötülük ve Allah'ın emirlerinden uzaklaşmak ise insanı cehennem tehlikesine yaklaştırır.
Bu nedenle insan her gün kendisine şu soruyu sormalıdır:
“Ben şu anda ne yetiştiriyorum?”
Güzel bir ağaç mı?
Yoksa kuruyup odun olacak bir ağaç mı?
Güzel bir meyve mi?
Yoksa insanlara zarar verecek bir ürün mü?
İnsan kendi amellerine bakarak bunun cevabını aramalıdır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
Rabbenâ inneke men tudhilin nâre fekad ahzeytehu ve mâ liz-zâlimîne min ensâr.
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Meali:
“Rabbimiz! Sen kimi cehennem ateşine sokarsan, onu gerçekten rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.”
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Herkes kendi istidadı, tercihleri, fiilleri ve amelleri doğrultusunda bir yöne doğru ilerlemektedir.
Ya cennete nimet olmaya doğru gidiyoruz ya da cehenneme odun olmaya doğru.
Öyleyse insan kendisini hesaba çekmelidir.
Cehenneme odun olmamak, cennete nimet olmak için çalışmalıdır.
---oOo---
Rabbim, bizleri iman ve güzel amel sahiplerinden eylesin.
“Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
Rabbim, ölümden sonra rahmetine ulaşmayı, günahlarımızdan arınmayı, güzel amellerle huzuruna çıkmayı ve cennet nimetlerine kavuşmayı nasip eylesin.
Bizi şeytanın vesvesesinden, kibirden, nefsin kötülüklerinden ve kötü amellerden muhafaza eylesin.
Rabbim bizlere güzel bir hayat, güzel bir ölüm ve güzel bir dönüş nasip eylesin.
Âmin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdülillâhi Rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 15 Şubat 2016 Pazartesi
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 15 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
Rabbenâ inneke men tudhilin nâre fekad ahzeytehu ve mâ liz-zâlimîne min ensâr.
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Meali:
“Rabbimiz! Sen kimi cehennem ateşine sokarsan, onu gerçekten rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.”
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular
“Bir kimse cennetlik olarak ölünce, yaşı ne olursa olsun, cennete gençlik ve olgunluk çağında girer ve oradaki yaşı değişmez. Cehennem ehli için de durum böyledir.”
(Rivayet, Tirmizî, Cennet 23)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunan kimse cehennemde ebedî kalmaz. Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse ise cennete giremez.”
(Hadis-i Şerif; Müslim, Îmân 147; Ebû Dâvûd, Edeb 29; Tirmizî, Birr 61)
Salât ve Selâm:
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Ağaçlar ilkbaharda ne güzel yemyeşil, canlı ve dipdiridir. Fakat kuruduklarında kesilir ve odun olurlar. Yeşilken kesilen bazı ağaçlar ise odun, bazıları tahta, taraba, sandalye veya masa olarak kullanılır.
Ağaç canlıyken bize fayda verir. Fakat kesildikten sonra farklı bir hâle dönüşür.
Buradan insan için de bir ibret çıkarabiliriz:
Ey insanoğlu! Senin sonun ne olacak, hiç düşündün mü?
Ağaç bir zamanlar yemyeşildi, canlıydı. Sonra kesildi, odun oldu; yakıldığında ateşe ve kül hâline geldi.
Öyleyse insan da kendi sonunu düşünmelidir.
İnsan, “Ben güzel ameller işliyorum, artık tamamdır.” diyerek ameline güvenmemelidir. Çünkü insanın hayatı boyunca yaptığı amellerin nasıl bir sonuca ulaşacağı önemlidir.
Cennet nimeti mi olacaksın, cehennem odunu mu?
Asıl soru budur.
Nereye doğru gidiyorsun?
Cennete nimet olmaya mı, yoksa cehenneme odun olmaya mı?
İnsan doğar, büyür, yaşlanır ve ölür. Sonra toprağa gömülür.
“Biz Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
İnsan bu sözün manasını düşünmelidir.
---oOo---
Topraktan Geldik, Toprağa Döneceğiz
İnsan annesinin rahminde dünyaya gelir.
Anne beslenir; elma, portakal, ekmek, peynir, süt ve çeşitli yiyecekler tüketir. Bunlardan oluşan besinler, anne aracılığıyla çocuğun gelişmesine vesile olur.
Sütü düşünelim.
İnek ve koyun ot yer, süt meydana gelir.
Peki ot nereden gelir?
Topraktan.
Zeytini düşünelim.
Zeytin ağacı topraktan aldığı su ve minerallerle meyvesini meydana getirir. İnsan da o zeytini yer.
Dolayısıyla insanın bedeninin oluşmasında topraktan gelen maddelerin önemli bir yeri vardır.
İnsan bedenindeki maddeler, yaratılış döngüsü içerisinde tekrar toprağa döner.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
لَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
Ellezîne izâ esâbethüm musîbetün kâlû innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn.
(Bakara Suresi, 156. ayet)
“Onlar, başlarına bir musibet geldiğinde, ‘Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz.’ derler.”
Bu ayet cenazelerde de okunur.
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn.
“Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz.”
Bu sözün zahirî manası, insanın Allah'ın kulu olduğunu ve sonunda O'nun huzuruna döneceğini ifade eder.
Vaazdaki işarî yorumda ise insanın topraktan yaratılması ve ölümden sonra tekrar toprağa dönmesi de bu dönüşün bir sembolü olarak ele alınmaktadır.
---oOo---
İnsanın Sonu ve Amelleri
Hz. Ali radıyallahu anh hakkında:
لَا فَتَى إِلَّا عَلِيٌّ، لَا سَيْفَ إِلَّا ذُو الْفَقَارِ
“Lâ fetâ illâ Alî, lâ seyfe illâ Zülfikâr.”
şeklinde meşhur bir söz söylenmiştir.
İnsan ne kadar güçlü, cesur veya üstün vasıflı olursa olsun, sonunda ölümle karşılaşacaktır.
Hz. Ömer gibi güçlü ve celadetli olsa da insan fanidir.
Dönüşümüz Allah'adır.
İnsan bedeninin maddeleri sonunda tekrar toprağa karışır. Ahiretteki durumumuz ise imanımıza, amellerimize ve Allah'ın rahmetine bağlıdır.
---oOo---
Ağaç, Toprak ve Cennet-Cehennem Sembolü
Vaazdaki işarî anlatımda insanın toprağa dönüşü, toprağın elementlere ayrılması ve bunların yeniden tabiat döngüsüne katılması üzerinden bir sembol kurulmaktadır.
Burada bazı maddelerin dibe doğru, bazılarının ise tekrar yüzeye çıkması; insanın amellerine göre cennet veya cehennem yolculuğuna benzetilmektedir.
Bir tohum toprağa düşer, filizlenir, büyür ve meyve verir.
Bu durum, insanın da ölümden sonra yeniden dirilişini düşünmek için bir örnek olarak kullanılmaktadır.
İnsan, kendi bedeninin nasıl yaratıldığını ve tabiatla nasıl bir bağ içinde olduğunu düşündüğünde haşir ve yeniden diriliş hakikatini daha iyi kavrayabilir.
Ancak burada bitki ve elementler üzerinden yapılan anlatımlar, vaazın sembolik ve işarî yorumlarıdır. Bunları ahiretin fiziksel işleyişine dair kesin bir açıklama olarak kabul etmemek gerekir.
Asıl gerçek şudur:
“Biz Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
---oOo---
Her Yerde Allah'ın Tecellisini Görmek
Geçen haftaki sohbetimizde, Allah'ın Hz. Mûsâ'ya Tûr Dağı'nda tecellisi ve ateş sembolü üzerinde durmuştuk.
Bu hafta ise Allah'ın yaratmış olduğu varlıklardaki tecellilerini düşünmekteyiz.
Ateşte, suda, toprakta ve bütün yaratılmışlarda Allah'ın kudretinin izleri vardır.
Fakat burada önemli bir ayrım vardır:
Yaratılmış olan hiçbir şey Allah'ın kendisi değildir. Allah'ın tecellisi ile Allah'ın zatını birbirine karıştırmamak gerekir.
Bütün varlıklar O'nun yaratmasıyla vardır.
Bu yüzden:
“Lâ ilâhe illallah, Muhammedün Resûlullah.”
diyelim.
Tasavvuf geleneğinde geçen:
“Lâ mevcûde illâ Hû.”
ifadesini de, yaratılmışların kendi başlarına bağımsız bir varlık sahibi olmadıklarını; varlıklarının Allah'ın yaratmasına bağlı olduğunu hatırlatan bir söz olarak anlayabiliriz.
---oOo---
Herkesin Şeytanı Var mıdır?
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ۖ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ
قَالَ أَنظِرْنِي إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ
قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَائِلِهِمْ ۖ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْؤُومًا مَّدْحُورًا ۖ لَّمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكُمْ أَجْمَعِينَ
(A'râf Suresi, 12-18. ayetler)
Meali:
“Allah buyurdu ki: ‘Ben sana emrettiğimde seni secde etmekten alıkoyan nedir?’
İblis: ‘Ben ondan daha üstünüm. Çünkü beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın.’ dedi.
Allah buyurdu ki: ‘Öyleyse oradan çık. Orada büyüklük taslamak senin haddine değildir. Çık! Çünkü sen aşağılıklardansın.’
İblis: ‘Bana, insanların tekrar diriltilecekleri güne kadar mühlet ver.’ dedi.
Allah: ‘Sen mühlet verilenlerdensin.’ buyurdu.
İblis dedi ki: ‘Beni azdırmana karşılık, ben de onları saptırmak için Senin dosdoğru yolunun üzerinde oturacağım. Sonra onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından geleceğim. Onların çoğunu şükredenlerden bulamayacaksın.’
Allah buyurdu ki: ‘Yerilmiş ve kovulmuş olarak oradan çık! Onlardan kim sana uyarsa, andolsun ki cehennemi sizin hepinizle dolduracağım.’”
(A'râf Suresi, 12-18. ayetler)
Bu ayetlerde İblis'in temel hatasının kibir olduğu görülmektedir.
“Ben ondan daha üstünüm.” demesi, onun kendi varlığını üstün görmesinin ve Allah'ın emrine karşı gelmesinin temel sebebidir.
Öyleyse insan için de büyük tehlikelerden biri kibirdir.
---oOo---
İnsanın İçindeki Şeytanî Vesvese
Geçen haftaki sohbetimizde Kasas Suresi'nin 30. ayetinde geçen:
إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
“İnnî enallâhu Rabbul âlemîn.”
ifadesi üzerinde durmuş ve Kur'an okuyan insanın, ayette geçen birinci tekil şahıs ifadelerini kendi diliyle okuduğunu konuşmuştuk.
Bu hafta da A'râf Suresi'ndeki:
خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ
“Beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın.”
ifadesi üzerinde düşünmekteyiz.
Burada ayeti okuyan kişi, metindeki “ben” zamirini telaffuz etmektedir. Fakat bu, ayette konuşanın insan olduğu anlamına gelmez. Kur'an'da anlatılan sözün kime ait olduğu ve hangi bağlamda söylendiği unutulmamalıdır.
Vaazdaki işarî yorum ise bu durumu insanın kendi içindeki şeytanî vesveseleri fark etmesi bakımından ele almaktadır.
İnsan zaman zaman İblis'in söylediği “ben daha üstünüm” anlayışına kapılabilir.
İşte insanın mücadele etmesi gereken şeylerden biri de budur:
“Ben daha üstünüm.”
Kibir, gurur, haset ve üstünlük duygusu insanı Allah'ın yolundan uzaklaştırabilir.
---oOo---
Her İnsan Şeytanın Vesvesesine Maruz Kalabilir
Hz. Âişe radıyallahu anhâdan nakledilen rivayette, Resûlullah sallallâhü aleyhi ve sellem, her insanın yanında bir şeytanın bulunduğunu, ancak Allah'ın kendisine yardım ederek onun şeytanını teslim aldığını ifade etmiştir.
(Müslim, Münâfikûn 11)
Bu rivayet üzerinden insanın şeytanın vesvesesine karşı dikkatli olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Buradaki “şeytan” kavramını insanın içindeki vesvese, kötülüğe çağrı ve nefsânî eğilimlerle mücadele bakımından da düşünebiliriz.
İnsan, şeytanın vesvesesine kapıldığında kendi nefsini üstün görmeye başlayabilir.
Bu nedenle insanın vazifesi, “ben” duygusunu büyütmek değil; Allah'ın huzurunda kul olduğunu bilmektir.
---oOo---
İnsan ve Cin Arasındaki Sembolik Karşıtlık
Vaazda insan ile cin arasında “ters ve düz” şeklinde bir sembolik karşılaştırma yapılmaktadır.
Sağ el ile sol elin birbirine karşıt ve simetrik olması gibi, insan ile cin kavramları da işarî olarak birbirine karşıt iki yapı şeklinde anlatılmaktadır.
Tatlı ve acı, siyah ve beyaz, iç ve dış gibi karşıtlıklar üzerinden bu sembol genişletilmektedir.
Bu anlatım, fiziksel veya bilimsel bir sınıflandırma değil, vaazın sembolik dilidir.
Şeytan da bu anlatım içerisinde insanı hak yoldan uzaklaştırmaya çalışan bir varlık olarak ele alınmaktadır.
---oOo---
“Her İnsan Cehenneme Uğrayacaktır” Ayeti
Kur'ân-ı Kerîm'de Meryem Suresi'nin 71. ayetinde:
وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ۚ كَانَ عَلَىٰ رَبِّكَ حَتْمًا مَّقْضِيًّا
“İçinizden oraya uğramayacak hiç kimse yoktur. Bu, Rabbinin kesinleşmiş bir hükmüdür.”
buyrulmaktadır.
(Meryem Suresi, 71. ayet)
Bu ayet, insanın cehennem hakikatini ciddiye alması gerektiğini hatırlatmaktadır.
İnsan kendi nefsini sorgulamalı ve:
“Ben cennete mi, cehenneme mi doğru gidiyorum?”
diye düşünmelidir.
---oOo---
Kemiklerin Yeniden Diriltilmesi
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ ۖ قَالَ مَن يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ
قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ
Ve darabe lenâ meselen ve nesiye halkahû, kâle men yuhyil-izâme ve hiye ramîm.
Kul yuhyîhellezî enşeehâ evvele merratin ve huve bi-kulli halkın alîm.
Meali:
“İnsan kendi yaratılışını unutarak bize bir örnek verdi ve: ‘Çürümüş kemikleri kim diriltecek?’ dedi.
De ki: ‘Onları ilk defa yaratan diriltecektir. O, her türlü yaratmayı hakkıyla bilendir.’”
(Yâsîn Suresi, 78-79. ayetler)
Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
Seni ilk defa yaratan kimdir?
Allah.
Seni anne ve baban vesilesiyle dünyaya getiren kimdir?
Allah.
İnsan, yaratılışındaki sebeplere bakarak Allah'ın yaratma kudretini unutmamalıdır.
Anne ve baba, insanın dünyaya gelmesine vesile olan sebeplerdir. Fakat asıl yaratan Allah'tır.
İlk yaratılış nasıl Allah'ın kudretiyle gerçekleştiyse, yeniden diriliş de Allah'ın kudretiyle gerçekleşecektir.
---oOo---
Haşir ve Yeniden Diriliş
Vaazda haşir hadisesi üzerinden de yeniden diriliş anlatılmaktadır.
İnsanın yeniden yaratılması, Allah için ilk yaratılıştan daha zor değildir.
İlk defa insanı yoktan yaratan Allah, ölümden sonra da onu yeniden diriltmeye kadirdir.
Burada meni, tohum, anne, baba, rahim ve doğum gibi kavramlar üzerinden yeniden yaratılışa ilişkin sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Bu anlatımın temel amacı, insanın:
“Topraktan geldim, Allah'ın huzuruna döneceğim.”
hakikatini düşünmesidir.
---oOo---
Cehenneme Odun mu, Cennete Nimet mi?
İnsanın dünya hayatındaki amelleri, onun manevi geleceğini belirler.
İyilik yapan, iman eden, güzel ahlâk sahibi olan ve Allah'ın emirlerine yönelen insan cennete layık olmaya çalışır.
Günah, kibir, zulüm, kötülük ve Allah'ın emirlerinden uzaklaşmak ise insanı cehennem tehlikesine yaklaştırır.
Bu nedenle insan her gün kendisine şu soruyu sormalıdır:
“Ben şu anda ne yetiştiriyorum?”
Güzel bir ağaç mı?
Yoksa kuruyup odun olacak bir ağaç mı?
Güzel bir meyve mi?
Yoksa insanlara zarar verecek bir ürün mü?
İnsan kendi amellerine bakarak bunun cevabını aramalıdır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
Rabbenâ inneke men tudhilin nâre fekad ahzeytehu ve mâ liz-zâlimîne min ensâr.
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Meali:
“Rabbimiz! Sen kimi cehennem ateşine sokarsan, onu gerçekten rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur.”
Sadakallahul Azîm
Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet
Herkes kendi istidadı, tercihleri, fiilleri ve amelleri doğrultusunda bir yöne doğru ilerlemektedir.
Ya cennete nimet olmaya doğru gidiyoruz ya da cehenneme odun olmaya doğru.
Öyleyse insan kendisini hesaba çekmelidir.
Cehenneme odun olmamak, cennete nimet olmak için çalışmalıdır.
---oOo---
Rabbim, bizleri iman ve güzel amel sahiplerinden eylesin.
“Allah'tan geldik ve yine O'na döneceğiz.”
Rabbim, ölümden sonra rahmetine ulaşmayı, günahlarımızdan arınmayı, güzel amellerle huzuruna çıkmayı ve cennet nimetlerine kavuşmayı nasip eylesin.
Bizi şeytanın vesvesesinden, kibirden, nefsin kötülüklerinden ve kötü amellerden muhafaza eylesin.
Rabbim bizlere güzel bir hayat, güzel bir ölüm ve güzel bir dönüş nasip eylesin.
Âmin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdülillâhi Rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 15 Şubat 2016 Pazartesi
Original Kar © glan
Niye İsavilere “Et Yemeyin” Denirken, Müslümanlara Allah “Kurban Kes, Et Ye” Diyor?
(Kar©glan'ın 22 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
Sadakallahul Azîm
Kevser Suresi, 1-3. ayetler
Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
İnnâ a'taynâkel kevser. Fe salli li rabbike venhar. İnne şânieke huvel ebter.
Meali:
“Şüphesiz biz sana Kevser'i verdik. O hâlde Rabbin için namaz kıl ve kurban kes. Asıl sana kin besleyen, soyu kesik olanın kendisidir.”
Sadakallahul Azîm
Kevser Suresi, 1-3. ayetler
---oOo---
Kurban Hakkında Bir Hadis-i Şerif
Zeyd İbnu Erkam radıyallahu anh anlatıyor:
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm'ın ashabı:
“Ey Allah'ın Resûlü! Bayram günü kesilen şu kurban nedir?” diye sordular.
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm:
“Bu, babanız İbrahim aleyhisselâm'ın sünnetidir.” buyurdular.
Ashab:
“Peki, kurban kesmede bize ne gibi sevap vardır?” diye sordular.
“Kesilen kurbanın her bir kılı için bir sevap vardır.” buyurdular.
Ashab:
“Yünlü bir hayvanın yünü için de mi?” diye sordular.
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm:
“Yünün her bir kılı için de bir sevap vardır.” buyurdular.
(Hadis-i Şerif)
Salât ve Selâm:
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
“Niye İsavilere et yemeyin denirken, Müslümanlara Allah kurban kesip et yiyin diyor?” deyince akla, dinde riyazet ve perhiz anlayışı var mıdır, sorusu gelir.
Bu vaazdaki anlayışımıza göre burada “İsa” ismi üzerinden gayret, çalışma ve çabalama kavramlarıyla bir bağlantı kurulmaktadır.
Kur'ân-ı Kerîm'de Bakara Suresi'nin 87. ayetinde Hz. İsa'dan bahsedilir:
وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ
Yine Necm Suresi'nin 39. ayetinde:
وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى
“Ve en leyse lil insâni illâ mâ seâ.”
Meali:
“İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.”
Vaazdaki işarî yorumda “İsa” ismi ile “sa'y etmek”, yani çalışmak, gayret etmek ve çabalamak arasında bir anlam ilişkisi kurulmaktadır. Buradaki yaklaşım, kelimelerin kökenlerine dayanan kesin bir dilbilgisi açıklamasından ziyade, vaazın işarî yorumudur.
İsrâ Suresi'nin 8. ayetinde ise şöyle buyurulur:
عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يَرْحَمَكُمْ
“Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder.”
Bu ayet üzerinden de Rabbimizin kuluna yönelik rahmeti ile gayret ve çalışma arasında manevi bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
İsrâ Suresi, 7. Ayet
إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا ۚ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا
İn ahsentum ahsentum li enfusikum ve in ese'tum fe lehâ. Fe izâ câe va'dul âhireti li yesûû vucûhekum ve li yedhulûl mescide kemâ dehalûhu evvele merratin ve li yutebbirû mâ alev tetbîrâ.
Meali:
“Eğer iyilik ederseniz kendinize iyilik etmiş olursunuz. Eğer kötülük ederseniz yine kendinize kötülük etmiş olursunuz. Nihayet sonuncu vaadin zamanı gelince, yüzlerinizi kötü duruma düşürmeleri, ilk defa girdikleri gibi Mescid'e girmeleri ve ele geçirdikleri yerleri darmadağın etmeleri için düşmanlarınızı tekrar gönderdik.”
Bu ayet üzerinden vaazda, insanın yaptığı amellerin karşılığının kendisine döneceği anlatılmaktadır.
İşarî anlatımda insanın dünyada yaptığı ameller, ahirette karşısına çıkacak bir ürün veya bitki gibi düşünülmektedir. Nasıl ki toprağa hangi tohumu ekerseniz onun karşılığında ona uygun bir ürün elde ederseniz, insanın amellerinin de manevi bir karşılığının bulunduğu ifade edilmektedir.
Bu bakımdan secde de yalnızca bedensel bir hareket değil, insanın Allah'a teslimiyetini ve kendi aslını hatırlamasını ifade eden manevi bir sembol olarak ele alınmaktadır.
İnsan topraktan yaratılmıştır ve yine toprağa dönecektir. Toprağa dönen insanın amelleri ise manevi anlamda bir ürün gibi değerlendirilebilir. İyilik yapan iyiliğin, kötülük yapan da kötülüğün karşılığını bulur.
Bu anlatım, vaazın işarî ve tasavvufî yorumudur.
---oOo---
İsa İsmi ve Ebced Üzerinden İşarî Yorum
Vaazda “İsa” isminin harfleri ve ebced değerleri üzerinden çeşitli işarî bağlantılar kurulmaktadır.
Burada amaç, kelimenin sözlük anlamını değiştirmek değil; harflerin ve sayıların tasavvufî bir sembol olarak yorumlanmasıdır.
İsa ismi üzerinden 70+10 ve 60+10 şeklinde hesaplamalar yapılmakta ve bu sayılar “derinlik”, “dönüş” ve “yeniden ortaya çıkış” kavramlarıyla ilişkilendirilmektedir.
Benzer şekilde Hz. Muhammed, Hz. Fâtıma, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Hz. Meryem ve Hz. İsa isimleri üzerinden de harf ve ebced bağlantıları kurulmaktadır.
Bu hesaplamaların tamamı, vaazın keşfî ve işarî yorumları olarak değerlendirilmelidir. Bunlar klasik tefsir veya kesin bir dinî hüküm olarak görülmemelidir.
---oOo---
İsa, Et Yemek ve Ot Yemek Meselesi
Vaazda Hz. İsa'nın kırk gün boyunca et yemediği, yeşillik ve ot türü yiyeceklerle beslendiği yönündeki anlatım üzerinden bir sembol kurulmaktadır.
Buradaki ana fikir, “ot yemek” ile “et yemek” arasında yalnızca beslenme farkı değil, iki farklı manevi hâlin sembolize edilmesidir.
İsaî anlayışta daha çok bitki, yeşillik ve yumuşaklık sembolü; İbrahimî ve Muhammedî anlayışta ise kurban ve et üzerinden başka bir dönüşüm sembolü kurulmaktadır.
Kurban ise yalnızca et yemek olarak değil, nefsin teslim edilmesi ve Allah'a yaklaşma vesilesi olarak ele alınmalıdır.
Kevser Suresi'ndeki:
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
“Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.”
emri de bu bağlamda değerlendirilmektedir.
Kurbanın sembolik tarafında insanın nefsini Allah'ın emrine teslim etmesi, kendi içindeki bencilliği ve nefsânî arzuları kesip Allah'a yönelmesi vardır.
---oOo---
Bitki, Tohum ve Yeniden Canlanma Sembolü
Vaazdaki işarî anlatımda insan, zaman zaman bir bitkiye ve tohuma benzetilmektedir.
Tohum toprağa düşer, toprağın içinde kaybolur ve daha sonra yeniden filizlenerek yüzeye çıkar. İnsan da dünyadaki hayatını tamamladıktan sonra toprağa döner.
Kur'ân-ı Kerîm'de Âl-i İmrân Suresi'nin 37. ayetinde Hz. Meryem hakkında şöyle buyurulur:
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا
Fe tekabbelehâ rabbuhâ bi kabûlin hasenin ve enbetehâ nebâten hasenen.
Meali:
“Bunun üzerine Rabbi onu güzel bir kabul ile kabul etti ve onu güzel bir şekilde yetiştirdi.”
Vaazda bu ayette geçen “nebâten hasenen”, yani “güzel bir şekilde yetiştirme” ifadesi, insanın manevi olarak yetişmesi ve kemale ermesiyle ilişkilendirilmektedir.
İnsan, manevi açıdan güzel bir bitki gibi yetişebilir; güzel meyve veren bir ağaç gibi faydalı olabilir. Bunun karşısında insan, yanlış amelleri sebebiyle manevi olarak verimsiz veya zararlı bir hâle de gelebilir.
Buradaki bitki ve tohum anlatımı, insanın manevi gelişimini ifade eden bir semboldür.
---oOo---
Geri Dönüş, Derine Dalmak ve Zaman Kavramı
Bir başka mesele de geri dönüş, derine dalış ve zaman yolculuğu kavramlarıdır.
Vaazdaki işarî anlayışta insanın annesine, babasına ve kendi nesline doğru düşünmesi üzerinden geçmiş ve gelecek arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
İnsan annesinden dünyaya gelir. Anne ve baba üzerinden kendi geçmişine ulaşır. Kendi çocukları ve nesli üzerinden de geleceğe uzanır.
Bu bakımdan “geçmişe dönüş” ve “geleceğe gidiş” kavramları, insanın soy bağı ve nesli üzerinden sembolik olarak anlatılmaktadır.
Burada Kâbe, Mescid-i Aksâ, rahim, göbek bağı ve sırat gibi kavramlar da farklı manevi geçişlerin sembolleri olarak kullanılmaktadır.
Bunları fiziksel anlamda bir zaman makinesi veya gerçek bir geçit olarak değil, vaazın tasavvufî ve işarî anlatımı olarak anlamak gerekir.
---oOo---
İlyas Aleyhisselâm ve Cennet Anlatımı
Vaazda İlyas aleyhisselâm hakkında, cenneti görme arzusu ve Allah'ın sevgili kullarına yönelik ikramını anlatan bir kıssa aktarılmaktadır.
Bu kıssada İlyas aleyhisselâmın cenneti görmek istemesi, ölümün hakikatini tatması ve ardından cennete girmesi anlatılır.
Sonrasında dünyaya dönmek istememesi ve Allah'ın ona olan lütfu üzerinde durulur.
Bu anlatımdan çıkarılan ders şudur:
Allah'ın bazı kulları vardır ki, Allah'ın rahmetine, sevgisine ve ikramına mazhar olurlar. Onların vesilesiyle insanlar arasında hayırlar meydana gelebilir, sıkıntılar giderilebilir ve kullar saadete yöneltilebilir.
Böyle kimselerin varlığı, Allah'ın rahmetinin kulları üzerindeki tecellilerinden biri olarak değerlendirilebilir.
---oOo---
Dibe Dalmak ve Yeniden Yüzeye Çıkmak
İşarî anlatımda “dibe dalmak”, insanın kendi özüne ve derinliğine yönelmesini temsil eder.
Bir dalgıç denizin dibine, orada bulunan değerli bir şeyi bulup çıkarmak için iner. Eğer oradan hiçbir şey çıkarmayacaksa dalmanın anlamı kalmaz.
İnsan da kendi nefsine ve ruhuna yöneldiğinde oradan bir hakikat, bir ders ve bir kemal çıkarmaya çalışmalıdır.
Bazı insanlar derinliklere iner fakat oradan çıkamaz. Tasavvuf yolculuğunda mürşidin, rehberin ve salih kimselerin desteği bu bakımdan önemlidir.
Maksat yalnızca derine inmek değil, oradan güzel bir hâl ile çıkabilmektir.
İnsan, manevi yolculuğunun sonunda güzel bir meyve gibi faydalı, güzel bir bitki gibi yetişmiş ve kemale ermiş hâle gelmelidir.
---oOo---
Rahman, Rahim ve Yaratılışın Sırrı
Kur'ân-ı Kerîm'de “Rahim” adında bir sûre yoktur; fakat “Rahmân” adında bir sûre vardır.
Vaazdaki işarî anlayışta bütün yaratılışın Rahmân isminin tecellisiyle meydana geldiği ve rahim kavramının da bu yaratılışın özel bir boyutunu temsil ettiği ifade edilmektedir.
Kadın ve erkek, anne ve baba, doğum ve neslin devamı gibi kavramlar üzerinden Rahmân ve Rahîm isimleri arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Hz. Âdem ve Hz. Havvâ'nın yaratılışı üzerinden de insanın yaratılışındaki ilahî kudret ve neslin devamı konusu ele alınmaktadır.
Bu anlatımlar, insanın yaratılışındaki Allah'ın kudretini ve neslin devamındaki hikmeti düşünmeye yönelik tasavvufî bir yorum olarak anlaşılmalıdır.
---oOo---
Kurbanın Manevî Anlamı
Buradan tekrar asıl konumuza dönelim:
“Niye İsavilere et yemeyin denirken, Müslümanlara kurban kesip et yiyin deniliyor?”
Vaazdaki anlayışa göre burada iki farklı dönem ve iki farklı sembolik hâl anlatılmaktadır.
İsa aleyhisselâm üzerinden yeşillik, bitki, yumuşaklık ve yeniden filizlenme sembolü öne çıkarılırken; İbrahim aleyhisselâm ve Hz. Muhammed aleyhissalâtü vesselâmın ümmeti üzerinden kurban, teslimiyet ve nefsin Allah'a adanması sembolü öne çıkarılmaktadır.
Kurban kesmek, yalnızca hayvanın etini yemek değildir.
Kurbanın asıl manası, insanın Allah'a yaklaşması ve kendi nefsindeki bencillik, hırs, tamah ve aşırılıkları Allah'ın emrine teslim etmesidir.
Hayvan kesilir, eti yenilir; fakat asıl kesilmesi gereken insanın kendi nefsindeki kötülüklerdir.
Bu bakımdan kurban, bir teslimiyet ibadetidir.
İbrahim aleyhisselâmın imtihanı da bize Allah'ın emrine teslimiyetin ne kadar büyük bir makam olduğunu öğretmektedir.
---oOo---
İsa'nın Dönüşü Üzerine İşarî Anlatım
Vaazın ilerleyen bölümünde Hz. İsa'nın yeniden dönüşü; bitkinin topraktan yeniden çıkması, mevsimlerin değişmesi, ilkbaharın gelişi ve tabiatın yeniden canlanması gibi semboller üzerinden anlatılmaktadır.
Avusturya'daki Palm Pazarına ait gelenekler, söğüt dalları, ilkbaharda ağaçların çiçek açması ve tabiatın yeniden yeşermesi de bu anlatım içerisinde sembolik olarak değerlendirilmektedir.
Buradaki temel düşünce şudur:
Kışın ardından bahar gelir. Kuruyan tabiat yeniden canlanır. Toprağın içinde gizlenen tohum yeniden yüzeye çıkar. Bu durum, ölümden sonra dirilişin ve yeniden hayat bulmanın bir sembolü olarak düşünülebilir.
Hz. İsa'nın dönüşü konusunda Kur'ân ve hadislerdeki inanç esasları ayrı bir konudur. Buradaki bitki, ağaç ve mevsim bağlantıları ise vaazın işarî yorumudur.
---oOo---
Toprak, İnsan ve Yeniden Diriliş
İnsan topraktan yaratılmıştır ve tekrar toprağa dönecektir.
“Biz Allah'a aidiz ve yine O'na döneceğiz.”
Bu dönüş, insanın kendi yaratılışını ve ölümden sonraki hayatı düşünmesine vesile olmalıdır.
Toprağa düşen tohum nasıl yeniden filizleniyorsa, insan da Allah'ın kudretiyle yeniden diriltilecektir.
Kur'ân-ı Kerîm'de:
كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ
“İlk defa girdikleri gibi...”
ifadesi üzerinden vaazda, insanın tekrar tekrar dönüşü fikrine işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
İnsanın tekrar dünyaya aynı bedenle veya bir bitki, hayvan yahut başka bir canlı olarak döneceği şeklindeki anlayış, İslâm'ın açık ve temel ahiret öğretisi olarak sunulmamalıdır.
Bu vaazdaki anlatım, toprak, tohum, bitki ve yeniden yeşerme sembolleri üzerinden yapılan tasavvufî bir yorumdur.
İslâm'ın temel inancında ölümden sonra diriliş ve ahiret hayatı vardır.
---oOo---
Zaman Yolculuğu ve Geçmiş-Gelecek Anlayışı
Vaazın bir bölümünde Kâbe, Mescid-i Aksâ, anne rahmi, göbek bağı ve nesil kavramları üzerinden zamanın geçmişine ve geleceğine doğru sembolik yolculuk anlatılmaktadır.
Buradaki “kapı”, “sırat”, “geçiş” ve “yolculuk” kavramlarını manevi semboller olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.
Kâbe'yi fiziksel bir zaman kapısı olarak görmek veya Mescid-i Aksâ'nın altında fiziksel bir zaman geçidi aramak bu anlatımın amacı değildir.
Asıl anlatılmak istenen, insanın geçmişini soyunda, geleceğini ise neslinde aramasıdır.
İnsan geçmişine anne ve babası üzerinden ulaşır; geleceğe ise çocukları ve nesli üzerinden uzanır.
Dolayısıyla geçmiş ve gelecek arasındaki bağ, insanın kendi hayatında daima vardır.
---oOo---
Seyr-i Sülûk ve Kâmil İnsan
Tasavvuf yolunda insanın amacı yalnızca dünyaya gelmek ve yaşamak değildir.
İnsan kendisini tanımaya, nefsini terbiye etmeye, Allah'a yönelmeye ve kemale ermeye çalışmalıdır.
Bu yolculukta namaz, niyaz, secde, ibadet, sabır, tövbe ve güzel ahlâk büyük önem taşır.
Nasıl ki bir tohum toprağın altında sabırla bekledikten sonra filizleniyorsa, insan da nefsinin karanlıklarından geçerek manevi bir olgunluğa ulaşabilir.
Kamil insan, kendi nefsinin esiri olmaktan kurtulmuş, Allah'ın rızasına yönelmiş ve insanlara faydalı hâle gelmiş insandır.
Seyr-i sülûkün maksadı da insanın bu kemale doğru ilerlemesidir.
Rabbim bizlere daldığımız manevi derinliklerden güzel bir hakikat ile çıkmayı, güzel bir bitki gibi yetişmeyi, güzel bir meyve gibi insanlara faydalı olmayı ve insan-ı kâmil yolunda ilerlemeyi nasip eylesin.
Namaza, niyaza ve secdeye ihtimam göstermeyi; Allah'ın huzurunda teslimiyet sahibi olmayı bizlere nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdülillâhi Rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 22 Şubat 2016 Pazartesi
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 22 Şubat 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
Sadakallahul Azîm
Kevser Suresi, 1-3. ayetler
Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
İnnâ a'taynâkel kevser. Fe salli li rabbike venhar. İnne şânieke huvel ebter.
Meali:
“Şüphesiz biz sana Kevser'i verdik. O hâlde Rabbin için namaz kıl ve kurban kes. Asıl sana kin besleyen, soyu kesik olanın kendisidir.”
Sadakallahul Azîm
Kevser Suresi, 1-3. ayetler
---oOo---
Kurban Hakkında Bir Hadis-i Şerif
Zeyd İbnu Erkam radıyallahu anh anlatıyor:
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm'ın ashabı:
“Ey Allah'ın Resûlü! Bayram günü kesilen şu kurban nedir?” diye sordular.
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm:
“Bu, babanız İbrahim aleyhisselâm'ın sünnetidir.” buyurdular.
Ashab:
“Peki, kurban kesmede bize ne gibi sevap vardır?” diye sordular.
“Kesilen kurbanın her bir kılı için bir sevap vardır.” buyurdular.
Ashab:
“Yünlü bir hayvanın yünü için de mi?” diye sordular.
Resûlullah aleyhissalâtü vesselâm:
“Yünün her bir kılı için de bir sevap vardır.” buyurdular.
(Hadis-i Şerif)
Salât ve Selâm:
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdün mecîd.
---oOo---
Yolculuğumuza Başlıyoruz
“Niye İsavilere et yemeyin denirken, Müslümanlara Allah kurban kesip et yiyin diyor?” deyince akla, dinde riyazet ve perhiz anlayışı var mıdır, sorusu gelir.
Bu vaazdaki anlayışımıza göre burada “İsa” ismi üzerinden gayret, çalışma ve çabalama kavramlarıyla bir bağlantı kurulmaktadır.
Kur'ân-ı Kerîm'de Bakara Suresi'nin 87. ayetinde Hz. İsa'dan bahsedilir:
وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ
Yine Necm Suresi'nin 39. ayetinde:
وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى
“Ve en leyse lil insâni illâ mâ seâ.”
Meali:
“İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.”
Vaazdaki işarî yorumda “İsa” ismi ile “sa'y etmek”, yani çalışmak, gayret etmek ve çabalamak arasında bir anlam ilişkisi kurulmaktadır. Buradaki yaklaşım, kelimelerin kökenlerine dayanan kesin bir dilbilgisi açıklamasından ziyade, vaazın işarî yorumudur.
İsrâ Suresi'nin 8. ayetinde ise şöyle buyurulur:
عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يَرْحَمَكُمْ
“Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder.”
Bu ayet üzerinden de Rabbimizin kuluna yönelik rahmeti ile gayret ve çalışma arasında manevi bir bağlantı kurulmaktadır.
---oOo---
İsrâ Suresi, 7. Ayet
إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا ۚ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا
İn ahsentum ahsentum li enfusikum ve in ese'tum fe lehâ. Fe izâ câe va'dul âhireti li yesûû vucûhekum ve li yedhulûl mescide kemâ dehalûhu evvele merratin ve li yutebbirû mâ alev tetbîrâ.
Meali:
“Eğer iyilik ederseniz kendinize iyilik etmiş olursunuz. Eğer kötülük ederseniz yine kendinize kötülük etmiş olursunuz. Nihayet sonuncu vaadin zamanı gelince, yüzlerinizi kötü duruma düşürmeleri, ilk defa girdikleri gibi Mescid'e girmeleri ve ele geçirdikleri yerleri darmadağın etmeleri için düşmanlarınızı tekrar gönderdik.”
Bu ayet üzerinden vaazda, insanın yaptığı amellerin karşılığının kendisine döneceği anlatılmaktadır.
İşarî anlatımda insanın dünyada yaptığı ameller, ahirette karşısına çıkacak bir ürün veya bitki gibi düşünülmektedir. Nasıl ki toprağa hangi tohumu ekerseniz onun karşılığında ona uygun bir ürün elde ederseniz, insanın amellerinin de manevi bir karşılığının bulunduğu ifade edilmektedir.
Bu bakımdan secde de yalnızca bedensel bir hareket değil, insanın Allah'a teslimiyetini ve kendi aslını hatırlamasını ifade eden manevi bir sembol olarak ele alınmaktadır.
İnsan topraktan yaratılmıştır ve yine toprağa dönecektir. Toprağa dönen insanın amelleri ise manevi anlamda bir ürün gibi değerlendirilebilir. İyilik yapan iyiliğin, kötülük yapan da kötülüğün karşılığını bulur.
Bu anlatım, vaazın işarî ve tasavvufî yorumudur.
---oOo---
İsa İsmi ve Ebced Üzerinden İşarî Yorum
Vaazda “İsa” isminin harfleri ve ebced değerleri üzerinden çeşitli işarî bağlantılar kurulmaktadır.
Burada amaç, kelimenin sözlük anlamını değiştirmek değil; harflerin ve sayıların tasavvufî bir sembol olarak yorumlanmasıdır.
İsa ismi üzerinden 70+10 ve 60+10 şeklinde hesaplamalar yapılmakta ve bu sayılar “derinlik”, “dönüş” ve “yeniden ortaya çıkış” kavramlarıyla ilişkilendirilmektedir.
Benzer şekilde Hz. Muhammed, Hz. Fâtıma, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Hz. Meryem ve Hz. İsa isimleri üzerinden de harf ve ebced bağlantıları kurulmaktadır.
Bu hesaplamaların tamamı, vaazın keşfî ve işarî yorumları olarak değerlendirilmelidir. Bunlar klasik tefsir veya kesin bir dinî hüküm olarak görülmemelidir.
---oOo---
İsa, Et Yemek ve Ot Yemek Meselesi
Vaazda Hz. İsa'nın kırk gün boyunca et yemediği, yeşillik ve ot türü yiyeceklerle beslendiği yönündeki anlatım üzerinden bir sembol kurulmaktadır.
Buradaki ana fikir, “ot yemek” ile “et yemek” arasında yalnızca beslenme farkı değil, iki farklı manevi hâlin sembolize edilmesidir.
İsaî anlayışta daha çok bitki, yeşillik ve yumuşaklık sembolü; İbrahimî ve Muhammedî anlayışta ise kurban ve et üzerinden başka bir dönüşüm sembolü kurulmaktadır.
Kurban ise yalnızca et yemek olarak değil, nefsin teslim edilmesi ve Allah'a yaklaşma vesilesi olarak ele alınmalıdır.
Kevser Suresi'ndeki:
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
“Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.”
emri de bu bağlamda değerlendirilmektedir.
Kurbanın sembolik tarafında insanın nefsini Allah'ın emrine teslim etmesi, kendi içindeki bencilliği ve nefsânî arzuları kesip Allah'a yönelmesi vardır.
---oOo---
Bitki, Tohum ve Yeniden Canlanma Sembolü
Vaazdaki işarî anlatımda insan, zaman zaman bir bitkiye ve tohuma benzetilmektedir.
Tohum toprağa düşer, toprağın içinde kaybolur ve daha sonra yeniden filizlenerek yüzeye çıkar. İnsan da dünyadaki hayatını tamamladıktan sonra toprağa döner.
Kur'ân-ı Kerîm'de Âl-i İmrân Suresi'nin 37. ayetinde Hz. Meryem hakkında şöyle buyurulur:
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا
Fe tekabbelehâ rabbuhâ bi kabûlin hasenin ve enbetehâ nebâten hasenen.
Meali:
“Bunun üzerine Rabbi onu güzel bir kabul ile kabul etti ve onu güzel bir şekilde yetiştirdi.”
Vaazda bu ayette geçen “nebâten hasenen”, yani “güzel bir şekilde yetiştirme” ifadesi, insanın manevi olarak yetişmesi ve kemale ermesiyle ilişkilendirilmektedir.
İnsan, manevi açıdan güzel bir bitki gibi yetişebilir; güzel meyve veren bir ağaç gibi faydalı olabilir. Bunun karşısında insan, yanlış amelleri sebebiyle manevi olarak verimsiz veya zararlı bir hâle de gelebilir.
Buradaki bitki ve tohum anlatımı, insanın manevi gelişimini ifade eden bir semboldür.
---oOo---
Geri Dönüş, Derine Dalmak ve Zaman Kavramı
Bir başka mesele de geri dönüş, derine dalış ve zaman yolculuğu kavramlarıdır.
Vaazdaki işarî anlayışta insanın annesine, babasına ve kendi nesline doğru düşünmesi üzerinden geçmiş ve gelecek arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
İnsan annesinden dünyaya gelir. Anne ve baba üzerinden kendi geçmişine ulaşır. Kendi çocukları ve nesli üzerinden de geleceğe uzanır.
Bu bakımdan “geçmişe dönüş” ve “geleceğe gidiş” kavramları, insanın soy bağı ve nesli üzerinden sembolik olarak anlatılmaktadır.
Burada Kâbe, Mescid-i Aksâ, rahim, göbek bağı ve sırat gibi kavramlar da farklı manevi geçişlerin sembolleri olarak kullanılmaktadır.
Bunları fiziksel anlamda bir zaman makinesi veya gerçek bir geçit olarak değil, vaazın tasavvufî ve işarî anlatımı olarak anlamak gerekir.
---oOo---
İlyas Aleyhisselâm ve Cennet Anlatımı
Vaazda İlyas aleyhisselâm hakkında, cenneti görme arzusu ve Allah'ın sevgili kullarına yönelik ikramını anlatan bir kıssa aktarılmaktadır.
Bu kıssada İlyas aleyhisselâmın cenneti görmek istemesi, ölümün hakikatini tatması ve ardından cennete girmesi anlatılır.
Sonrasında dünyaya dönmek istememesi ve Allah'ın ona olan lütfu üzerinde durulur.
Bu anlatımdan çıkarılan ders şudur:
Allah'ın bazı kulları vardır ki, Allah'ın rahmetine, sevgisine ve ikramına mazhar olurlar. Onların vesilesiyle insanlar arasında hayırlar meydana gelebilir, sıkıntılar giderilebilir ve kullar saadete yöneltilebilir.
Böyle kimselerin varlığı, Allah'ın rahmetinin kulları üzerindeki tecellilerinden biri olarak değerlendirilebilir.
---oOo---
Dibe Dalmak ve Yeniden Yüzeye Çıkmak
İşarî anlatımda “dibe dalmak”, insanın kendi özüne ve derinliğine yönelmesini temsil eder.
Bir dalgıç denizin dibine, orada bulunan değerli bir şeyi bulup çıkarmak için iner. Eğer oradan hiçbir şey çıkarmayacaksa dalmanın anlamı kalmaz.
İnsan da kendi nefsine ve ruhuna yöneldiğinde oradan bir hakikat, bir ders ve bir kemal çıkarmaya çalışmalıdır.
Bazı insanlar derinliklere iner fakat oradan çıkamaz. Tasavvuf yolculuğunda mürşidin, rehberin ve salih kimselerin desteği bu bakımdan önemlidir.
Maksat yalnızca derine inmek değil, oradan güzel bir hâl ile çıkabilmektir.
İnsan, manevi yolculuğunun sonunda güzel bir meyve gibi faydalı, güzel bir bitki gibi yetişmiş ve kemale ermiş hâle gelmelidir.
---oOo---
Rahman, Rahim ve Yaratılışın Sırrı
Kur'ân-ı Kerîm'de “Rahim” adında bir sûre yoktur; fakat “Rahmân” adında bir sûre vardır.
Vaazdaki işarî anlayışta bütün yaratılışın Rahmân isminin tecellisiyle meydana geldiği ve rahim kavramının da bu yaratılışın özel bir boyutunu temsil ettiği ifade edilmektedir.
Kadın ve erkek, anne ve baba, doğum ve neslin devamı gibi kavramlar üzerinden Rahmân ve Rahîm isimleri arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Hz. Âdem ve Hz. Havvâ'nın yaratılışı üzerinden de insanın yaratılışındaki ilahî kudret ve neslin devamı konusu ele alınmaktadır.
Bu anlatımlar, insanın yaratılışındaki Allah'ın kudretini ve neslin devamındaki hikmeti düşünmeye yönelik tasavvufî bir yorum olarak anlaşılmalıdır.
---oOo---
Kurbanın Manevî Anlamı
Buradan tekrar asıl konumuza dönelim:
“Niye İsavilere et yemeyin denirken, Müslümanlara kurban kesip et yiyin deniliyor?”
Vaazdaki anlayışa göre burada iki farklı dönem ve iki farklı sembolik hâl anlatılmaktadır.
İsa aleyhisselâm üzerinden yeşillik, bitki, yumuşaklık ve yeniden filizlenme sembolü öne çıkarılırken; İbrahim aleyhisselâm ve Hz. Muhammed aleyhissalâtü vesselâmın ümmeti üzerinden kurban, teslimiyet ve nefsin Allah'a adanması sembolü öne çıkarılmaktadır.
Kurban kesmek, yalnızca hayvanın etini yemek değildir.
Kurbanın asıl manası, insanın Allah'a yaklaşması ve kendi nefsindeki bencillik, hırs, tamah ve aşırılıkları Allah'ın emrine teslim etmesidir.
Hayvan kesilir, eti yenilir; fakat asıl kesilmesi gereken insanın kendi nefsindeki kötülüklerdir.
Bu bakımdan kurban, bir teslimiyet ibadetidir.
İbrahim aleyhisselâmın imtihanı da bize Allah'ın emrine teslimiyetin ne kadar büyük bir makam olduğunu öğretmektedir.
---oOo---
İsa'nın Dönüşü Üzerine İşarî Anlatım
Vaazın ilerleyen bölümünde Hz. İsa'nın yeniden dönüşü; bitkinin topraktan yeniden çıkması, mevsimlerin değişmesi, ilkbaharın gelişi ve tabiatın yeniden canlanması gibi semboller üzerinden anlatılmaktadır.
Avusturya'daki Palm Pazarına ait gelenekler, söğüt dalları, ilkbaharda ağaçların çiçek açması ve tabiatın yeniden yeşermesi de bu anlatım içerisinde sembolik olarak değerlendirilmektedir.
Buradaki temel düşünce şudur:
Kışın ardından bahar gelir. Kuruyan tabiat yeniden canlanır. Toprağın içinde gizlenen tohum yeniden yüzeye çıkar. Bu durum, ölümden sonra dirilişin ve yeniden hayat bulmanın bir sembolü olarak düşünülebilir.
Hz. İsa'nın dönüşü konusunda Kur'ân ve hadislerdeki inanç esasları ayrı bir konudur. Buradaki bitki, ağaç ve mevsim bağlantıları ise vaazın işarî yorumudur.
---oOo---
Toprak, İnsan ve Yeniden Diriliş
İnsan topraktan yaratılmıştır ve tekrar toprağa dönecektir.
“Biz Allah'a aidiz ve yine O'na döneceğiz.”
Bu dönüş, insanın kendi yaratılışını ve ölümden sonraki hayatı düşünmesine vesile olmalıdır.
Toprağa düşen tohum nasıl yeniden filizleniyorsa, insan da Allah'ın kudretiyle yeniden diriltilecektir.
Kur'ân-ı Kerîm'de:
كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ
“İlk defa girdikleri gibi...”
ifadesi üzerinden vaazda, insanın tekrar tekrar dönüşü fikrine işarî bir bağlantı kurulmaktadır.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
İnsanın tekrar dünyaya aynı bedenle veya bir bitki, hayvan yahut başka bir canlı olarak döneceği şeklindeki anlayış, İslâm'ın açık ve temel ahiret öğretisi olarak sunulmamalıdır.
Bu vaazdaki anlatım, toprak, tohum, bitki ve yeniden yeşerme sembolleri üzerinden yapılan tasavvufî bir yorumdur.
İslâm'ın temel inancında ölümden sonra diriliş ve ahiret hayatı vardır.
---oOo---
Zaman Yolculuğu ve Geçmiş-Gelecek Anlayışı
Vaazın bir bölümünde Kâbe, Mescid-i Aksâ, anne rahmi, göbek bağı ve nesil kavramları üzerinden zamanın geçmişine ve geleceğine doğru sembolik yolculuk anlatılmaktadır.
Buradaki “kapı”, “sırat”, “geçiş” ve “yolculuk” kavramlarını manevi semboller olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.
Kâbe'yi fiziksel bir zaman kapısı olarak görmek veya Mescid-i Aksâ'nın altında fiziksel bir zaman geçidi aramak bu anlatımın amacı değildir.
Asıl anlatılmak istenen, insanın geçmişini soyunda, geleceğini ise neslinde aramasıdır.
İnsan geçmişine anne ve babası üzerinden ulaşır; geleceğe ise çocukları ve nesli üzerinden uzanır.
Dolayısıyla geçmiş ve gelecek arasındaki bağ, insanın kendi hayatında daima vardır.
---oOo---
Seyr-i Sülûk ve Kâmil İnsan
Tasavvuf yolunda insanın amacı yalnızca dünyaya gelmek ve yaşamak değildir.
İnsan kendisini tanımaya, nefsini terbiye etmeye, Allah'a yönelmeye ve kemale ermeye çalışmalıdır.
Bu yolculukta namaz, niyaz, secde, ibadet, sabır, tövbe ve güzel ahlâk büyük önem taşır.
Nasıl ki bir tohum toprağın altında sabırla bekledikten sonra filizleniyorsa, insan da nefsinin karanlıklarından geçerek manevi bir olgunluğa ulaşabilir.
Kamil insan, kendi nefsinin esiri olmaktan kurtulmuş, Allah'ın rızasına yönelmiş ve insanlara faydalı hâle gelmiş insandır.
Seyr-i sülûkün maksadı da insanın bu kemale doğru ilerlemesidir.
Rabbim bizlere daldığımız manevi derinliklerden güzel bir hakikat ile çıkmayı, güzel bir bitki gibi yetişmeyi, güzel bir meyve gibi insanlara faydalı olmayı ve insan-ı kâmil yolunda ilerlemeyi nasip eylesin.
Namaza, niyaza ve secdeye ihtimam göstermeyi; Allah'ın huzurunda teslimiyet sahibi olmayı bizlere nasip eylesin.
---oOo---
Dua
اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bize hakkı hak olarak göster ve ona uymayı nasip eyle. Bâtılı da bâtıl olarak göster ve ondan sakınmayı nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdülillâhi Rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ente, estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 22 Şubat 2016 Pazartesi
Original Kar © glan
Zamanın Ruhu Nedir? Ve Bu Zamanın Ruhu Kimdir?
(Kar©glan'ın 5 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً
Sadakallahul Azîm – İsrâ Suresi, 85. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve yes'elûneke anir-rûh. Kulir-rûhu min emri rabbî ve mâ ûtîtüm minel-ilmi illâ kalîlâ.
Meali:
“Sana ruh hakkında soruyorlar. De ki: Ruh, Rabbimin bileceği bir şeydir. Size ise pek az bilgi verilmiştir.”
Sadakallahul Azîm – İsrâ Suresi, 85. Ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem
Yahudilerden bir grup Peygamber Efendimiz'e ruh hakkında soru sormayı konuştu. Bunun üzerine Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'e ruh hakkında soru sordular. Bir müddet sessiz kaldıktan sonra kendisine vahyedilen şu ayeti okudu:
“Sana ruh hakkında soruyorlar. De ki: Ruh, Rabbimin emrindendir. Size pek az bilgi verilmiştir.”
Rivayet eden: İbn Mes'ud Radıyallâhu Anh.
Kaynaklar: Buhârî, İlim 47; Tefsîr, Benî İsrâil 13; İ'tisâm 3; Tevhîd 28-29. Müslim, Münâfikûn 32 (2794). Tirmizî, Tefsîr 3140.
İbn Abbas Radıyallâhu Anh'a ruh sorulduğunda şöyle cevap verdi:
“Ruh, Rabbimin emrindendir. Siz bu meseleye tam olarak ulaşamazsınız. Bu konuda Allah'ın söylediğinden ve Peygamber'in bildirdiğinden fazlasını söylemeyin. Size ancak az bir bilgi verilmiştir.”
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Allâhu yeteveffel enfuse hîne mevtihâ velletî lem temut fî menâmihâ, fe yumsikulletî kadâ aleyhâl mevte ve yursilul uhrâ ilâ ecelin musemmâ. İnne fî zâlike le âyâtin li kavmin yetefekkerûn.
Sadakallahul Azîm – Zümer Suresi, 42. Ayet
Meali:
“Allah, ölen insanların ruhlarını öldüklerinde alır; ölmeyenlerin ruhlarını da uykularında alır. Ölümüne hükmettiklerinin ruhlarını tutar, diğerlerini ise belirlenmiş bir süreye kadar bırakır. Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için ibretler vardır.”
Sadakallahul Azîm – Zümer Suresi, 42. Ayet
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Hadis-i Şeriflerde Ruh
“Ruhlar toplu cemaatlerdir. Onlardan birbirleriyle tanışanlar kaynaşır, tanışmayanlar ise ayrılırlar.”
(Buhârî, Enbiyâ 1; Müslim, Birr 159)
Bir diğer hadis-i şerifte insanın anne rahmindeki yaratılış safhalarından bahsedilir. Kırk günlük dönemlerden sonra alaka ve mudğa safhalarının geldiği, ardından meleğin gönderilerek bazı hususların yazılmasının emredildiği ve ruh üflenmesinden söz edilir.
(Buhârî, Enbiyâ 1, Kader 1, Tevhîd 28; Müslim, Kader 1; Ebû Dâvûd, Sünnet 16; Tirmizî, Kader 4; İbn Mâce, Mukaddime 10; Ahmed b. Hanbel, I/382)
Bir başka rivayette müminin ruhunun ölümünden sonra karşılanmasından ve göğe yükseltilmesinden bahsedilir. Kötü kişinin ruhu hakkında da farklı bir şekilde muamele edildiği anlatılır.
(Müslim, Cennet 75, hadis no: 2872)
Yine bir hadis-i şerifte kişinin ölümünden sonra kendisine varacağı yerin gösterilmesinden söz edilir.
(Tirmizî, Cenâiz 70)
Bedir Savaşı'nda öldürülen Kureyşlilerin cesetleri bir kuyuya bırakıldığında Peygamber Efendimiz onlara hitap etmiş, Hz. Ömer Radıyallâhu Anh bunun üzerine nasıl hitap ettiğini sormuştur. Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem ise onların kendisinin söylediklerini işitme bakımından yaşayanlardan farklı olmadığını, ancak cevap veremediklerini bildirmiştir.
(Müslim, Cennet 76-77; Buhârî, Cenâiz)
Allah'ın Rasûlü Sallallâhü Aleyhi ve Sellem, kabristandan geçerken selâm vermeyi de öğretmiştir:
“Esselâmü aleyküm dâre kavmin mü'minîn.”
“Selâm size ey müminler yurdunun sakinleri.”
(Müslim, Cenâiz 102; Ebû Dâvûd, Cenâiz 79; Nesâî, Tahâret 109; İbn Mâce, Cenâiz 36)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا
Ve nefsin ve mâ sevvâhâ.
Meali:
“Nefse ve onu düzgün bir biçimde şekillendirene andolsun.”
Şems Suresi, 7. Ayet
---oOo---
ALINTI
Biz peygamberlerin ve imamların bedenlerini görmedik. Fakat onlar hakkında sahip olduğumuz bilgiler, yalnızca bedenlerinin özelliklerinden ibaret değildir. Onları tanımamızda ruhani vasıfları da önemlidir.
İki kardeş birbirine son derece benzediği hâlde karakterleri ve ruh hâlleri birbirinden çok farklı olabilir.
İnsanın dış görünüşü ile ruh hâli arasında bazı benzerlikler bulunduğu düşünülmüş ve feraset sahiplerinin insanın hâllerini bedenindeki bazı işaretlerden anlamaya çalıştıkları ifade edilmiştir.
Meleklerin ve cinlerin bedenlerinin insan bedeninden farklı olduğu, buna rağmen birbirlerinden ayırt edilebildikleri de tasavvufî eserlerde anlatılmaktadır.
ALINTI SONU
Daha önceki sohbetlerimizde “Ruh Babası” şeklinde ifade ettiğimiz bir kavramdan bahsetmiştik.
Buradaki “Ruh Babası” ifadesini, doğrudan biyolojik veya tıbbi bir görevli olarak değil, vaazımızdaki tasavvufî ve işarî bir temsil olarak anlamak gerekir.
Bu temsil içerisinde, anne karnındaki çocuğun yaratılışının çeşitli safhaları üzerinde düşünülmekte ve insanın bedenî özellikleriyle ruhî yönü arasında manevi bir bağ kurulmaktadır.
İnsan bedeninin oluşumunda anne ve babanın biyolojik katkıları olduğu gibi, insanın karakterinin ve hayatının oluşumunda da çevre, eğitim, aile, genetik özellikler ve kişinin kendi tercihleri etkili olur.
Vaazdaki “ruh babaları” kavramı ise bu çok yönlü oluşumu manevî bir dille açıklamaya çalışan sembolik bir anlatımdır.
Bu sebeple saç, diş, göz, kulak, karakter veya başka organların ayrı ayrı görünmez varlıklar tarafından yapıldığı şeklindeki ifadeleri tıbbi bir bilgi olarak değil, vaazın işarî anlatımı olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan ve Yaratılış Üzerine
İnsanın yaratılışı hakkında düşünürken, her şeyi Allah'ın yaratması gerçeğini unutmamak gerekir.
Anne rahmi yaratılışın önemli bir safhasıdır. Baba ve annenin biyolojik katkıları, beslenme, genetik yapı ve doğumdan sonraki eğitim ve çevre, insanın hayatında etkili olur.
Tasavvufî açıdan ise bunların tamamının üzerinde Allah'ın yaratma kudreti ve hikmeti vardır.
Bu nedenle insan kendisini sadece maddî bedeninden ibaret görmemeli; ruhunu, nefsini, aklını ve sorumluluğunu da düşünmelidir.
---oOo---
Rivayet Olarak Aktarılan Bir Söz
Vaazlarda ve bazı tasavvufî eserlerde Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'e nispet edilen çeşitli rivayetler aktarılmaktadır.
Bunlardan birinde “latif bir cevher” şeklinde başlayan ve Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali'nin yanı sıra çeşitli sembollerle bağlantılar kuran bir anlatım bulunmaktadır.
Bu rivayetin sıhhatini kesin bir hadis olarak kabul etmek yerine, burada geçtiği şekliyle tasavvufî bir anlatım olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Aynı şekilde “Pirinci dökmeden yiyin” şeklindeki söz de burada sembolik bir anlam içerisinde ele alınmaktadır.
Vaazdaki yorumda pirinç, dişler ve Hz. Ali'nin “Esedullah” oluşu arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Bu tür bağlantılar tasavvufî işaret ve temsil olarak anlaşılmalı, Kur'an'ın veya sahih hadislerin kesin tefsiri olarak sunulmamalıdır.
---oOo---
İnsan, Hayvanlar ve Yaratılış Üzerine
İnsan ile hayvanlar arasındaki benzerlikler üzerinden insanın yaratılışı hakkında farklı görüşler ortaya atılmıştır.
Bu konuda benim burada vurgulamak istediğim nokta şudur:
İnsan sadece fiziksel özellikleriyle değerlendirilmemelidir.
İnsanın aklı, iradesi, sorumluluğu, ahlâkı ve manevî yönü vardır.
Hayvanlardaki bazı özellikleri insanın organları ve karakterleriyle sembolik olarak ilişkilendirmek mümkündür. Örneğin bazı hayvanların çevikliği, gücü, görüşü veya başka özellikleri insan için temsilî bir ders olarak ele alınabilir.
Fakat bu sembolleri biyolojik gerçeklik gibi değerlendirmemek gerekir.
İnsanın yaratılışı Allah'ın kudreti içerisindedir.
---oOo---
Âdem Aleyhisselâm ve Yeryüzündeki Hayat
İnsanların yeryüzündeki ilk dönemleri hakkında konuşurken, bugünkü hayat şartlarını geçmişe aynen taşımamak gerekir.
İlk insanların hayatında tabiatla mücadele, barınma, yiyecek bulma ve korunma gibi meseleler vardı.
Hayvanların farklı iklimlerde farklı özellikler geliştirmesi de yaratılışta gözlemlenen bir durumdur.
Ancak insanın yaratılışını yalnızca dış görünüş üzerinden değerlendirmek yeterli değildir.
Hz. Âdem Aleyhisselâm'ın yeryüzündeki hayatını düşünürken, insanın öğrenen, taklit eden, araştıran ve ihtiyaçlarına göre araçlar geliştiren bir varlık olduğunu da görürüz.
İnsan zaman içerisinde barınmayı, avlanmayı, üretmeyi, giyinmeyi ve çeşitli araçlar kullanmayı öğrenmiştir.
Buradan alınacak ders şudur:
İnsan, kendisine verilen akıl ve irade sayesinde dünyayı öğrenir ve imar eder.
---oOo---
[attachment=38469]
Nefs-i Kâmil – Nefs-i Kâmile Nedir?
Tasavvuf derslerimize kaldığımız yerden devam ediyoruz.
Daha önce Râzıye ve Marzıyye makamlarından bahsetmiş, ardından Mürşid-i Kâmil, Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile konularına gelmiştik.
Öncelikle nefis, vücut denilen aracı kullanan sürücüye, yani şoföre benzetilebilir.
İnsan bu beden ve nefisle yaptığı işlerden sorumlu olduğu için nefsin terbiye edilmesi gerekir.
Yabani bir atın eğitilip binilebilir hâle getirilmesi gibi, insanın nefsi de terbiye edilmelidir.
İslâm'ın emirleri bu terbiyenin önemli bir parçasıdır.
Namaz, oruç, helal ve haram hassasiyeti insana iradesini kullanmayı öğretir.
Oruç ile insan, helal olan bazı şeylerden bile belirli bir süre uzak durmayı öğrenir. Böylece nefis üzerinde irade ve kontrol kazanır.
İnsan haram karşısında da aynı şekilde “fren yapmayı”, yani nefsinin arzusunu durdurmayı öğrenir.
Nefis terbiye oldukça insanın makamı da yükselir.
Nefs-i Kâmil – Nefs-i Kâmile Nedir Denilince
Nefs-i Marzıyye makamına ulaşmış ve Allah'ın razı olduğu kulluk anlayışını öğrenmiş olan kişi, Allah'ın isim ve sıfatları üzerinde tefekkür ederek kemale doğru yolculuğuna devam eder.
Önce Rahmân ismini anlamaya çalışır.
Rahmân ismini anlamak, babalık ve sorumluluk gibi kavramlar üzerinden temsil edilebilir.
İnsan bazen sahip olduğu bir nimetin kıymetini, o nimeti kaybettiğinde daha iyi anlayabilir.
Babalığı anlamak için babalık sorumluluğunu; anneliği anlamak için annelik sorumluluğunu düşünmek gerekir.
Zıtların ve farklılıkların kıymeti bazen yokluklarıyla anlaşılır.
Bir insanın hayatında anne, baba, evlat, aile, sağlık ve benzeri nimetlerin kıymeti, onların yokluğunda daha açık şekilde anlaşılabilir.
Bundan sonra El-Alîm ismini düşünür.
İlmin önemini anlayan kişi, bilgisizliğin insanı nasıl zor durumda bıraktığını da anlar.
Daha sonra El-Hakîm ismi üzerinde tefekkür edilir.
Hâkimlik, adalet ve hikmet kavramları üzerinden insanın nasıl hükmetmesi gerektiği öğrenilir.
Bir insan kendisine verilen yetkiyi adalet için kullanırsa kemale doğru ilerler. Fakat hakkı çiğner ve zulmederse kendi makamının hakkını verememiş olur.
Yine Er-Raşîd ismi üzerinde düşünüldüğünde, doğru yolu göstermek ve insanlara rehberlik etmek sorumluluğu ortaya çıkar.
İlim sahibi olan kişinin öğrendiğini başkalarına aktarması, ilminin hakkını vermesinin bir parçasıdır.
İnsanlara öğretmek, yetiştirmek ve rehberlik etmek de büyük bir sorumluluktur.
Böylece insan Allah'ın isimleri üzerinde tefekkür ederek hayatın farklı alanlarında yeni dersler öğrenir.
Bu yolculuğun sonu yoktur.
Allah'ın isimleri ve sıfatları üzerinde tefekkür eden insan, her gün yeni bir anlam ve yeni bir hikmet keşfedebilir.
Nefsin terbiyesi de böyle bir yolculuktur.
Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile Üzerine İşarî Anlatım
Vaazdaki anlatımda Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile, erkeklik-dişilik, Rahmân-Rahîm, çıkıntı ve girinti gibi semboller üzerinden açıklanmaktadır.
Bunları biyolojik bir dönüşüm veya insanın başka bir bedende yeniden doğması şeklinde değil, tasavvufî bir temsil olarak anlamak gerekir.
İnsan bazı dersleri öğrenir, bazı derslerde zorlanır. Hayatında karşılaştığı imtihanlar da ona eksiklerini fark ettirebilir.
Temizlik konusunda ders alması gerekiyorsa temizlikle; adalet konusunda ders alması gerekiyorsa adaletle; merhamet konusunda ders alması gerekiyorsa merhametle imtihan olabilir.
Buradaki “yeniden doğmak” ifadesi de manevî yenilenme ve yeni bir anlayış kazanma şeklinde anlaşılabilir.
Allah'ın isimlerini öğrenmek, yalnızca isimleri ezberlemek değil; o isimlerin gerektirdiği ahlâkı ve kulluk şuurunu hayatımıza taşımaktır.
Esmaü'l-Hüsnâ'yı öğrenmek de bu açıdan insanın Allah'ı tanımasına ve kulluğunu güzelleştirmesine vesile olur.
Rabbim hepimizi bilgisizlikten, kibirden, nefsin aldatmasından ve hakikati yanlış anlamaktan muhafaza eylesin.
Bu makama ulaşanların makamı mübarek olsun.
[attachment=38468]
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
E lem a'hed ileyküm yâ benî Âdeme en lâ ta'büdüş-şeytân, innehû leküm adüvvün mübîn.
Sadakallahul Azîm – Yâsîn Suresi, 60. Ayet
Meali:
“Ey Âdemoğulları! Ben size, ‘Şeytana kulluk etmeyin; çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır’ diye emretmedim mi?”
Sadakallahul Azîm – Yâsîn Suresi, 60. Ayet
---oOo---
Sinüs, Kosinüs ve Tangent Üzerinden Temsilî Anlatım
Daha önceki vaazlarımızda bazı matematik kavramlarını varlıkların konumlarını anlatmak için temsil olarak kullanmıştık.
Sinüs ve kosinüs, geometrik olarak açıların ve oranların hesaplanmasında kullanılan matematiksel kavramlardır.
Tanjant ve kotanjant da matematikte açı ve oranlarla ilgili kavramlardır.
Vaazdaki anlatımda bu kavramlar dünya üzerinde, dünya çevresinde ve dünya dışında düşünülen varlıkları sembolik olarak sınıflandırmak için kullanılmaktadır.
Burada önemli olan şudur:
Bu anlatım matematiksel veya fiziksel bir sınıflandırma değildir. Sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant kavramlarının melekleri, cinleri veya şeytanları fiziksel olarak sınıflandırdığı şeklinde bilimsel bir sonuç çıkarılamaz.
Bunlar vaazdaki tefekkür ve temsil dili içerisinde kullanılmaktadır.
Şeytan ve İnsan
Kur'an-ı Kerim'de şeytanın insan için apaçık bir düşman olduğu bildirilmiştir.
Bu düşmanlığı, insanın nefsine vesvese vermesi, kötülüğü güzel göstermesi ve insanı Allah'ın yolundan uzaklaştırmaya çalışması şeklinde anlamak gerekir.
İnsan bazen kötülüğü kendi iradesiyle işler, bazen de nefsinin ve şeytanın vesvesesine uyar.
Bu nedenle insanın en büyük mücadelesi kendi nefsiyle ve onu kötülüğe çağıran vesveselerle mücadelesidir.
Şeytanı radyoaktif bir varlık, fiziksel bir enerji dalgası veya uzaydan gelen bir canlı olarak değerlendirmek Kur'an'ın bize verdiği temel bilginin ötesine geçer.
Bizim için asıl önemli olan, şeytanın insanı hakikatten uzaklaştıran vesvesesine karşı uyanık olmaktır.
Kötülük bir insandan başka bir insana geçebilir; fakat bunun sebebini mutlaka görünmez bir varlığın o kişinin bedenine girmesi şeklinde açıklamak gerekmez.
İnsan kötü bir örneği taklit edebilir, kötü bir çevrenin etkisinde kalabilir veya kendi iradesiyle kötülüğü seçebilir.
Bundan dolayı insanın sorumluluğu devam eder.
Pekmez ve Tahin Temsili
Pekmez ile tahini karıştırdığımızda yeni bir karışım ortaya çıkar. Fakat onu meydana getiren unsurlar tamamen ortadan kalkmaz.
İnsan da anne ve babanın biyolojik katkılarıyla dünyaya gelir. Beslenme, genetik yapı, çevre ve eğitim onun gelişiminde etkili olur.
Tasavvufî açıdan ise insanın bütün bu sebeplerin üzerinde Allah'ın yaratmasıyla var olduğunu düşünürüz.
Vaazdaki “ruh babaları” kavramı da insanın farklı özelliklerini sembolik olarak açıklamak için kullanılan bir kavramdır.
İnsanın aklı, karakteri, yetenekleri, davranışları ve hayatındaki yönelişleri üzerinde aile, çevre, eğitim, yaratılış özellikleri ve kendi iradesi birlikte etkili olur.
Bu sebeple insanın kötülüğünü veya iyiliğini tek bir görünmez varlığa bağlamak yerine, insanın kendi sorumluluğunu da unutmamak gerekir.
---oOo---
Zamanın Ruhuna Gelince
Zamanın ruhu kavramı üzerinde düşündüğümüzde, her çağın kendine özgü bir imtihanı, anlayışı ve ihtiyacı olduğunu görürüz.
Vaazdaki işarî anlatımda “zamanın ruhu” Mehdi Aleyhisselâm kavramıyla ilişkilendirilmektedir.
Bu yaklaşım, kıyamet ve ahir zaman anlayışı içerisinde yapılan tasavvufî bir yorumdur.
Allah'ın güzel isimlerinin insanda kemal bulması ise insanın o isimlerin anlamlarını öğrenmesi ve hayatında güzel ahlâka dönüştürmesi şeklinde anlaşılabilir.
Bir insan bir isim üzerinde mahir olabilir; bir başkası birkaç isim üzerinde daha fazla tefekkür edebilir.
Fakat Esmâü'l-Hüsnâ'nın tamamını bilmek ve anlamak insan için büyük bir manevî yolculuktur.
Bu nedenle zamanın ruhunu anlamak, yalnızca gelecekte ortaya çıkacak bir kişiyi beklemekten ibaret değildir.
Asıl mesele, içinde yaşadığımız zamanın imtihanlarını anlamak ve Allah'ın razı olacağı şekilde yaşamaktır.
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed.
---oOo---
Rabbim, şeytanın ve nefsimizin şerrinden beni ve cemaatimi muhafaza eylesin.
Bizleri hakikati arayan, ilmi doğru kullanan, Allah'ın dostlarına hürmet eden ve insanlara zarar vermekten sakınan kullarından eylesin.
Bizi süflî hâllerden uzaklaştırıp, meleklerin temsil ettiği hayır, rahmet ve nur yolunda desteklesin.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik. Eşhedü en lâ ilâhe illâ ente. Estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 5 Mart 2016
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 5 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً
Sadakallahul Azîm – İsrâ Suresi, 85. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve yes'elûneke anir-rûh. Kulir-rûhu min emri rabbî ve mâ ûtîtüm minel-ilmi illâ kalîlâ.
Meali:
“Sana ruh hakkında soruyorlar. De ki: Ruh, Rabbimin bileceği bir şeydir. Size ise pek az bilgi verilmiştir.”
Sadakallahul Azîm – İsrâ Suresi, 85. Ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem
Yahudilerden bir grup Peygamber Efendimiz'e ruh hakkında soru sormayı konuştu. Bunun üzerine Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'e ruh hakkında soru sordular. Bir müddet sessiz kaldıktan sonra kendisine vahyedilen şu ayeti okudu:
“Sana ruh hakkında soruyorlar. De ki: Ruh, Rabbimin emrindendir. Size pek az bilgi verilmiştir.”
Rivayet eden: İbn Mes'ud Radıyallâhu Anh.
Kaynaklar: Buhârî, İlim 47; Tefsîr, Benî İsrâil 13; İ'tisâm 3; Tevhîd 28-29. Müslim, Münâfikûn 32 (2794). Tirmizî, Tefsîr 3140.
İbn Abbas Radıyallâhu Anh'a ruh sorulduğunda şöyle cevap verdi:
“Ruh, Rabbimin emrindendir. Siz bu meseleye tam olarak ulaşamazsınız. Bu konuda Allah'ın söylediğinden ve Peygamber'in bildirdiğinden fazlasını söylemeyin. Size ancak az bir bilgi verilmiştir.”
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Allâhu yeteveffel enfuse hîne mevtihâ velletî lem temut fî menâmihâ, fe yumsikulletî kadâ aleyhâl mevte ve yursilul uhrâ ilâ ecelin musemmâ. İnne fî zâlike le âyâtin li kavmin yetefekkerûn.
Sadakallahul Azîm – Zümer Suresi, 42. Ayet
Meali:
“Allah, ölen insanların ruhlarını öldüklerinde alır; ölmeyenlerin ruhlarını da uykularında alır. Ölümüne hükmettiklerinin ruhlarını tutar, diğerlerini ise belirlenmiş bir süreye kadar bırakır. Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için ibretler vardır.”
Sadakallahul Azîm – Zümer Suresi, 42. Ayet
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz
Hadis-i Şeriflerde Ruh
“Ruhlar toplu cemaatlerdir. Onlardan birbirleriyle tanışanlar kaynaşır, tanışmayanlar ise ayrılırlar.”
(Buhârî, Enbiyâ 1; Müslim, Birr 159)
Bir diğer hadis-i şerifte insanın anne rahmindeki yaratılış safhalarından bahsedilir. Kırk günlük dönemlerden sonra alaka ve mudğa safhalarının geldiği, ardından meleğin gönderilerek bazı hususların yazılmasının emredildiği ve ruh üflenmesinden söz edilir.
(Buhârî, Enbiyâ 1, Kader 1, Tevhîd 28; Müslim, Kader 1; Ebû Dâvûd, Sünnet 16; Tirmizî, Kader 4; İbn Mâce, Mukaddime 10; Ahmed b. Hanbel, I/382)
Bir başka rivayette müminin ruhunun ölümünden sonra karşılanmasından ve göğe yükseltilmesinden bahsedilir. Kötü kişinin ruhu hakkında da farklı bir şekilde muamele edildiği anlatılır.
(Müslim, Cennet 75, hadis no: 2872)
Yine bir hadis-i şerifte kişinin ölümünden sonra kendisine varacağı yerin gösterilmesinden söz edilir.
(Tirmizî, Cenâiz 70)
Bedir Savaşı'nda öldürülen Kureyşlilerin cesetleri bir kuyuya bırakıldığında Peygamber Efendimiz onlara hitap etmiş, Hz. Ömer Radıyallâhu Anh bunun üzerine nasıl hitap ettiğini sormuştur. Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem ise onların kendisinin söylediklerini işitme bakımından yaşayanlardan farklı olmadığını, ancak cevap veremediklerini bildirmiştir.
(Müslim, Cennet 76-77; Buhârî, Cenâiz)
Allah'ın Rasûlü Sallallâhü Aleyhi ve Sellem, kabristandan geçerken selâm vermeyi de öğretmiştir:
“Esselâmü aleyküm dâre kavmin mü'minîn.”
“Selâm size ey müminler yurdunun sakinleri.”
(Müslim, Cenâiz 102; Ebû Dâvûd, Cenâiz 79; Nesâî, Tahâret 109; İbn Mâce, Cenâiz 36)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا
Ve nefsin ve mâ sevvâhâ.
Meali:
“Nefse ve onu düzgün bir biçimde şekillendirene andolsun.”
Şems Suresi, 7. Ayet
---oOo---
ALINTI
Biz peygamberlerin ve imamların bedenlerini görmedik. Fakat onlar hakkında sahip olduğumuz bilgiler, yalnızca bedenlerinin özelliklerinden ibaret değildir. Onları tanımamızda ruhani vasıfları da önemlidir.
İki kardeş birbirine son derece benzediği hâlde karakterleri ve ruh hâlleri birbirinden çok farklı olabilir.
İnsanın dış görünüşü ile ruh hâli arasında bazı benzerlikler bulunduğu düşünülmüş ve feraset sahiplerinin insanın hâllerini bedenindeki bazı işaretlerden anlamaya çalıştıkları ifade edilmiştir.
Meleklerin ve cinlerin bedenlerinin insan bedeninden farklı olduğu, buna rağmen birbirlerinden ayırt edilebildikleri de tasavvufî eserlerde anlatılmaktadır.
ALINTI SONU
Daha önceki sohbetlerimizde “Ruh Babası” şeklinde ifade ettiğimiz bir kavramdan bahsetmiştik.
Buradaki “Ruh Babası” ifadesini, doğrudan biyolojik veya tıbbi bir görevli olarak değil, vaazımızdaki tasavvufî ve işarî bir temsil olarak anlamak gerekir.
Bu temsil içerisinde, anne karnındaki çocuğun yaratılışının çeşitli safhaları üzerinde düşünülmekte ve insanın bedenî özellikleriyle ruhî yönü arasında manevi bir bağ kurulmaktadır.
İnsan bedeninin oluşumunda anne ve babanın biyolojik katkıları olduğu gibi, insanın karakterinin ve hayatının oluşumunda da çevre, eğitim, aile, genetik özellikler ve kişinin kendi tercihleri etkili olur.
Vaazdaki “ruh babaları” kavramı ise bu çok yönlü oluşumu manevî bir dille açıklamaya çalışan sembolik bir anlatımdır.
Bu sebeple saç, diş, göz, kulak, karakter veya başka organların ayrı ayrı görünmez varlıklar tarafından yapıldığı şeklindeki ifadeleri tıbbi bir bilgi olarak değil, vaazın işarî anlatımı olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan ve Yaratılış Üzerine
İnsanın yaratılışı hakkında düşünürken, her şeyi Allah'ın yaratması gerçeğini unutmamak gerekir.
Anne rahmi yaratılışın önemli bir safhasıdır. Baba ve annenin biyolojik katkıları, beslenme, genetik yapı ve doğumdan sonraki eğitim ve çevre, insanın hayatında etkili olur.
Tasavvufî açıdan ise bunların tamamının üzerinde Allah'ın yaratma kudreti ve hikmeti vardır.
Bu nedenle insan kendisini sadece maddî bedeninden ibaret görmemeli; ruhunu, nefsini, aklını ve sorumluluğunu da düşünmelidir.
---oOo---
Rivayet Olarak Aktarılan Bir Söz
Vaazlarda ve bazı tasavvufî eserlerde Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem'e nispet edilen çeşitli rivayetler aktarılmaktadır.
Bunlardan birinde “latif bir cevher” şeklinde başlayan ve Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali'nin yanı sıra çeşitli sembollerle bağlantılar kuran bir anlatım bulunmaktadır.
Bu rivayetin sıhhatini kesin bir hadis olarak kabul etmek yerine, burada geçtiği şekliyle tasavvufî bir anlatım olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Aynı şekilde “Pirinci dökmeden yiyin” şeklindeki söz de burada sembolik bir anlam içerisinde ele alınmaktadır.
Vaazdaki yorumda pirinç, dişler ve Hz. Ali'nin “Esedullah” oluşu arasında sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Bu tür bağlantılar tasavvufî işaret ve temsil olarak anlaşılmalı, Kur'an'ın veya sahih hadislerin kesin tefsiri olarak sunulmamalıdır.
---oOo---
İnsan, Hayvanlar ve Yaratılış Üzerine
İnsan ile hayvanlar arasındaki benzerlikler üzerinden insanın yaratılışı hakkında farklı görüşler ortaya atılmıştır.
Bu konuda benim burada vurgulamak istediğim nokta şudur:
İnsan sadece fiziksel özellikleriyle değerlendirilmemelidir.
İnsanın aklı, iradesi, sorumluluğu, ahlâkı ve manevî yönü vardır.
Hayvanlardaki bazı özellikleri insanın organları ve karakterleriyle sembolik olarak ilişkilendirmek mümkündür. Örneğin bazı hayvanların çevikliği, gücü, görüşü veya başka özellikleri insan için temsilî bir ders olarak ele alınabilir.
Fakat bu sembolleri biyolojik gerçeklik gibi değerlendirmemek gerekir.
İnsanın yaratılışı Allah'ın kudreti içerisindedir.
---oOo---
Âdem Aleyhisselâm ve Yeryüzündeki Hayat
İnsanların yeryüzündeki ilk dönemleri hakkında konuşurken, bugünkü hayat şartlarını geçmişe aynen taşımamak gerekir.
İlk insanların hayatında tabiatla mücadele, barınma, yiyecek bulma ve korunma gibi meseleler vardı.
Hayvanların farklı iklimlerde farklı özellikler geliştirmesi de yaratılışta gözlemlenen bir durumdur.
Ancak insanın yaratılışını yalnızca dış görünüş üzerinden değerlendirmek yeterli değildir.
Hz. Âdem Aleyhisselâm'ın yeryüzündeki hayatını düşünürken, insanın öğrenen, taklit eden, araştıran ve ihtiyaçlarına göre araçlar geliştiren bir varlık olduğunu da görürüz.
İnsan zaman içerisinde barınmayı, avlanmayı, üretmeyi, giyinmeyi ve çeşitli araçlar kullanmayı öğrenmiştir.
Buradan alınacak ders şudur:
İnsan, kendisine verilen akıl ve irade sayesinde dünyayı öğrenir ve imar eder.
---oOo---
[attachment=38469]
Nefs-i Kâmil – Nefs-i Kâmile Nedir?
Tasavvuf derslerimize kaldığımız yerden devam ediyoruz.
Daha önce Râzıye ve Marzıyye makamlarından bahsetmiş, ardından Mürşid-i Kâmil, Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile konularına gelmiştik.
Öncelikle nefis, vücut denilen aracı kullanan sürücüye, yani şoföre benzetilebilir.
İnsan bu beden ve nefisle yaptığı işlerden sorumlu olduğu için nefsin terbiye edilmesi gerekir.
Yabani bir atın eğitilip binilebilir hâle getirilmesi gibi, insanın nefsi de terbiye edilmelidir.
İslâm'ın emirleri bu terbiyenin önemli bir parçasıdır.
Namaz, oruç, helal ve haram hassasiyeti insana iradesini kullanmayı öğretir.
Oruç ile insan, helal olan bazı şeylerden bile belirli bir süre uzak durmayı öğrenir. Böylece nefis üzerinde irade ve kontrol kazanır.
İnsan haram karşısında da aynı şekilde “fren yapmayı”, yani nefsinin arzusunu durdurmayı öğrenir.
Nefis terbiye oldukça insanın makamı da yükselir.
Nefs-i Kâmil – Nefs-i Kâmile Nedir Denilince
Nefs-i Marzıyye makamına ulaşmış ve Allah'ın razı olduğu kulluk anlayışını öğrenmiş olan kişi, Allah'ın isim ve sıfatları üzerinde tefekkür ederek kemale doğru yolculuğuna devam eder.
Önce Rahmân ismini anlamaya çalışır.
Rahmân ismini anlamak, babalık ve sorumluluk gibi kavramlar üzerinden temsil edilebilir.
İnsan bazen sahip olduğu bir nimetin kıymetini, o nimeti kaybettiğinde daha iyi anlayabilir.
Babalığı anlamak için babalık sorumluluğunu; anneliği anlamak için annelik sorumluluğunu düşünmek gerekir.
Zıtların ve farklılıkların kıymeti bazen yokluklarıyla anlaşılır.
Bir insanın hayatında anne, baba, evlat, aile, sağlık ve benzeri nimetlerin kıymeti, onların yokluğunda daha açık şekilde anlaşılabilir.
Bundan sonra El-Alîm ismini düşünür.
İlmin önemini anlayan kişi, bilgisizliğin insanı nasıl zor durumda bıraktığını da anlar.
Daha sonra El-Hakîm ismi üzerinde tefekkür edilir.
Hâkimlik, adalet ve hikmet kavramları üzerinden insanın nasıl hükmetmesi gerektiği öğrenilir.
Bir insan kendisine verilen yetkiyi adalet için kullanırsa kemale doğru ilerler. Fakat hakkı çiğner ve zulmederse kendi makamının hakkını verememiş olur.
Yine Er-Raşîd ismi üzerinde düşünüldüğünde, doğru yolu göstermek ve insanlara rehberlik etmek sorumluluğu ortaya çıkar.
İlim sahibi olan kişinin öğrendiğini başkalarına aktarması, ilminin hakkını vermesinin bir parçasıdır.
İnsanlara öğretmek, yetiştirmek ve rehberlik etmek de büyük bir sorumluluktur.
Böylece insan Allah'ın isimleri üzerinde tefekkür ederek hayatın farklı alanlarında yeni dersler öğrenir.
Bu yolculuğun sonu yoktur.
Allah'ın isimleri ve sıfatları üzerinde tefekkür eden insan, her gün yeni bir anlam ve yeni bir hikmet keşfedebilir.
Nefsin terbiyesi de böyle bir yolculuktur.
Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile Üzerine İşarî Anlatım
Vaazdaki anlatımda Nefs-i Kâmil ve Nefs-i Kâmile, erkeklik-dişilik, Rahmân-Rahîm, çıkıntı ve girinti gibi semboller üzerinden açıklanmaktadır.
Bunları biyolojik bir dönüşüm veya insanın başka bir bedende yeniden doğması şeklinde değil, tasavvufî bir temsil olarak anlamak gerekir.
İnsan bazı dersleri öğrenir, bazı derslerde zorlanır. Hayatında karşılaştığı imtihanlar da ona eksiklerini fark ettirebilir.
Temizlik konusunda ders alması gerekiyorsa temizlikle; adalet konusunda ders alması gerekiyorsa adaletle; merhamet konusunda ders alması gerekiyorsa merhametle imtihan olabilir.
Buradaki “yeniden doğmak” ifadesi de manevî yenilenme ve yeni bir anlayış kazanma şeklinde anlaşılabilir.
Allah'ın isimlerini öğrenmek, yalnızca isimleri ezberlemek değil; o isimlerin gerektirdiği ahlâkı ve kulluk şuurunu hayatımıza taşımaktır.
Esmaü'l-Hüsnâ'yı öğrenmek de bu açıdan insanın Allah'ı tanımasına ve kulluğunu güzelleştirmesine vesile olur.
Rabbim hepimizi bilgisizlikten, kibirden, nefsin aldatmasından ve hakikati yanlış anlamaktan muhafaza eylesin.
Bu makama ulaşanların makamı mübarek olsun.
[attachment=38468]
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
E lem a'hed ileyküm yâ benî Âdeme en lâ ta'büdüş-şeytân, innehû leküm adüvvün mübîn.
Sadakallahul Azîm – Yâsîn Suresi, 60. Ayet
Meali:
“Ey Âdemoğulları! Ben size, ‘Şeytana kulluk etmeyin; çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır’ diye emretmedim mi?”
Sadakallahul Azîm – Yâsîn Suresi, 60. Ayet
---oOo---
Sinüs, Kosinüs ve Tangent Üzerinden Temsilî Anlatım
Daha önceki vaazlarımızda bazı matematik kavramlarını varlıkların konumlarını anlatmak için temsil olarak kullanmıştık.
Sinüs ve kosinüs, geometrik olarak açıların ve oranların hesaplanmasında kullanılan matematiksel kavramlardır.
Tanjant ve kotanjant da matematikte açı ve oranlarla ilgili kavramlardır.
Vaazdaki anlatımda bu kavramlar dünya üzerinde, dünya çevresinde ve dünya dışında düşünülen varlıkları sembolik olarak sınıflandırmak için kullanılmaktadır.
Burada önemli olan şudur:
Bu anlatım matematiksel veya fiziksel bir sınıflandırma değildir. Sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant kavramlarının melekleri, cinleri veya şeytanları fiziksel olarak sınıflandırdığı şeklinde bilimsel bir sonuç çıkarılamaz.
Bunlar vaazdaki tefekkür ve temsil dili içerisinde kullanılmaktadır.
Şeytan ve İnsan
Kur'an-ı Kerim'de şeytanın insan için apaçık bir düşman olduğu bildirilmiştir.
Bu düşmanlığı, insanın nefsine vesvese vermesi, kötülüğü güzel göstermesi ve insanı Allah'ın yolundan uzaklaştırmaya çalışması şeklinde anlamak gerekir.
İnsan bazen kötülüğü kendi iradesiyle işler, bazen de nefsinin ve şeytanın vesvesesine uyar.
Bu nedenle insanın en büyük mücadelesi kendi nefsiyle ve onu kötülüğe çağıran vesveselerle mücadelesidir.
Şeytanı radyoaktif bir varlık, fiziksel bir enerji dalgası veya uzaydan gelen bir canlı olarak değerlendirmek Kur'an'ın bize verdiği temel bilginin ötesine geçer.
Bizim için asıl önemli olan, şeytanın insanı hakikatten uzaklaştıran vesvesesine karşı uyanık olmaktır.
Kötülük bir insandan başka bir insana geçebilir; fakat bunun sebebini mutlaka görünmez bir varlığın o kişinin bedenine girmesi şeklinde açıklamak gerekmez.
İnsan kötü bir örneği taklit edebilir, kötü bir çevrenin etkisinde kalabilir veya kendi iradesiyle kötülüğü seçebilir.
Bundan dolayı insanın sorumluluğu devam eder.
Pekmez ve Tahin Temsili
Pekmez ile tahini karıştırdığımızda yeni bir karışım ortaya çıkar. Fakat onu meydana getiren unsurlar tamamen ortadan kalkmaz.
İnsan da anne ve babanın biyolojik katkılarıyla dünyaya gelir. Beslenme, genetik yapı, çevre ve eğitim onun gelişiminde etkili olur.
Tasavvufî açıdan ise insanın bütün bu sebeplerin üzerinde Allah'ın yaratmasıyla var olduğunu düşünürüz.
Vaazdaki “ruh babaları” kavramı da insanın farklı özelliklerini sembolik olarak açıklamak için kullanılan bir kavramdır.
İnsanın aklı, karakteri, yetenekleri, davranışları ve hayatındaki yönelişleri üzerinde aile, çevre, eğitim, yaratılış özellikleri ve kendi iradesi birlikte etkili olur.
Bu sebeple insanın kötülüğünü veya iyiliğini tek bir görünmez varlığa bağlamak yerine, insanın kendi sorumluluğunu da unutmamak gerekir.
---oOo---
Zamanın Ruhuna Gelince
Zamanın ruhu kavramı üzerinde düşündüğümüzde, her çağın kendine özgü bir imtihanı, anlayışı ve ihtiyacı olduğunu görürüz.
Vaazdaki işarî anlatımda “zamanın ruhu” Mehdi Aleyhisselâm kavramıyla ilişkilendirilmektedir.
Bu yaklaşım, kıyamet ve ahir zaman anlayışı içerisinde yapılan tasavvufî bir yorumdur.
Allah'ın güzel isimlerinin insanda kemal bulması ise insanın o isimlerin anlamlarını öğrenmesi ve hayatında güzel ahlâka dönüştürmesi şeklinde anlaşılabilir.
Bir insan bir isim üzerinde mahir olabilir; bir başkası birkaç isim üzerinde daha fazla tefekkür edebilir.
Fakat Esmâü'l-Hüsnâ'nın tamamını bilmek ve anlamak insan için büyük bir manevî yolculuktur.
Bu nedenle zamanın ruhunu anlamak, yalnızca gelecekte ortaya çıkacak bir kişiyi beklemekten ibaret değildir.
Asıl mesele, içinde yaşadığımız zamanın imtihanlarını anlamak ve Allah'ın razı olacağı şekilde yaşamaktır.
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed.
---oOo---
Rabbim, şeytanın ve nefsimizin şerrinden beni ve cemaatimi muhafaza eylesin.
Bizleri hakikati arayan, ilmi doğru kullanan, Allah'ın dostlarına hürmet eden ve insanlara zarar vermekten sakınan kullarından eylesin.
Bizi süflî hâllerden uzaklaştırıp, meleklerin temsil ettiği hayır, rahmet ve nur yolunda desteklesin.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik. Eşhedü en lâ ilâhe illâ ente. Estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 5 Mart 2016
Original Kar © glan
Hakikat ve Marifet Nedir? – İhsan Makamı – Zirve 1 Kişiliktir ve Orası Keyif Yeri Değildir
(Kar©glan'ın 14 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
Sadakallahul Azîm – Bakara Suresi, 31. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve alleme Âdemel esmâe küllehâ sümme aradahüm alel melâiketi fe kâle enbiûnî bi esmâi hâülâi in küntüm sâdikîn.
Meali:
“Allah, Âdem’e bütün isimleri öğretti. Sonra onları meleklere göstererek, ‘Eğer doğru söyleyenler iseniz, bunların isimlerini bana bildirin.’ dedi.”
Sadakallahul Azîm – Bakara Suresi, 31. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عَلَّمَنِي رَبِّي
Allemenî rabbî
Meali:
“Rabbim bana öğretti.”
Sadakallahul Azîm – Yusuf Suresi, 37. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ
Ve mimmen halaknâ ümmetün yehdûne bil-hakkı ve bihî ya'dilûn.
Meali:
“Yarattıklarımızdan, hakka sarılarak doğru yolu gösteren ve hak ile adaleti gerçekleştiren bir topluluk vardır.”
Sadakallahul Azîm – A'râf Suresi, 181. Ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Dünyada da muhakkak bir cennet vardır. Onu bulan kimsede cennet arzusu kalmaz. O cennet mârifetullahtır.”
(Hadis-i Şerif)
Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Efendimiz Ebu Hüreyre Radıyallâhu Anh'den rivayet edilen bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyururlar:
“Allah-u Teâlâ bu ümmete, her yüzyıl başında dinini yenileyecek bir müceddid gönderir.”
(Ebu Dâvud: 4391)
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Top, atışın veya vuruşun hızına göre yükselir, zirveye ulaşır ve sonra tekrar aşağı iner. Yani zirve, orada oturup kalmak için değildir. İhsan makamı da böyle anlaşılmalıdır; insan o makamı bir oturma ve keyif yeri hâline getirmez.
Hz. Muhammed Sallallâhü Aleyhi ve Sellem, Mi'rac hadisesinde en yüksek makamlara ulaştıktan sonra tekrar ümmetinin arasına döndü. Buradan bizim için önemli bir ders vardır: Manevî yükseliş, insanın dünyadan ve insanlardan tamamen kopması anlamına gelmez. Hakikate ulaşan kişi, elde ettiği marifeti insanlara fayda sağlayacak şekilde yaşar ve anlatır.
Koca dünya sanki bize şöyle sesleniyor:
“Ne ana gördüm, ne baba, ne evlat gördüm, ne koca; ama yine de yaşadım, doya doya.”
İmza: Hoşça kal, yalan dünya.
Dünya yaşlanır, insan yaşlanır, beden eskir. İnsan gençliğinde kuvvetli, sağlıklı ve dinç olabilir; fakat zaman geçtikçe bedenin gücü azalır. Akıl ve şuur yerinde olsa bile bedenin kaportası eskir.
Hangi yiğiti toprak yutmadı? Hangi ceylan gözler toprağa karışmadı? Hangi en güzel yemek sonunda bedenden ayrılıp toprağa dönüşmedi?
İnsan, bu dünyanın geçici olduğunu unutmamalıdır.
Tasavvuf açısından bakıldığında, doğum ve ölüm arasında insanın geçirdiği hayat bir seyir ve yolculuk olarak düşünülebilir. Seyr-i sülûk de insanın nefsinden başlayarak hakikate doğru yaptığı manevî yolculuğu ifade eder.
Bir insan sadece dış görünüşe, bedensel güce veya dünya nimetlerine güvenerek hakikate ulaşamaz. Hakikati arayan kişinin kendi nefsini tanıması, Rabbini tanımaya yönelmesi ve bu yolculukta ilim, edep ve irşad ile ilerlemesi gerekir.
Gerçek mürşid-i kâmil, insanı kendisine bağımlı hâle getiren değil; hakikati, marifeti, edebi ve Allah'a kulluğu öğreten kişidir.
Mürşidin yanında bulunmak, sadece hizmet etmek veya dış görünüşte bazı görevleri yerine getirmek değildir. Asıl maksat, insanın nefsini terbiye etmesi, ilim öğrenmesi ve Seyr-i Sülûk yolunda ilerlemesidir.
Cennet ve Gençlik Üzerine Aktarılan Rivayetler
Hz. Enes'ten yapılan rivayete göre Peygamberimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“Cennet halkı kıyamet günü Âdem'in suretinde, otuz üç yaşında, bedenleri kılsız ve genç bir hâlde haşredilirler. Sonra cennette bulunan bir ağacın yanına götürülürler ve ondan elbise giyinirler. Artık ne elbiseleri eskir ne de gençlikleri kaybolur.”
(Kenzu'l-Ummal, H. No: 39383)
Diğer bir rivayette ise şu ifadeler aktarılır:
“Cennetlik olanlar otuz üç yaşında, Âdem'in suretinde, Yusuf'un güzelliğinde, Eyyub'un ahlakında, bedenleri kılsız ve genç bir sima ile haşredilirler.”
(Kenzu'l-Ummal, H. No: 39384)
Bu rivayetler vaazımızda gençlik ve insanın yaratılışındaki güzellik açısından ele alınmaktadır.
Burada anlatılanları, kesin bir “gençlik iksiri” veya tıbbi bir formül olarak değil, insanın yaratılışındaki gençlik, sağlık ve yenilenme sırrına işaret eden bir temsil olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan ne yiyorsa bedeninin oluşumunda onun izleri vardır. Topraktan gelen nimetleri yer, onlar bedene dönüşür ve sonunda insanın hayatının bir parçası hâline gelir.
Bu açıdan baktığımızda, insanın yaratılışı ile toprak, gıda, beden ve ruh arasındaki ilişki üzerinde düşünmek mümkündür.
Vaazdaki işarî anlatımda, insanın yaşlanma ve yenilenme sırrının Rahmân ve Rahîm isimlerinin tecellileriyle bağlantılı olarak düşünülmesi teklif edilmektedir. Bu, tıbbi bir bilgi değil, tefekkür ve temsilî bir anlatımdır.
İnsan kendi yaratılışını anlamaya çalışırken sadece dış görünüşe değil, yaratılışın ardındaki hikmete de bakmalıdır.
Aynel-yakîn, hakkal-yakîn ve hissel-yakîn gibi kavramlarla ifade edilen bilgi derecelerinin her biri, insanın hakikati farklı yönlerden idrak etmesini anlatır.
Gençlik ve Yenilenme Konusundaki İşarî Anlatım
İnsan bedeninin gençliği, sağlığı ve yenilenmesi üzerine düşünmek elbette değerlidir. Ancak burada anlatılan “gençlik iksiri”ni keşfedilmiş veya kesin olarak bulunacak bir madde şeklinde sunmamak gerekir.
Asıl mesele, insanın kendi yaratılışını ve Allah'ın ona verdiği nimetleri anlamasıdır.
Rahmân ve Rahîm isimlerini düşünmek, insanın yaratılışındaki merhamet, düzen ve hikmeti anlamaya vesile olabilir.
---oOo---
Evrim Konusuna Dair Açıklama
Geçen vaazımızdaki evrim konusuna da atıfta bulunarak şu noktayı ifade edelim:
Hayvanlarla insan arasındaki farkları yalnızca dış görünüş üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Maymunların insanlar tarafından eğitilmesi, onların insan hâline dönüşeceği anlamına gelmez.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir canlı türünün eğitilmesi ile biyolojik evrim aynı şey değildir.
Bu vaazdaki yaklaşımımız, insanın yaratılışını yalnızca maddî benzerlikler üzerinden açıklamanın yeterli olmayacağı yönündedir.
İnsanın aklı, iradesi, sorumluluğu ve manevî yönü de hesaba katılmalıdır.
---oOo---
İhsan Makamı
Tasavvufta nefsin mertebeleri konusunda Nefs-i Kâmil ve Kâmile makamlarından, ardından da Mürşid-i Kâmil'den bahsetmiştik.
Mürşid-i Kâmil; kemal ilmini öğreten, insanlara Seyr-i Sülûk yolunu talim ettiren ve onları manevî olgunluğa yönlendiren öğretmen olarak anlaşılabilir.
Şimdi ise ondan sonraki makam ve mertebe olarak İhsan Makamı üzerinde duralım.
Bu soruyu Cebrâil Aleyhisselâm'ın Peygamber Efendimiz'e sorduğu meşhur hadis üzerinden ele alalım.
HADİS-İ ŞERİF
Ebû Hüreyre Radıyallâhu Anh şöyle demiştir:
Bir gün Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem insanların arasında otururken bir kişi geldi ve:
“İman nedir?” diye sordu.
Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem:
“Allah'a, meleklerine, Allah'a kavuşmaya, peygamberlerine ve öldükten sonra dirilmeye iman etmendir.” buyurdu.
“İslâm nedir?” diye sordu.
“Allah'a ibadet edip O'na hiçbir şeyi ortak koşmamak, namazı kılmak, farz olan zekâtı vermek ve Ramazan orucunu tutmaktır.” buyurdu.
“İhsan nedir?” diye sordu.
Şöyle buyurdu:
“Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Sen O'nu görmüyorsan da şüphesiz O seni görmektedir.”
HADİS-İ ŞERİF
Kar©glan'ın Dilinden İhsan Makamı Nedir?
Evet, Peygamber Efendimiz ihsanı, Allah'a O'nu görüyormuş gibi ibadet etmek şeklinde tarif ediyor.
Mi'rac hadisesi de bu açıdan bizim için büyük bir tefekkür kapısıdır. Peygamber Efendimiz manevî olarak yükseldi, sonra tekrar ümmetinin arasına döndü ve insanları irşad etmeye devam etti.
Buradan çıkaracağımız ders şudur:
İnsan manevî bir makama ulaştığında orada kendisini üstün görüp dünyadan kopmamalıdır. Aksine elde ettiği ilim, marifet ve hâli insanlara faydalı olacak şekilde kullanmalıdır.
İhsan makamı, insanın her an aynı derecede ve sürekli bir keşif hâlinde bulunması demek değildir.
İnsan bazen yüksek bir tefekkür hâline ulaşır, sonra tekrar günlük hayatına döner. Önemli olan, o tefekkürden aldığı dersi hayatına taşıyabilmesidir.
Zirve 1 Kişiliktir
Zirve bir kişiliktir kardeşim.
Zirvenin sahibi zirvedeyken, oraya başka bir makam sahibi oturamaz.
Fakat burada “zirve”yi dünya makamı veya insanları yönetme makamı olarak değil, manevî bir temsil olarak anlamak gerekir.
Bir insanın manevî olarak yükselmesi, altındaki basamakları yok etmesi anlamına gelmez.
Tam tersine, yukarı çıkan kişi kendisinin de bir zamanlar geçtiği basamakları korumalıdır. Çünkü kendisinden sonra gelecek insanların da o basamaklara ihtiyacı vardır.
Bir kule düşünün.
Bir kişi en üst noktaya çıkabilir. Fakat kulenin altındaki temel ve basamaklar sağlam değilse, en üstte bulunan kişi de orada uzun süre kalamaz.
Bu nedenle mürşid ile mürid arasındaki ilişkide de makamların birbirine karıştırılmaması gerekir.
Mürid mürşidini sever, sayar ve ondan istifade eder; fakat mürşidi ilahlaştırmaz. Mürşid de kendisini Allah'ın yerine koymaz.
İhsan makamının en önemli edebi budur.
---oOo---
İhsan Makamında Görmek ve Görülmek
İhsan makamında insan her an Allah'ı gördüğünü iddia etmez.
Hadiste bize öğretilen şudur:
“Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet et. Sen O'nu görmüyorsan da O seni görüyor.”
Ben bunu şöyle anlayabilirim:
Karşındaki insanda Allah'ın yarattığı bir kul olduğunu görür ve ona buna göre muamele edersin.
Mesela karşındaki kişi hâkim ise, sen onun şahsını ilahlaştırmazsın. Fakat onun Allah'ın “el-Hakîm” isminin yaratılmış bir kul üzerindeki sınırlı bir tecellisi olduğunu düşünerek adalet ve edep içinde davranırsın.
Hâkim de karar verirken sadece kendi nefsine göre değil, Allah'ın adaletini düşünerek hükmetmeye çalışırsa, her iki taraf da ihsan şuuru içerisinde hareket etmiş olur.
Fakat insan her an aynı tefekkür hâlinde bulunamaz.
Bir saat önce yüksek bir tefekkür içerisinde olan insan, bir saat sonra gaflete düşebilir. İnsan beşerdir; hata edebilir, unutabilir, nefsine uyabilir.
Bunun için hiçbir insanı hatasız ve kusursuz görmek doğru değildir.
Hz. Âdem Aleyhisselâm bile insan olmanın gereği olarak bir imtihan yaşamış ve hata etmiştir. Dolayısıyla bir mürşidi veya salihi aşırı derecede yüceltip onun hata etmeyeceğini düşünmek de doğru değildir.
Mürşid-i Kâmil'e hürmet edilir; fakat Allah'a ait sıfatlar hiçbir kula verilmez.
Şeyh de insandır, mürid de insandır.
Bir insanı aşırı derecede yüceltmek, onun hatalarını görmez hâle gelmek ve yanlışını doğru kabul etmek manevî açıdan tehlikelidir.
Atalarımız bunu biraz mizahî fakat düşündürücü bir sözle ifade etmişler:
“Gönül düşmüş bir boka, o da ona mis gibi kokar.”
Buradan alınacak ders şudur:
İnsan sevdiği kişiyi değerlendirirken nefsinin ve sevgisinin etkisi altında kalmamalıdır.
Allah'ım! Bizi, hata yapan insanları yanlışlarını görmeden yüceltenlerden eyleme.
Şeytanın yanlışları güzel gösteren vesvesesinden bizi muhafaza eyle.
Bize hakkı hak olarak gösterip ona uymayı, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan uzak durmayı nasip eyle.
Bir kulun makamını överken onu Allah'ın makamına çıkarmaktan, kendi nefsimizi de başkalarından üstün görmekten bizleri muhafaza eyle.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik. Eşhedü en lâ ilâhe illâ ente. Estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 14 Mart 2016
Original Kar © glan
(Kar©glan'ın 14 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
Sadakallahul Azîm – Bakara Suresi, 31. Ayet
Eûzü billâhi mine'ş-şeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Ve alleme Âdemel esmâe küllehâ sümme aradahüm alel melâiketi fe kâle enbiûnî bi esmâi hâülâi in küntüm sâdikîn.
Meali:
“Allah, Âdem’e bütün isimleri öğretti. Sonra onları meleklere göstererek, ‘Eğer doğru söyleyenler iseniz, bunların isimlerini bana bildirin.’ dedi.”
Sadakallahul Azîm – Bakara Suresi, 31. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عَلَّمَنِي رَبِّي
Allemenî rabbî
Meali:
“Rabbim bana öğretti.”
Sadakallahul Azîm – Yusuf Suresi, 37. Ayet
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ
Ve mimmen halaknâ ümmetün yehdûne bil-hakkı ve bihî ya'dilûn.
Meali:
“Yarattıklarımızdan, hakka sarılarak doğru yolu gösteren ve hak ile adaleti gerçekleştiren bir topluluk vardır.”
Sadakallahul Azîm – A'râf Suresi, 181. Ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
“Dünyada da muhakkak bir cennet vardır. Onu bulan kimsede cennet arzusu kalmaz. O cennet mârifetullahtır.”
(Hadis-i Şerif)
Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Efendimiz Ebu Hüreyre Radıyallâhu Anh'den rivayet edilen bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyururlar:
“Allah-u Teâlâ bu ümmete, her yüzyıl başında dinini yenileyecek bir müceddid gönderir.”
(Ebu Dâvud: 4391)
“Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.”
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
Top, atışın veya vuruşun hızına göre yükselir, zirveye ulaşır ve sonra tekrar aşağı iner. Yani zirve, orada oturup kalmak için değildir. İhsan makamı da böyle anlaşılmalıdır; insan o makamı bir oturma ve keyif yeri hâline getirmez.
Hz. Muhammed Sallallâhü Aleyhi ve Sellem, Mi'rac hadisesinde en yüksek makamlara ulaştıktan sonra tekrar ümmetinin arasına döndü. Buradan bizim için önemli bir ders vardır: Manevî yükseliş, insanın dünyadan ve insanlardan tamamen kopması anlamına gelmez. Hakikate ulaşan kişi, elde ettiği marifeti insanlara fayda sağlayacak şekilde yaşar ve anlatır.
Koca dünya sanki bize şöyle sesleniyor:
“Ne ana gördüm, ne baba, ne evlat gördüm, ne koca; ama yine de yaşadım, doya doya.”
İmza: Hoşça kal, yalan dünya.
Dünya yaşlanır, insan yaşlanır, beden eskir. İnsan gençliğinde kuvvetli, sağlıklı ve dinç olabilir; fakat zaman geçtikçe bedenin gücü azalır. Akıl ve şuur yerinde olsa bile bedenin kaportası eskir.
Hangi yiğiti toprak yutmadı? Hangi ceylan gözler toprağa karışmadı? Hangi en güzel yemek sonunda bedenden ayrılıp toprağa dönüşmedi?
İnsan, bu dünyanın geçici olduğunu unutmamalıdır.
Tasavvuf açısından bakıldığında, doğum ve ölüm arasında insanın geçirdiği hayat bir seyir ve yolculuk olarak düşünülebilir. Seyr-i sülûk de insanın nefsinden başlayarak hakikate doğru yaptığı manevî yolculuğu ifade eder.
Bir insan sadece dış görünüşe, bedensel güce veya dünya nimetlerine güvenerek hakikate ulaşamaz. Hakikati arayan kişinin kendi nefsini tanıması, Rabbini tanımaya yönelmesi ve bu yolculukta ilim, edep ve irşad ile ilerlemesi gerekir.
Gerçek mürşid-i kâmil, insanı kendisine bağımlı hâle getiren değil; hakikati, marifeti, edebi ve Allah'a kulluğu öğreten kişidir.
Mürşidin yanında bulunmak, sadece hizmet etmek veya dış görünüşte bazı görevleri yerine getirmek değildir. Asıl maksat, insanın nefsini terbiye etmesi, ilim öğrenmesi ve Seyr-i Sülûk yolunda ilerlemesidir.
Cennet ve Gençlik Üzerine Aktarılan Rivayetler
Hz. Enes'ten yapılan rivayete göre Peygamberimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
“Cennet halkı kıyamet günü Âdem'in suretinde, otuz üç yaşında, bedenleri kılsız ve genç bir hâlde haşredilirler. Sonra cennette bulunan bir ağacın yanına götürülürler ve ondan elbise giyinirler. Artık ne elbiseleri eskir ne de gençlikleri kaybolur.”
(Kenzu'l-Ummal, H. No: 39383)
Diğer bir rivayette ise şu ifadeler aktarılır:
“Cennetlik olanlar otuz üç yaşında, Âdem'in suretinde, Yusuf'un güzelliğinde, Eyyub'un ahlakında, bedenleri kılsız ve genç bir sima ile haşredilirler.”
(Kenzu'l-Ummal, H. No: 39384)
Bu rivayetler vaazımızda gençlik ve insanın yaratılışındaki güzellik açısından ele alınmaktadır.
Burada anlatılanları, kesin bir “gençlik iksiri” veya tıbbi bir formül olarak değil, insanın yaratılışındaki gençlik, sağlık ve yenilenme sırrına işaret eden bir temsil olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan ne yiyorsa bedeninin oluşumunda onun izleri vardır. Topraktan gelen nimetleri yer, onlar bedene dönüşür ve sonunda insanın hayatının bir parçası hâline gelir.
Bu açıdan baktığımızda, insanın yaratılışı ile toprak, gıda, beden ve ruh arasındaki ilişki üzerinde düşünmek mümkündür.
Vaazdaki işarî anlatımda, insanın yaşlanma ve yenilenme sırrının Rahmân ve Rahîm isimlerinin tecellileriyle bağlantılı olarak düşünülmesi teklif edilmektedir. Bu, tıbbi bir bilgi değil, tefekkür ve temsilî bir anlatımdır.
İnsan kendi yaratılışını anlamaya çalışırken sadece dış görünüşe değil, yaratılışın ardındaki hikmete de bakmalıdır.
Aynel-yakîn, hakkal-yakîn ve hissel-yakîn gibi kavramlarla ifade edilen bilgi derecelerinin her biri, insanın hakikati farklı yönlerden idrak etmesini anlatır.
Gençlik ve Yenilenme Konusundaki İşarî Anlatım
İnsan bedeninin gençliği, sağlığı ve yenilenmesi üzerine düşünmek elbette değerlidir. Ancak burada anlatılan “gençlik iksiri”ni keşfedilmiş veya kesin olarak bulunacak bir madde şeklinde sunmamak gerekir.
Asıl mesele, insanın kendi yaratılışını ve Allah'ın ona verdiği nimetleri anlamasıdır.
Rahmân ve Rahîm isimlerini düşünmek, insanın yaratılışındaki merhamet, düzen ve hikmeti anlamaya vesile olabilir.
---oOo---
Evrim Konusuna Dair Açıklama
Geçen vaazımızdaki evrim konusuna da atıfta bulunarak şu noktayı ifade edelim:
Hayvanlarla insan arasındaki farkları yalnızca dış görünüş üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Maymunların insanlar tarafından eğitilmesi, onların insan hâline dönüşeceği anlamına gelmez.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir canlı türünün eğitilmesi ile biyolojik evrim aynı şey değildir.
Bu vaazdaki yaklaşımımız, insanın yaratılışını yalnızca maddî benzerlikler üzerinden açıklamanın yeterli olmayacağı yönündedir.
İnsanın aklı, iradesi, sorumluluğu ve manevî yönü de hesaba katılmalıdır.
---oOo---
İhsan Makamı
Tasavvufta nefsin mertebeleri konusunda Nefs-i Kâmil ve Kâmile makamlarından, ardından da Mürşid-i Kâmil'den bahsetmiştik.
Mürşid-i Kâmil; kemal ilmini öğreten, insanlara Seyr-i Sülûk yolunu talim ettiren ve onları manevî olgunluğa yönlendiren öğretmen olarak anlaşılabilir.
Şimdi ise ondan sonraki makam ve mertebe olarak İhsan Makamı üzerinde duralım.
Bu soruyu Cebrâil Aleyhisselâm'ın Peygamber Efendimiz'e sorduğu meşhur hadis üzerinden ele alalım.
HADİS-İ ŞERİF
Ebû Hüreyre Radıyallâhu Anh şöyle demiştir:
Bir gün Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem insanların arasında otururken bir kişi geldi ve:
“İman nedir?” diye sordu.
Resûlullah Sallallâhü Aleyhi ve Sellem:
“Allah'a, meleklerine, Allah'a kavuşmaya, peygamberlerine ve öldükten sonra dirilmeye iman etmendir.” buyurdu.
“İslâm nedir?” diye sordu.
“Allah'a ibadet edip O'na hiçbir şeyi ortak koşmamak, namazı kılmak, farz olan zekâtı vermek ve Ramazan orucunu tutmaktır.” buyurdu.
“İhsan nedir?” diye sordu.
Şöyle buyurdu:
“Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Sen O'nu görmüyorsan da şüphesiz O seni görmektedir.”
HADİS-İ ŞERİF
Kar©glan'ın Dilinden İhsan Makamı Nedir?
Evet, Peygamber Efendimiz ihsanı, Allah'a O'nu görüyormuş gibi ibadet etmek şeklinde tarif ediyor.
Mi'rac hadisesi de bu açıdan bizim için büyük bir tefekkür kapısıdır. Peygamber Efendimiz manevî olarak yükseldi, sonra tekrar ümmetinin arasına döndü ve insanları irşad etmeye devam etti.
Buradan çıkaracağımız ders şudur:
İnsan manevî bir makama ulaştığında orada kendisini üstün görüp dünyadan kopmamalıdır. Aksine elde ettiği ilim, marifet ve hâli insanlara faydalı olacak şekilde kullanmalıdır.
İhsan makamı, insanın her an aynı derecede ve sürekli bir keşif hâlinde bulunması demek değildir.
İnsan bazen yüksek bir tefekkür hâline ulaşır, sonra tekrar günlük hayatına döner. Önemli olan, o tefekkürden aldığı dersi hayatına taşıyabilmesidir.
Zirve 1 Kişiliktir
Zirve bir kişiliktir kardeşim.
Zirvenin sahibi zirvedeyken, oraya başka bir makam sahibi oturamaz.
Fakat burada “zirve”yi dünya makamı veya insanları yönetme makamı olarak değil, manevî bir temsil olarak anlamak gerekir.
Bir insanın manevî olarak yükselmesi, altındaki basamakları yok etmesi anlamına gelmez.
Tam tersine, yukarı çıkan kişi kendisinin de bir zamanlar geçtiği basamakları korumalıdır. Çünkü kendisinden sonra gelecek insanların da o basamaklara ihtiyacı vardır.
Bir kule düşünün.
Bir kişi en üst noktaya çıkabilir. Fakat kulenin altındaki temel ve basamaklar sağlam değilse, en üstte bulunan kişi de orada uzun süre kalamaz.
Bu nedenle mürşid ile mürid arasındaki ilişkide de makamların birbirine karıştırılmaması gerekir.
Mürid mürşidini sever, sayar ve ondan istifade eder; fakat mürşidi ilahlaştırmaz. Mürşid de kendisini Allah'ın yerine koymaz.
İhsan makamının en önemli edebi budur.
---oOo---
İhsan Makamında Görmek ve Görülmek
İhsan makamında insan her an Allah'ı gördüğünü iddia etmez.
Hadiste bize öğretilen şudur:
“Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet et. Sen O'nu görmüyorsan da O seni görüyor.”
Ben bunu şöyle anlayabilirim:
Karşındaki insanda Allah'ın yarattığı bir kul olduğunu görür ve ona buna göre muamele edersin.
Mesela karşındaki kişi hâkim ise, sen onun şahsını ilahlaştırmazsın. Fakat onun Allah'ın “el-Hakîm” isminin yaratılmış bir kul üzerindeki sınırlı bir tecellisi olduğunu düşünerek adalet ve edep içinde davranırsın.
Hâkim de karar verirken sadece kendi nefsine göre değil, Allah'ın adaletini düşünerek hükmetmeye çalışırsa, her iki taraf da ihsan şuuru içerisinde hareket etmiş olur.
Fakat insan her an aynı tefekkür hâlinde bulunamaz.
Bir saat önce yüksek bir tefekkür içerisinde olan insan, bir saat sonra gaflete düşebilir. İnsan beşerdir; hata edebilir, unutabilir, nefsine uyabilir.
Bunun için hiçbir insanı hatasız ve kusursuz görmek doğru değildir.
Hz. Âdem Aleyhisselâm bile insan olmanın gereği olarak bir imtihan yaşamış ve hata etmiştir. Dolayısıyla bir mürşidi veya salihi aşırı derecede yüceltip onun hata etmeyeceğini düşünmek de doğru değildir.
Mürşid-i Kâmil'e hürmet edilir; fakat Allah'a ait sıfatlar hiçbir kula verilmez.
Şeyh de insandır, mürid de insandır.
Bir insanı aşırı derecede yüceltmek, onun hatalarını görmez hâle gelmek ve yanlışını doğru kabul etmek manevî açıdan tehlikelidir.
Atalarımız bunu biraz mizahî fakat düşündürücü bir sözle ifade etmişler:
“Gönül düşmüş bir boka, o da ona mis gibi kokar.”
Buradan alınacak ders şudur:
İnsan sevdiği kişiyi değerlendirirken nefsinin ve sevgisinin etkisi altında kalmamalıdır.
Allah'ım! Bizi, hata yapan insanları yanlışlarını görmeden yüceltenlerden eyleme.
Şeytanın yanlışları güzel gösteren vesvesesinden bizi muhafaza eyle.
Bize hakkı hak olarak gösterip ona uymayı, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan uzak durmayı nasip eyle.
Bir kulun makamını överken onu Allah'ın makamına çıkarmaktan, kendi nefsimizi de başkalarından üstün görmekten bizleri muhafaza eyle.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
“Allah'ım! Bizlere hakkı hak olarak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl olarak gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle.”
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil-hamdü lillâhi Rabbil âlemîn. Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik. Eşhedü en lâ ilâhe illâ ente. Estağfiruke ve etûbü ileyk.
---oOo---
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 14 Mart 2016
Original Kar © glan
Ay Takvimi ve Güneş Takvimi
(Kar©glan'ın 23 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Sadakallahul Azîm - YÛNUS Suresi, 62. ayet
Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
E lâ inne evliyâallâhi lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn.
Meali:
"Bilesiniz ki, Allah'ın dostlarına korku yoktur. Onlar üzülmeyeceklerdir."
Sadakallahul Azîm - YÛNUS Suresi, 62. ayet
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ
Keteballâhu le-aglibenne ene ve rusulî, innallâhe kaviyyun azîz.
Sadakallahul Azîm - MÜCÂDELE Suresi, 21. ayet
Meali:
"Allah, 'Andolsun, ben ve peygamberlerim mutlaka galip geleceğiz.' diye yazmıştır. Şüphesiz Allah güçlüdür, mutlak galiptir."
Sadakallahul Azîm - MÜCÂDELE Suresi, 21. ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Mehdi, tıpkı Zülkarneyn ve Süleyman gibi dünyaya hükmedecektir."
(El-Kavlü'l-Muhtasar fî Alâmâti'l-Mehdiyyi'l-Muntazar, s. 29)
"Tüm olarak yeryüzünün meliki dört tanedir. Onların ikisi Zülkarneyn ve Süleyman müminlerden, diğer ikisi Nemrud ve Buhtunnasr kâfirlerdendir. Yere beşinci olarak Ehl-i Beytimden biri sahip olacak; yani Mehdi."
(Mektûbât-ı Rabbânî, 2/1163)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Yine Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurdu ki: Benim dostlarımdan birisine düşmanlık eden kimseye karşı harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Yine Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurmuştur: Her kim sevdiğim kuluma düşmanlık ederse, Ben de ona harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
"Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârakte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd."
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
ALINTI
MEVDÛDÎ'DEN
"Fakat şu bir gerçek ki, Allah'ın hâkimiyetini bütün dünyada tesis eden bir müceddid gelecektir. İster çok yakında, isterse çok sonraları olsun, fark etmez. O, Peygamberimizin hadislerinde tanımlanmış olan İmam Mehdi'dir. Onunla ilgili bazı işaretler de yine Peygamberimiz tarafından açıklanmıştır.
Bu işaretler, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve diğer bazı hadis kitaplarında yer alan rivayetlerde açıklanmıştır.
İmam Mehdi geldiği zamanın şartlarını bilen, yönetim kabiliyeti yüksek ve çağının meselelerini anlayan bir lider olacaktır.
Mehdi geldiği zaman, Müslümanların düşünce ve inançlarında bulunan cahiliye anlayışlarını temizlemeye çalışacak ve İslâm'ı en saf şekliyle ortaya koyacaktır. İslâm'ın bütün alanlarda yaşanması için gayret edecektir.
Mehdi'nin hak davası için yapacağı çalışmaların, İslâm'ın dünyada yayılmasına ve adalet anlayışının güçlenmesine vesile olacağı ifade edilmektedir.
Bir Müslüman olarak İslâm'ın hâkimiyetini görmenin özlemi içerisinde olabiliriz. Bunu görüp görmememizden daha önemli olan, hak ve adalet için gayret etmektir.
Böyle bir liderin geleceğine dair inancı, yalnızca insanların zihnindeki tasavvurlarla sınırlamamak gerekir."
(Mevdûdî, "İslâm'da İhya Hareketleri", s. 52-55)
ALINTI SONU
Öncelikle en son vaazımızla bu vaazımızı birbirine bağlayalım ki zincir kopmasın.
Basamaklar ve Yükselmek
Biz yukarı doğru yükselirken, üzerinde yükseldiğimiz alt basamakları söküp atacak değiliz. Çünkü insanın çıktığı basamakları unutmaması gerekir.
İnsan bazen bir üst makama veya bir üst anlayışa ulaşabilir. Fakat kendisini oraya taşıyan önceki tecrübeleri ve insanları küçümsememelidir.
Bunu bir zeytin ağacı örneğiyle düşünelim.
Zeytin ağacının dallarında meyveler oluşur. Hasat zamanı geldiğinde ağacın dalları sallanarak olgunlaşmış zeytinlerin dökülmesi sağlanabilir.
Bu örneği insanın manevi yolculuğuna benzetebiliriz.
Bazen insanın bulunduğu çevre veya bağlı olduğu anlayış bir imtihan geçirir. Böyle zamanlarda kimlerin samimi, kimlerin ise sadece menfaat veya alışkanlık sebebiyle orada bulunduğu ortaya çıkabilir.
Fakat burada amaç insanları kırmak veya düşman edinmek değil, hakikati ve samimiyeti ortaya çıkarmaktır.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurmuştur: Her kim sevdiğim kuluma düşmanlık ederse, Ben de ona harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
Bu sebeple Allah'ın kullarına karşı düşmanlık etmekten sakınmak gerekir.
İnsanları bir imtihandan geçirirken bile ölçümüz adalet ve güzel ahlâk olmalıdır.
Bazen bir topluluk içerisinde sarsıntılar meydana gelir. Bu sarsıntılar sonucunda kimlerin samimi olduğu, kimlerin ise sadece dış görünüşte bağlı bulunduğu anlaşılabilir.
Ancak geride kalanları küçümsemek de doğru değildir. Her insanın kendi yolculuğu ve kendi imtihanı vardır.
Miraç ve Basamakların Temsili
Miraç hadisesiyle ilgili anlatımlarda, Peygamber Efendimizin Burak'a bindiği ve yolculuğun gerçekleştiği aktarılır.
Vaazımızdaki işarî yorumda ise bu olay, insanın kendi sınırlarını aşarak Allah'a yönelmesi ve yükselmesi için bir temsil olarak ele alınmaktadır.
Buradaki "basamak" anlayışı da önemlidir.
İnsan bir üst basamağa çıkarken alt basamağı yok etmemelidir. Çünkü gerektiğinde o basamak, kendisinden sonra gelecek olanlara destek olabilir.
Bu sebeple tasavvuf yolunda yetişen bir kimsenin kendisinden önce gelenleri küçümsememesi, kendisinden sonra gelenlere ise basamak ve destek olması gerekir.
Nakşibendî gelenekte anlatılan "müridimizi omuzlarımızda taşırız" anlayışı da bu açıdan, mürşidin talebesine destek olması şeklinde düşünülebilir.
Yükselen insan, geride bıraktığı kapıları da tamamen kapatmamalıdır. Çünkü insanın hayatında bir gün tekrar geriye dönüp o tecrübelerden istifade etmesi mümkündür.
---oOo---
Ölüden Diri, Diriden Ölü Çıkması ve Çekirdek Temsili
Allah, ölüden diriyi; diriden de ölüyü çıkarandır.
Bir tohumu toprağa ektiğimizde, sanki ölü gibi görünen o tohumdan yeni bir filiz çıkar. Filiz büyür, ağaç olur ve meyve verir.
Meyvenin içerisinde de yeni bir çekirdek bulunur.
Meyve daldan kopup zamanla yok olsa bile, çekirdeğin içerisinde yeni bir ağacın oluşmasına vesile olacak potansiyel bulunur.
Bu, Allah'ın yaratmasındaki devamlılığı gösteren güzel bir temsildir.
Âlem ve kâinatı büyük bir ağaç gibi, dünyayı onun meyvesi gibi, insanı da onun içindeki çekirdek gibi düşünürsek; insanın yaratılışında büyük bir tefekkür ve keşif alanı bulunduğunu söyleyebiliriz.
Buradaki "iç içe âlemler" ve "çoklu evren" ifadelerini de bilimsel bir teori olarak değil, vaazımızdaki işarî bir temsil olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan kendi içine ve çevresindeki yaratılışa baktıkça Allah'ın kudretini ve yaratışındaki hikmeti daha iyi tefekkür edebilir.
Ay Takvimi ve Güneş Takvimi
Müslümanların ibadet hayatında hicrî-kamerî takvimin önemli bir yeri vardır. Ramazan, hac, bayramlar ve diğer bazı dinî zamanlar ayın hareketlerine göre belirlenir.
Güneş takvimi ise güneşin yıllık hareketleri esas alınarak oluşturulur.
Bu iki takvimin farklı oluşu, aslında insanın zamanı farklı ölçülerle değerlendirebilmesine güzel bir örnektir.
Ay takvimi yaklaşık 354 günlük bir yıl esasına dayanırken, güneş yılı yaklaşık 365 gündür. Bu sebeple Ramazan ve diğer hicrî aylar güneş takvimine göre her yıl yaklaşık on gün daha erken gelir.
Dolayısıyla Ramazan'ın bazı yıllarda kışa, bazı yıllarda ilkbahara, bazı yıllarda yaza veya sonbahara gelmesi bundan kaynaklanır.
Bu farklılığı, vaazımızdaki "çarkların birbirine bağlılığı" şeklindeki işarî temsil ile de anlatabiliriz.
Ay, dünya ve güneş birbirinden farklı hareketlere sahip sistemlerdir. İnsan da bu hareketleri gözlemleyerek zamanı anlamlandırmıştır.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Hilali görmedikçe oruca başlamayın. Hilali görmedikçe orucu sona erdirmeyin. Şayet hava kapalı olursa ayı otuza tamamlayın."
(Hadîs-i Şerîf, Müsned-i Ahmed)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
Şehru ramadânellezî unzile fîhil-kur'ânu huden lin-nâsi ve beyyinâtin minel-hudâ vel-furkân.
BAKARA Suresi, 185. ayet
Meali:
"Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğruyu ve yanlışı birbirinden ayıran apaçık delilleri içeren Kur'an'ın indirildiği aydır."
BAKARA Suresi, 185. ayet
Buradaki "hüdâ" ve "furkan" kavramlarını, insanı doğruya yönelten ve hak ile bâtılı ayırmasına yardımcı olan ilahî rehberlik şeklinde anlayabiliriz.
Vaazımızdaki işarî yorumda ise Kur'an, hidayet ve furkan kavramları birbiriyle bağlantılı olarak ele alınmaktadır.
Bu yorum, ayetin zahirî anlamının yerine geçen bir tefsir değil; tasavvufî bir tefekkür biçimidir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
KADR Suresi, 1-4. ayetler
İnnâ enzelnâhu fî leyletil-kadr.
Ve mâ edrâke mâ leyletul-kadr.
Leyletul-kadri hayrun min elfi şehr.
Tenezzelul melâiketu ver-rûhu fîhâ bi-izni rabbihim min kulli emr.
Meali:
"Şüphesiz, Biz onu Kadir Gecesi'nde indirdik.
Kadir Gecesi'nin ne olduğunu sen ne bileceksin?
Kadir Gecesi bin aydan hayırlıdır.
Melekler ve Ruh, Rablerinin izniyle her türlü iş için o gecede iner."
KADR Suresi, 1-4. ayetler
Kadir Gecesi'nin bin aydan hayırlı olması, Kur'an'ın ve vahyin değerini ortaya koyan çok önemli bir ifadedir.
Vaazımızda bu ayetler üzerinden zaman, takvim, ay ve insanın manevi yolculuğu arasında çeşitli sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Ancak "elfi şehr" ifadesini Almancadaki bir kelime üzerinden "on bir ay" şeklinde açıklamak doğru değildir. Buradaki "bin ay" ifadesi Kur'an'ın açık anlamıdır.
Kadir Gecesi'nin Ramazan ayında aranması da Peygamber Efendimizin sünnetiyle sabittir.
Kadın, Toprak ve Dünya Temsili
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ فَأْتُواْ حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّكُم مُّلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
Nisâukum harsun lekum fe'tû harsekum ennâ şi'tum ve kaddimû li-enfusikum vettekullâhe va'lemû ennekum mulâkûhu ve beşşiril-mü'minîn.
BAKARA Suresi, 223. ayet
Meali:
"Kadınlarınız sizin için bir tarladır. Tarlanıza dilediğiniz şekilde varın. Kendiniz için önceden hazırlık yapın. Allah'a karşı gelmekten sakının ve O'nun huzuruna varacağınızı bilin. Müminleri müjdele."
BAKARA Suresi, 223. ayet
Bu ayetteki "tarla" ifadesi, aile ve neslin devamı bağlamında anlaşılmalıdır.
Vaazımızda ise toprak, kadın, dünya ve insanın yaratılışı arasında sembolik bir bağlantı kurulmaktadır.
"Toprak" temsilini, insanın yetişmesi ve neslin devamı açısından düşünmek mümkündür. Ancak bu tür benzetmeleri ayetin kesin tefsiri olarak değil, işarî bir anlatım olarak görmek gerekir.
Geçen vaazımızda söylediğimiz "koca karı dünya" ifadesini de bu bağlamda değerlendirebiliriz.
Dünya insanın imtihan alanıdır. İnsan bu dünyada yaşar, çalışır, evlenir, neslini devam ettirir ve sonunda Rabbine döner.
Cennet ve İnsan Temsili
Geçen vaazımızda aktardığımız rivayetlerden birinde cennet ehlinin gençlik ve güzellik içerisinde haşredileceği anlatılmaktadır.
Hz. Enes'ten Yapılan Rivayet:
"Peygamberimiz şöyle buyurdu:
Cennet halkı kıyamet günü Âdem'in suretinde, otuz üç yaşında, bedenleri kılsız ve karagözlü bir sima hâlinde haşredilirler. Sonra cennette bulunan bir ağacın yanına götürülürler ve ondan elbise giyinirler. Artık ne elbiseleri eskir ne de gençlikleri kaybolur."
(Kenzü'l-Ummâl, H. No: 39383)
Vaazımızda bu rivayet, insanın yaratılışındaki mükemmellik ve ahir zaman insanının temsilî özellikleri üzerinden yorumlanmıştır.
Ancak burada geçen sembolleri kesin bir kozmoloji veya astronomi bilgisi olarak değerlendirmemek gerekir.
---oOo---
Mehdi, Deccal ve Zıtlıkların Temsili
Vaazımızın bu bölümünde Mehdi ve Deccal kavramları, iyilik ve kötülük, aydınlık ve karanlık, bahar ve kış gibi zıtlıklar üzerinden sembolik olarak ele alınmaktadır.
Bu anlatımda Mehdi, hak, adalet, hidayet ve aydınlığı; Deccal ise fitne, sapma, karanlık ve bozulmayı temsil eden bir karşıtlık olarak düşünülmektedir.
Bu tür bir anlatım, "zıtlıklar arasında bir denge ve imtihan vardır" şeklinde anlaşılabilir.
Kâinatın düzeni içerisinde gece ve gündüz, sıcak ve soğuk, yaz ve kış gibi farklılıklar bulunmaktadır. İnsan da bu farklılıklar üzerinden tefekkür eder.
Ancak hava olaylarının veya mevsimlerin belirli bir şahıs tarafından "frekans" yoluyla değiştirildiğini bilimsel bir gerçek olarak kabul etmek doğru değildir.
Buradaki "çark" ve "frekans" ifadeleri, vaazımızdaki işarî anlatımın bir parçasıdır.
İnsan kendi zamanını ve kendi sorumluluğunu bilmelidir. Başkasının hakkına müdahale etmeden, kendi görevini yerine getirmeli ve Allah'ın yaratmış olduğu düzen içerisinde adaletli davranmalıdır.
Böyle baktığımızda, zıtlıklar birbirini yok etmek için değil, insanın imtihanını ve tefekkürünü anlamlı kılmak için birer temsil hâline gelir.
---oOo---
Zirveye Çıkmak ve Geridekileri Unutmamak
Zirve bir kişilik olabilir; fakat zirveye çıkan insan, geride kalanları unutmamalıdır.
Kartalların yükseklerde tek başına uçması gibi bir temsil kullanılabilir. Ancak insan, yalnızca yükselmekle değil, yükseldiği yerde başkalarına da faydalı olmakla değer kazanır.
Bir insanın veya bir toplumun büyük hedefler peşinde koşarken kendi halkını, ailesini ve temel değerlerini unutmaması gerekir.
İnsan yükselirken geride bıraktığı basamakları kırmamalıdır.
Çünkü bugün çıktığımız basamak, yarın bizim için tekrar gerekli olabilir. Aynı şekilde bizden sonra gelen bir insanın da yükselmesine vesile olabilir.
Bu sebeple:
"Çıkarken bastığın basamakları kırma. Kapattığın kapıları da öfkeyle çarpma. Bir gün geri dönmen gerekebilir."
Bu, bu vaazın önemli derslerinden biridir.
İnsan zirveye çıkarken tevazuyu kaybetmemeli, kendisini yetiştirenleri küçümsememeli ve geride bıraktığı insanları ezmemelidir.
---oOo---
Sonuç
Rabbim bizleri zirveye çıkmak için altındakileri çiğneyenlerden eylemesin.
İnsana yükselirken nasıl davranması gerektiğini ve bir gün yeniden aşağıya dönmesi gerektiğini unutturmasın.
Ey insan!
Yükselirken geride bıraktığın basamakları unutma.
Sana yardım edenleri küçümseme.
Kapattığın kapıları öfkeyle kapatma.
Çünkü bir gün o kapılardan tekrar geçmen gerekebilir.
Rabbim bizlere doğrularla beraber olmayı, hak ile bâtılı birbirinden ayırmayı ve her zaman adalet üzere yaşamayı nasip etsin.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
"Allah'ım! Bizlere hakkı hak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle!"
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdu lillâhi rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ent, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 23 Mart 2016 Çarşamba
Original Kar©glan
(Kar©glan'ın 23 Mart 2016 Vaazı)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Sadakallahul Azîm - YÛNUS Suresi, 62. ayet
Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm.
Bismillâhirrahmânirrahîm.
E lâ inne evliyâallâhi lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn.
Meali:
"Bilesiniz ki, Allah'ın dostlarına korku yoktur. Onlar üzülmeyeceklerdir."
Sadakallahul Azîm - YÛNUS Suresi, 62. ayet
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ
Keteballâhu le-aglibenne ene ve rusulî, innallâhe kaviyyun azîz.
Sadakallahul Azîm - MÜCÂDELE Suresi, 21. ayet
Meali:
"Allah, 'Andolsun, ben ve peygamberlerim mutlaka galip geleceğiz.' diye yazmıştır. Şüphesiz Allah güçlüdür, mutlak galiptir."
Sadakallahul Azîm - MÜCÂDELE Suresi, 21. ayet
---oOo---
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Mehdi, tıpkı Zülkarneyn ve Süleyman gibi dünyaya hükmedecektir."
(El-Kavlü'l-Muhtasar fî Alâmâti'l-Mehdiyyi'l-Muntazar, s. 29)
"Tüm olarak yeryüzünün meliki dört tanedir. Onların ikisi Zülkarneyn ve Süleyman müminlerden, diğer ikisi Nemrud ve Buhtunnasr kâfirlerdendir. Yere beşinci olarak Ehl-i Beytimden biri sahip olacak; yani Mehdi."
(Mektûbât-ı Rabbânî, 2/1163)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Yine Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurdu ki: Benim dostlarımdan birisine düşmanlık eden kimseye karşı harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Yine Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurmuştur: Her kim sevdiğim kuluma düşmanlık ederse, Ben de ona harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
"Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd.
Allâhumme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârakte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîme inneke hamîdun mecîd."
Yolculuğumuza Başlıyoruz:
ALINTI
MEVDÛDÎ'DEN
"Fakat şu bir gerçek ki, Allah'ın hâkimiyetini bütün dünyada tesis eden bir müceddid gelecektir. İster çok yakında, isterse çok sonraları olsun, fark etmez. O, Peygamberimizin hadislerinde tanımlanmış olan İmam Mehdi'dir. Onunla ilgili bazı işaretler de yine Peygamberimiz tarafından açıklanmıştır.
Bu işaretler, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve diğer bazı hadis kitaplarında yer alan rivayetlerde açıklanmıştır.
İmam Mehdi geldiği zamanın şartlarını bilen, yönetim kabiliyeti yüksek ve çağının meselelerini anlayan bir lider olacaktır.
Mehdi geldiği zaman, Müslümanların düşünce ve inançlarında bulunan cahiliye anlayışlarını temizlemeye çalışacak ve İslâm'ı en saf şekliyle ortaya koyacaktır. İslâm'ın bütün alanlarda yaşanması için gayret edecektir.
Mehdi'nin hak davası için yapacağı çalışmaların, İslâm'ın dünyada yayılmasına ve adalet anlayışının güçlenmesine vesile olacağı ifade edilmektedir.
Bir Müslüman olarak İslâm'ın hâkimiyetini görmenin özlemi içerisinde olabiliriz. Bunu görüp görmememizden daha önemli olan, hak ve adalet için gayret etmektir.
Böyle bir liderin geleceğine dair inancı, yalnızca insanların zihnindeki tasavvurlarla sınırlamamak gerekir."
(Mevdûdî, "İslâm'da İhya Hareketleri", s. 52-55)
ALINTI SONU
Öncelikle en son vaazımızla bu vaazımızı birbirine bağlayalım ki zincir kopmasın.
Basamaklar ve Yükselmek
Biz yukarı doğru yükselirken, üzerinde yükseldiğimiz alt basamakları söküp atacak değiliz. Çünkü insanın çıktığı basamakları unutmaması gerekir.
İnsan bazen bir üst makama veya bir üst anlayışa ulaşabilir. Fakat kendisini oraya taşıyan önceki tecrübeleri ve insanları küçümsememelidir.
Bunu bir zeytin ağacı örneğiyle düşünelim.
Zeytin ağacının dallarında meyveler oluşur. Hasat zamanı geldiğinde ağacın dalları sallanarak olgunlaşmış zeytinlerin dökülmesi sağlanabilir.
Bu örneği insanın manevi yolculuğuna benzetebiliriz.
Bazen insanın bulunduğu çevre veya bağlı olduğu anlayış bir imtihan geçirir. Böyle zamanlarda kimlerin samimi, kimlerin ise sadece menfaat veya alışkanlık sebebiyle orada bulunduğu ortaya çıkabilir.
Fakat burada amaç insanları kırmak veya düşman edinmek değil, hakikati ve samimiyeti ortaya çıkarmaktır.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Allah Teâlâ buyurmuştur: Her kim sevdiğim kuluma düşmanlık ederse, Ben de ona harp ilan ederim."
(Hadîs-i Şerîf)
Bu sebeple Allah'ın kullarına karşı düşmanlık etmekten sakınmak gerekir.
İnsanları bir imtihandan geçirirken bile ölçümüz adalet ve güzel ahlâk olmalıdır.
Bazen bir topluluk içerisinde sarsıntılar meydana gelir. Bu sarsıntılar sonucunda kimlerin samimi olduğu, kimlerin ise sadece dış görünüşte bağlı bulunduğu anlaşılabilir.
Ancak geride kalanları küçümsemek de doğru değildir. Her insanın kendi yolculuğu ve kendi imtihanı vardır.
Miraç ve Basamakların Temsili
Miraç hadisesiyle ilgili anlatımlarda, Peygamber Efendimizin Burak'a bindiği ve yolculuğun gerçekleştiği aktarılır.
Vaazımızdaki işarî yorumda ise bu olay, insanın kendi sınırlarını aşarak Allah'a yönelmesi ve yükselmesi için bir temsil olarak ele alınmaktadır.
Buradaki "basamak" anlayışı da önemlidir.
İnsan bir üst basamağa çıkarken alt basamağı yok etmemelidir. Çünkü gerektiğinde o basamak, kendisinden sonra gelecek olanlara destek olabilir.
Bu sebeple tasavvuf yolunda yetişen bir kimsenin kendisinden önce gelenleri küçümsememesi, kendisinden sonra gelenlere ise basamak ve destek olması gerekir.
Nakşibendî gelenekte anlatılan "müridimizi omuzlarımızda taşırız" anlayışı da bu açıdan, mürşidin talebesine destek olması şeklinde düşünülebilir.
Yükselen insan, geride bıraktığı kapıları da tamamen kapatmamalıdır. Çünkü insanın hayatında bir gün tekrar geriye dönüp o tecrübelerden istifade etmesi mümkündür.
---oOo---
Ölüden Diri, Diriden Ölü Çıkması ve Çekirdek Temsili
Allah, ölüden diriyi; diriden de ölüyü çıkarandır.
Bir tohumu toprağa ektiğimizde, sanki ölü gibi görünen o tohumdan yeni bir filiz çıkar. Filiz büyür, ağaç olur ve meyve verir.
Meyvenin içerisinde de yeni bir çekirdek bulunur.
Meyve daldan kopup zamanla yok olsa bile, çekirdeğin içerisinde yeni bir ağacın oluşmasına vesile olacak potansiyel bulunur.
Bu, Allah'ın yaratmasındaki devamlılığı gösteren güzel bir temsildir.
Âlem ve kâinatı büyük bir ağaç gibi, dünyayı onun meyvesi gibi, insanı da onun içindeki çekirdek gibi düşünürsek; insanın yaratılışında büyük bir tefekkür ve keşif alanı bulunduğunu söyleyebiliriz.
Buradaki "iç içe âlemler" ve "çoklu evren" ifadelerini de bilimsel bir teori olarak değil, vaazımızdaki işarî bir temsil olarak değerlendirmek gerekir.
İnsan kendi içine ve çevresindeki yaratılışa baktıkça Allah'ın kudretini ve yaratışındaki hikmeti daha iyi tefekkür edebilir.
Ay Takvimi ve Güneş Takvimi
Müslümanların ibadet hayatında hicrî-kamerî takvimin önemli bir yeri vardır. Ramazan, hac, bayramlar ve diğer bazı dinî zamanlar ayın hareketlerine göre belirlenir.
Güneş takvimi ise güneşin yıllık hareketleri esas alınarak oluşturulur.
Bu iki takvimin farklı oluşu, aslında insanın zamanı farklı ölçülerle değerlendirebilmesine güzel bir örnektir.
Ay takvimi yaklaşık 354 günlük bir yıl esasına dayanırken, güneş yılı yaklaşık 365 gündür. Bu sebeple Ramazan ve diğer hicrî aylar güneş takvimine göre her yıl yaklaşık on gün daha erken gelir.
Dolayısıyla Ramazan'ın bazı yıllarda kışa, bazı yıllarda ilkbahara, bazı yıllarda yaza veya sonbahara gelmesi bundan kaynaklanır.
Bu farklılığı, vaazımızdaki "çarkların birbirine bağlılığı" şeklindeki işarî temsil ile de anlatabiliriz.
Ay, dünya ve güneş birbirinden farklı hareketlere sahip sistemlerdir. İnsan da bu hareketleri gözlemleyerek zamanı anlamlandırmıştır.
Peygamber Efendimiz Sallallâhü Aleyhi ve Sellem Buyurdular:
"Hilali görmedikçe oruca başlamayın. Hilali görmedikçe orucu sona erdirmeyin. Şayet hava kapalı olursa ayı otuza tamamlayın."
(Hadîs-i Şerîf, Müsned-i Ahmed)
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
Şehru ramadânellezî unzile fîhil-kur'ânu huden lin-nâsi ve beyyinâtin minel-hudâ vel-furkân.
BAKARA Suresi, 185. ayet
Meali:
"Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğruyu ve yanlışı birbirinden ayıran apaçık delilleri içeren Kur'an'ın indirildiği aydır."
BAKARA Suresi, 185. ayet
Buradaki "hüdâ" ve "furkan" kavramlarını, insanı doğruya yönelten ve hak ile bâtılı ayırmasına yardımcı olan ilahî rehberlik şeklinde anlayabiliriz.
Vaazımızdaki işarî yorumda ise Kur'an, hidayet ve furkan kavramları birbiriyle bağlantılı olarak ele alınmaktadır.
Bu yorum, ayetin zahirî anlamının yerine geçen bir tefsir değil; tasavvufî bir tefekkür biçimidir.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ
KADR Suresi, 1-4. ayetler
İnnâ enzelnâhu fî leyletil-kadr.
Ve mâ edrâke mâ leyletul-kadr.
Leyletul-kadri hayrun min elfi şehr.
Tenezzelul melâiketu ver-rûhu fîhâ bi-izni rabbihim min kulli emr.
Meali:
"Şüphesiz, Biz onu Kadir Gecesi'nde indirdik.
Kadir Gecesi'nin ne olduğunu sen ne bileceksin?
Kadir Gecesi bin aydan hayırlıdır.
Melekler ve Ruh, Rablerinin izniyle her türlü iş için o gecede iner."
KADR Suresi, 1-4. ayetler
Kadir Gecesi'nin bin aydan hayırlı olması, Kur'an'ın ve vahyin değerini ortaya koyan çok önemli bir ifadedir.
Vaazımızda bu ayetler üzerinden zaman, takvim, ay ve insanın manevi yolculuğu arasında çeşitli sembolik bağlantılar kurulmaktadır.
Ancak "elfi şehr" ifadesini Almancadaki bir kelime üzerinden "on bir ay" şeklinde açıklamak doğru değildir. Buradaki "bin ay" ifadesi Kur'an'ın açık anlamıdır.
Kadir Gecesi'nin Ramazan ayında aranması da Peygamber Efendimizin sünnetiyle sabittir.
Kadın, Toprak ve Dünya Temsili
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ فَأْتُواْ حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّكُم مُّلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
Nisâukum harsun lekum fe'tû harsekum ennâ şi'tum ve kaddimû li-enfusikum vettekullâhe va'lemû ennekum mulâkûhu ve beşşiril-mü'minîn.
BAKARA Suresi, 223. ayet
Meali:
"Kadınlarınız sizin için bir tarladır. Tarlanıza dilediğiniz şekilde varın. Kendiniz için önceden hazırlık yapın. Allah'a karşı gelmekten sakının ve O'nun huzuruna varacağınızı bilin. Müminleri müjdele."
BAKARA Suresi, 223. ayet
Bu ayetteki "tarla" ifadesi, aile ve neslin devamı bağlamında anlaşılmalıdır.
Vaazımızda ise toprak, kadın, dünya ve insanın yaratılışı arasında sembolik bir bağlantı kurulmaktadır.
"Toprak" temsilini, insanın yetişmesi ve neslin devamı açısından düşünmek mümkündür. Ancak bu tür benzetmeleri ayetin kesin tefsiri olarak değil, işarî bir anlatım olarak görmek gerekir.
Geçen vaazımızda söylediğimiz "koca karı dünya" ifadesini de bu bağlamda değerlendirebiliriz.
Dünya insanın imtihan alanıdır. İnsan bu dünyada yaşar, çalışır, evlenir, neslini devam ettirir ve sonunda Rabbine döner.
Cennet ve İnsan Temsili
Geçen vaazımızda aktardığımız rivayetlerden birinde cennet ehlinin gençlik ve güzellik içerisinde haşredileceği anlatılmaktadır.
Hz. Enes'ten Yapılan Rivayet:
"Peygamberimiz şöyle buyurdu:
Cennet halkı kıyamet günü Âdem'in suretinde, otuz üç yaşında, bedenleri kılsız ve karagözlü bir sima hâlinde haşredilirler. Sonra cennette bulunan bir ağacın yanına götürülürler ve ondan elbise giyinirler. Artık ne elbiseleri eskir ne de gençlikleri kaybolur."
(Kenzü'l-Ummâl, H. No: 39383)
Vaazımızda bu rivayet, insanın yaratılışındaki mükemmellik ve ahir zaman insanının temsilî özellikleri üzerinden yorumlanmıştır.
Ancak burada geçen sembolleri kesin bir kozmoloji veya astronomi bilgisi olarak değerlendirmemek gerekir.
---oOo---
Mehdi, Deccal ve Zıtlıkların Temsili
Vaazımızın bu bölümünde Mehdi ve Deccal kavramları, iyilik ve kötülük, aydınlık ve karanlık, bahar ve kış gibi zıtlıklar üzerinden sembolik olarak ele alınmaktadır.
Bu anlatımda Mehdi, hak, adalet, hidayet ve aydınlığı; Deccal ise fitne, sapma, karanlık ve bozulmayı temsil eden bir karşıtlık olarak düşünülmektedir.
Bu tür bir anlatım, "zıtlıklar arasında bir denge ve imtihan vardır" şeklinde anlaşılabilir.
Kâinatın düzeni içerisinde gece ve gündüz, sıcak ve soğuk, yaz ve kış gibi farklılıklar bulunmaktadır. İnsan da bu farklılıklar üzerinden tefekkür eder.
Ancak hava olaylarının veya mevsimlerin belirli bir şahıs tarafından "frekans" yoluyla değiştirildiğini bilimsel bir gerçek olarak kabul etmek doğru değildir.
Buradaki "çark" ve "frekans" ifadeleri, vaazımızdaki işarî anlatımın bir parçasıdır.
İnsan kendi zamanını ve kendi sorumluluğunu bilmelidir. Başkasının hakkına müdahale etmeden, kendi görevini yerine getirmeli ve Allah'ın yaratmış olduğu düzen içerisinde adaletli davranmalıdır.
Böyle baktığımızda, zıtlıklar birbirini yok etmek için değil, insanın imtihanını ve tefekkürünü anlamlı kılmak için birer temsil hâline gelir.
---oOo---
Zirveye Çıkmak ve Geridekileri Unutmamak
Zirve bir kişilik olabilir; fakat zirveye çıkan insan, geride kalanları unutmamalıdır.
Kartalların yükseklerde tek başına uçması gibi bir temsil kullanılabilir. Ancak insan, yalnızca yükselmekle değil, yükseldiği yerde başkalarına da faydalı olmakla değer kazanır.
Bir insanın veya bir toplumun büyük hedefler peşinde koşarken kendi halkını, ailesini ve temel değerlerini unutmaması gerekir.
İnsan yükselirken geride bıraktığı basamakları kırmamalıdır.
Çünkü bugün çıktığımız basamak, yarın bizim için tekrar gerekli olabilir. Aynı şekilde bizden sonra gelen bir insanın da yükselmesine vesile olabilir.
Bu sebeple:
"Çıkarken bastığın basamakları kırma. Kapattığın kapıları da öfkeyle çarpma. Bir gün geri dönmen gerekebilir."
Bu, bu vaazın önemli derslerinden biridir.
İnsan zirveye çıkarken tevazuyu kaybetmemeli, kendisini yetiştirenleri küçümsememeli ve geride bıraktığı insanları ezmemelidir.
---oOo---
Sonuç
Rabbim bizleri zirveye çıkmak için altındakileri çiğneyenlerden eylemesin.
İnsana yükselirken nasıl davranması gerektiğini ve bir gün yeniden aşağıya dönmesi gerektiğini unutturmasın.
Ey insan!
Yükselirken geride bıraktığın basamakları unutma.
Sana yardım edenleri küçümseme.
Kapattığın kapıları öfkeyle kapatma.
Çünkü bir gün o kapılardan tekrar geçmen gerekebilir.
Rabbim bizlere doğrularla beraber olmayı, hak ile bâtılı birbirinden ayırmayı ve her zaman adalet üzere yaşamayı nasip etsin.
---oOo---
أَللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ
"Allah'ım! Bizlere hakkı hak gösterip ona tâbi olmayı, bâtılı da bâtıl gösterip ondan yüz çevirmeyi nasip eyle!"
وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Ve âhiru da'vâhum enil hamdu lillâhi rabbil âlemîn.
Âmin.
El-Fâtiha maassalavât.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
Sübhâneke Allahümme ve bihamdik, eşhedü en lâ ilâhe illâ ent, estağfiruke ve etûbü ileyk.
--OoO--
Kar©glan
Başağaçlı Raşit Tunca
Schrems, 23 Mart 2016 Çarşamba
Original Kar©glan
ALLAH
BAYRAK
WEB-TUNCA
Radyo Karoglan
Foruma Misafir Olarak Gir
Forumda Neler Var
GALATASARAY
FENERBAHÇE
BEŞiKTAŞ
TRABZONSPOR
MiLLi TAKIM
ETKiNLiKLERiMiZ
MEVLANA'DAN